Vrijdag 24/01/2020

#IndieToo: ook de rockster pikt geen opdringerige pikken meer

First Aid Kid. Beeld rv

Dat je de grootste varkens aantreft in de hoogste regionen van elke multinational, zal niemand nog verbazen. Maar veel minder inkt vloeit over schandalen binnen de indiemuziekindustrie. Blijft die wereld buiten schot? Is alles er progressieve peis en vrouwelijke vree? Allerminst.

"I hope you fucking suffer”, zongen de Zweedse Indiefolkies van First Aid Kit vorige zomer op Pukkelpop. Beide zussen Söderberg zetten toen een krachtig feministisch statement neer met ‘You are the Problem Here’. Een wraaksong die ze schreven voor Internationale Vrouwendag. Hun harde taal verwijst naar een omstreden verkrachtingszaak, waarbij een zwemkampioen aan de Stanford University een bewusteloos meisje aanrandde. Tot hun ongenoegen kwam hij er met een milde straf vanaf door een lacune in de wet. 

Op sociale media werd het wurgkoord 
door feministische groeperingen evenwel meteen strakker aangespannen, net als in de song van First Aid Kit. “Verwacht je dat iemand medelijden voelt, omdat je je eigen leven ruïneerde?”, sneren de zussen in de song. “Je riep alle ellende over jezelf af, toen je vond dat je handen recht hadden op haar dijen.”

De Zweedse zussen van First Aid Kit, Klara en Johanna Söderberg, schreven voor Internationale Vrouwendag een wraaksong omtrent een omstreden verkrachtingszaak. Beeld BELGAIMAGE

Onder de mat geveegd

Een opvallend offensief was het, omdat First Aid Kit eerder bekendstaat voor delicate en romantische liedjes. Maar het geweer moest van schouder veranderd worden, vonden ze. Om het wapen voortaan ook meteen te kunnen richten op elke smeerlap die hun rechten aan zijn laars lapt.

Volgens First Aid Kit is het probleem in de muziekwereld namelijk veel vaster geworteld dan tot voor kort werd aangenomen. “Misbruik wordt al decennia onder de mat geveegd in de Zweedse muziekindustrie”, vertelt frontvrouw Johanna Söderberg ons krek op de dag dat de nationale krant Dagens Nyheter uitpakt met een open brief. In dat j'accuse wordt aangekaart dat bijna tweeduizend Zweedse vrouwen in de muziekwereld kunnen getuigen van seksueel misbruik, aanranding, intimidatie of openlijk seksisme tijdens hun carrière. 

Naast elektropopster Robyn en Nina Persson van The Cardigans wordt First Aid Kit beschouwd als een ambassadeur van die collectieve actie. “De brief werpt nu al zijn vruchten af”, glunderen de zussen. “We horen dat heel wat louche producers, labelbazen en artiesten reeds ontslag namen of een aanklacht boven het hoofd hebben hangen. Het web van intriges begint zich stilaan te sluiten.”

De dolle mina’s uit de punkscene, Queen B's en vuilgebekte hiphopsters gaan hen weliswaar al jaren voor in de luidruchtige strijd tegen ongelijkheid, machismo en verderfelijk gedrag. Maar sinds #MeToo wereldwijd woedt, wordt ook de 'politiek correcte' indiewereld flink uitgemest. Indiesterren pikken die opdringerige 'pikken' niet meer.

Sexy kledij verplicht

Over verkrachting kunnen ze gelukkig niet meespreken, benadrukken de Söderbergs. “Maar seksisme is altijd schering en inslag geweest tijdens onze carrière. Klara en ik werden door ons eerste label zelfs verplicht om ons sexy en uitdagend te kleden. Let op: mijn zus was toen veertien jaar oud, ik zestien. Welke zieke geest zegt zoiets tegen kinderen? 

We hadden het geluk dat we Karin Dreijer Andersson (The Knife, Fever Ray) toen al goed kenden. Zij hielp ons uit de contractuele klauwen van die viezeriken. Het klinkt intriest en wraakroepend, maar als vrouw in de popwereld moet je echt voortdurend op je hoede blijven voor mannen.”

Alice Glass kan erover meespreken. In haar laatste single ‘Cease and desist’ klaagt de voormalige frontvrouw van Crystal Castles seksueel misbruik aan, nadat ze ex-bandlid Ethan Kath vorig jaar beschuldigde van zwaar grensoverschrijdend en manipulatief gedrag. “Promise me/ You’re never the victim/ You have to fight right now”, steekt ze verwante slachtoffers strijdlustig een hart onder de riem. 

Het kostte haar drie jaar om zich officieel tegen haar belager te kanten. Maar haar aanklacht bracht de bal wel aan het rollen: in december trad een ander slachtoffer van Kath naar voren. De website
The Daily Beast rapporteerde dat die vrouw amper zestien was toen ze misbruikt werd.

Singer-songwriter Julia Holter schoot dan weer eind vorig jaar een aantal vrouwen te hulp die Matt Mondanile beschuldigden van seksueel misbruik. Belangrijk detail: de gitarist van Real Estate was haar voormalige vriendje. 

“Ik heb destijds zelf zo'n emotioneel misbruik meegemaakt,” bekende Holter op Facebook. “Het kwam zelfs op een punt dat ik een advocaat moest inschakelen om hem op afstand te houden. Ik vreesde voor mijn leven.” Zoals heel wat vrouwen die in een spiraal van misbruik verzeild raken, deelde ze haar verhaal eerst alleen met intimi, en wist ze niet hoe ze met die giftige relatie moest omgaan. “De afgelopen twee jaar voelde ik me verward en verlaten, door zijn gedrag in het verleden. De andere verhalen die nu opduiken, helpen me dit beter te vatten.”

Blijf-van-mijn-lijflied

Op haar beurt bracht Joan as Police Woman vorige vrijdag een nieuwe plaat uit, waarop ze een blijf-van-mijn-lijflied schreef voor de #MeToo-beweging. ‘The Silence’ vormt volgens Joan Wasser ook het kroonstuk van de plaat. “It’s the silence that’s dulling the blade”, zingt ze in het refrein. Het is de stilte die het mes bot maakt. 

Joan Wasser van 'Joan as Police Woman' Beeld Allison Michael Orenstein

“Het mes moet scherp blijven, wij moeten scherp blijven”, legt ze uit. “Het is altijd het juiste moment om de waarheid te vertellen. De vloedgolf, waarbij vrouwen zich eindelijk durven uitspreken, zwelt aan. In de song heb ik opnames verwerkt van de vrouwenmars die in januari 2017 in Washington plaatsvond. "Mijn lichaam, mijn keuze”, hoor je de vrouwen zingen. "Haar lichaam, haar keuze”, weerklinkt het bij de mannen. Dat vrouwen zich veilig kunnen voelen gaat niet alleen om hun eigen welzijn, maar om dat van alle mensen en de gezondheid van deze planeet.”

Vandaag merkt ze dat vrouwen eindelijk naar voren durven komen met hun verhalen van misbruik. En dat er naar hen wordt geluisterd. “Het domino-effect van die betogingen mag je niet onderschatten”, vindt Wasser.

Maar ze valt ook niet te overschatten. Kernleden van Pinegrove, Brand New en Crystal Castles werden vorig jaar aangeklaagd, net als de gitarist van Real Estate en Alex Calder van Mac DeMarco’s voormalige groep Makeout Videotape, maar wereldwijd nieuws werd dat niet. De kans is zelfs groot dat u er hier pas iets over leest. 

Dat mistoestanden in de indiemuziekindustrie veel minder belicht worden dan Hollywood-schandalen of misbruik binnen de popwereld, vindt Kim Deal van The Breeders het meest problematisch. “Er hangt over het indiecircuit ten onrechte nog steeds een zweem van politieke correctheid en progressief, vrouwvriendelijk gedrag. Vrouwelijke muzikanten worden door de buitenwereld meer weerbaar ingeschat dan een popsterretje dat eerst door de vleeskeuring moet bij hoge labelpiefen. Niemand ligt er dus van wakker.”

De voedende hand is ook de bepotelende

Maar er speelt ook meer mee. “De verhalen over R. Kelly zijn genoegzaam bekend, net als het verhaal van Kesha (die buitenspel werd gezet toen ze haar producer aanklaagde wegens seksueel misbruik, GVA). Maar ook binnen de muziekwereld waar veel kleinere budgetten omgaan, heerst een decennialange traditie van misbruik en ongewenste avances", zegt Deal.

Waarom het daar zo stil bleef? Volgens Deal omdat vrouwen in het dominerende patriarchaat meteen vleugellam worden gemaakt wanneer ze hun aanvallers aanspreken op grensoverschrijdend gedrag. "Vaak is de hand die je bepotelt ook de hand die je voedt. Een grote popster kan meestal terugvallen op haar spaarrekening en een leger advocaten, armere indieartiesten zijn het haasje."

Zelfs de riot grrrls, een feministische subcultuur van vrouwelijke muzikanten die begin jaren 90 opkwammoesten volgens Deal op hun tellen letten. "Ze schreven de namen van mannelijke roofdieren, verkrachters en seksisten op de muur van de badkamer of kleedkamer in concertzalen. Een stille daad van verzet: muzikanten die op tour waren, konden zo meteen weten uit wiens buurt ze beter bleven. Maar de daders bleven nog altijd buiten schot.”

Door het stof

In de indiewereld is die 'badkamermuurroutine' verdwenen, maar steeds vaker doen de walls op sociale media als 'beschuldingsmuur' dienst. Snowboarder Shaun White, gouden medaillewinnaar op de Winterspelen in Pyeongchang, kreeg deze week de volle laag toen hij door een opmerkzame journalist werd herinnerd aan zijn wangedrag in rockgroep The Bad Things. Voormalig drummer Lena Zawaideh had White aangeklaagd, omdat die voortdurend ranzige video’s en dickpics stuurde. 

Ook werd ze gedwongen om ziekmakende seksfilmpjes te bekijken met excrementen of het kadaver van een beer. Ze was nauwelijks zestien toen ze in zijn indiegroep begon te spelen. 
Uiteindelijk werd ze de laan uitgestuurd zonder gage. De zaak werd vorig jaar in mei stilletjes afgehandeld, tot White de vraag van een journalist eerder deze week afdeed als 'roddels'. Na een storm van negatieve commentaren ging hij noodgedwongen door het stof voor die opmerking.

Dat heimelijk gedoe achter gesloten deuren helpt hun zaak niet vooruit, vindt ook First Aid Kit. “De muziekindustrie kun je vergelijken met de katholieke kerk. Mannen die zich schuldig maken aan misbruik, worden van label tot label verhuisd. Ze worden een hand boven het hoofd gehouden door andere muzikanten (wat aanvankelijk ook het geval bij was Real Estate, GVA), of hoppen van de ene hoge functie naar de andere.” 

'Zero tolerance for assholes'

Maar ook eigen 'fans' worden onnodig in bescherming genomen, klinkt het bij de zussen: “Mannen die met ons willen poseren voor een selfie zijn niet altijd heren”, vertelt Johanna. “Hoeveel ongewenste handen mijn kont voelde doorheen de jaren… Vroeger durfde ik niets te zeggen omdat ik een stil kind was en niemand wilde schofferen. Maar nu roep ik alle vrouwelijke muzikanten op: zero tolerance voor assholes."

Mensen die vanop de eerste rij in het publiek seksistische praat verkopen, komen daar bij First Aid Kit niet mee weg, geeft Johanna aan. "Mannen zijn misschien de ergste recidivisten, maar ook vrouwen gaan niet vrijuit. We groeien op in een cultuur waar vrouwen voortdurend worden geseksualiseerd, waardoor we elkaar ook op die manier gaan bekijken. Daar wringt het schoentje. Pas als alle vrouwen aan hetzelfde zeel trekken, zal er iets veranderen.”

Kim Deal daarentegen ziet de toekomst voor vrouwelijke artiesten 
niet zo rooskleurig: “Wat er in Zweden gebeurt, is een fraai begin. Maar ik vrees dat het een druppel op een hete plaat is. Op de radio zul je steeds meer popprinsesjes horen, die als een marionet aan touwtjes hangen, en geen luid uithalende vrouwen die niet op hun kop laten zitten. Het blijft een oud zeer. De industrie zal altijd bang zijn van sterke vrouwen die hun mondje roeren.” 

Linksonder is Kim Deal met band The Breeders Beeld rv

Ze wijst naar een festivalaffiche aan de muur van het Parijse kantoor waar we haar spreken. “Ik zie al met al één jongere groep met vrouwen die zich durft uit te spreken tegen het patriarchaat: Savages. Dat is triest. We moeten beter kunnen, dames.”

Ruins van First Aid Kit is verschenen bij Columbia. De groep speelt 6/3 in de AB. Damned Devotion van Joan as Police Woman is verschenen bij PIAS. Ze staat op 2/4 in de Botanique.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234