Maandag 05/12/2022

NieuwsTv

In Vlaamse fictie is het al West-Vlaams wat de klok slaat: ‘Niemand maakte ooit een punt van plat Antwerps’

Mathias Sercu (hoofdinspecteur Johnny D'Haese), Maaike Cafmeyer (Chantal Vantomme) en Dries Heyneman (inspecteur Rik Cloedt) in de serie 'Chantal'. Beeld VRT
Mathias Sercu (hoofdinspecteur Johnny D'Haese), Maaike Cafmeyer (Chantal Vantomme) en Dries Heyneman (inspecteur Rik Cloedt) in de serie 'Chantal'.Beeld VRT

Het West-Vlaams lijkt het Antwerps te hebben verstoten als voertaal in Vlaamse fictiereeksen. ‘Het heeft niks activistisch’, zegt Peter Bouckaert, producent van de nieuwe reeks Chantal. ‘De poëzie in deze taal wordt nu gewoon meer geapprecieerd.’

Douglas De Coninck

Twee decennia geleden is het pas: de oproep van Gerrit Callewaert (Wim Opbrouck) in In de gloria om “een kleejne effort” te doen en West-Vlamingen op tv niet langer te ondertitelen. Niet lang later kon tv-kijkend Vlaanderen niet bijkomen van het lachen bij een poging van een West-Vlaamse landbouwer om zijn Poolse seizoenswerker in Man bijt hond te waarschuwen voor obussen in het aardappelveld: “You driver. Obusius. Stop machine. En ollemolle weg.”

Het goddelijke monster

In 2011 besloten producent Peter Bouckaert van Eyeworks en scenarist Rik D’Hiet in overleg met auteur Tom Lanoye om voor de reeks Het goddelijke monster bijna uitsluitend West-Vlaamse acteurs te casten en ze hun eigen dialect te laten spreken. “Het ging over een uit de West-Vlaamse klei getrokken ondernemersfamilie uit de gouden driehoek rond Kortrijk”, zegt Bouckaert. “Het was de eerste keer dat we dit probeerden en het was gewaagd, voor een zondagavondreeks op Eén, maar het voegde authenticiteit en geloofwaardigheid toe. We hebben toen zelfs een taalcoach ingeschakeld om niet-West-Vlaamse acteurs het dialect aan te leren. Toen op de eerste draaidag iemand van VRT via de koptelefoon kwam meeluisteren, reageerde die geschrokken. Hij begreep er geen jota van.”

Voor de reeks werd uiteindelijk gekozen voor een soort tussentaal, half Nederlands, half West-Vlaams, wat de makers dan op kritiek kwam te staan van de toenmalige provinciegouverneur die vond dat het West-Vlaams was mismeesterd.

Intussen hadden Eigen kweek, Bevergem, Onder vuur, Nonkels en nu ook Chantal, een offspring van Eigen kweek. Een politie-inspecteur (Maaike Cafmeyer) trekt vanwege liefdesverdriet nog dieper de verre Westhoek in en belandt in een louter door mannen gedomineerde wereld.

“Het gebruik van het West-Vlaams had nooit iets activistisch, ook niet in Chantal”, zegt Bouckaert, zelf opgegroeid in Izegem. “De poëzie in het West-Vlaams wordt nu gewoon veel meer geapprecieerd tot buiten de provincie. Intussen hebben we ook Het Zesde Metaal, ’t Hof van Commerce, Flip Kowlier, Brihang... Toen we de eerste reeks van Eigen kweek maakten en er heel compromisloos voor kozen om die zich te laten afspelen in de Wijtschate, viel dat samen met het besluit van de VRT om voortaan alle fictie te ondertitelen voor hardhorigen. Het laatste tegenargument viel weg.”

Peter Bouckaert, zelf opgegroeid in Izegem, vindt het bevreemdend dat niemand zich ooit vragen stelde over Standaardnederlands met een vleugje Antwerps dat tot enkele jaren terug standaard was in alle Vlaamse fictie. “Ik produceerde destijds ook Oud-België, waarin Peter Van Den Begin en Stany Crets plat Antwerps spreken, omdat dat gewoon bij die reeks hoorde, maar niemand maakte daar toen een punt van”, zegt hij. “Zoals het Kempens dramaturgisch heel veel toevoegde aan de reeks Glad ijs en het authentieke Sint-Truidens aan Rundskop. Onze sector is enorm gegroeid, er lopen veel meer West-Vlamingen in rond dan vroeger en ik hoopte eigenlijk dat de hele discussie al zo’n beetje achter ons lag. Scandinavische reeksen danken hun eigenheid ook voor een stuk aan hun taal, zoals ook Gangs of New York niet kon zonder slang.”

West-Vlaams op tv

‘Ge moet uut min schuven bluven.’

Maaike Cafmeyer in ‘Eigen kweek’

‘You driver. Obusius. Stop machine. En ollemolle weg.’

Hans Vandewalle in ‘Man bijt hond’

‘Rute 98. Kêrekêwere.’

Wim Opbrouck in ‘Alles kan beter’

‘Aj moe kakken, moej kakken!’

Stefaan Degand in ‘De ronde’

‘G’hed een sms g’had van een keun.’

Sebastien Dewaele in ‘Eigen kweek’

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234