Vrijdag 17/09/2021

RecensieBoeken

In verontrustende CliFi-roman proberen elf proefkonijnen na de klimaatapocalyps te overleven in de Wildernis ★★★★☆

Auteur Diane Cook: is onze democratie wel opgewassen tegen de uitdagingen die ons te wachten staan? Beeld RV
Auteur Diane Cook: is onze democratie wel opgewassen tegen de uitdagingen die ons te wachten staan?Beeld RV

Diane Cook vraagt zich in De nieuwe wildernis af hoe we na de klimaatapocalyps zullen leven. Het boek, dat in het nieuwe CliFi-genre past, leverde haar prompt een plekje op de Booker-shortlist op.

De baby lijkt gekneusd wanneer hij uit Bea tevoorschijn komt. Nadat ze de navelstreng doorgebrand heeft en van rond de tere hals van het meisje gehaald, tikt ze een paar keer voorzichtig op de borst van de baby en probeert ze adem in haar slijmerige mondje te blazen.

Maar ze weet dat het allemaal tevergeefs is. En dus graaft ze met een steen een ondiepe kuil in de harde grond, legt haar baby erin en bedekt die met takken en bladeren, er zich van bewust dat de coyotes haar vanuit het struikgewas gadeslaan. Lang zal haar meisje niet begraven blijven.

Qua opening van een roman kan deze scène tellen. In Diane Cooks debuut De nieuwe wildernis volgen we elf mensen die uit het gewone leven zijn gestapt en als Collectief door de Wildernis trekken. Ooit waren ze met twintig, maar het leven buiten de Stad is hard.

Climate Change Fiction

Het boek behoort tot het nieuwe genre van de CliFi, Climate Change Fiction dus, en speelt in een al dan niet nabije toekomst. De aarde is helemaal door de mens gekoloniseerd. Iedereen woont in de Stad en de rest van de planeet wordt gebruikt om die stad van de nodige grondstoffen te voorzien. Het leven is er ongezond door de luchtvervuiling en de overbevolking. Huizen zijn onbetaalbaar geworden, de meeste mensen wonen in piepkleine studio’s, of gewoon op straat. Naar het schijnt zou er ook een Privézone zijn, waar de rijken alles kunnen doen wat ze willen.

Zou de mens nog in de natuur kunnen overleven, vroeg een stel wetenschappers zich op een bepaald moment af, of was hij er al te zeer van vervreemd? Daarom zetten ze een experiment op. Twintig vrijwilligers werden uitgestuurd in de Wildernisstaat. Ze kregen materiaal mee om te overleven en werden van tijd tot tijd medisch onderzocht in stations die over het gebied werden verspreid.

Maar al gauw was het experiment stopgezet. De mensen die zich hadden opgegeven om samen de vrije natuur in te trekken hadden dit vooral om negatieve redenen gedaan, omdat ze weg wilden uit de stad bijvoorbeeld, en niet omdat ze echt voor de natuur hadden gekozen. Zo ook Bea dus, die de stad wilde verlaten omdat haar dochtertje Agnes hevig onder de slechte stadslucht leed.

Het Collectief trekt door alsemzeeën en woestijnen van alkalizand.   Beeld BELGAIMAGE
Het Collectief trekt door alsemzeeën en woestijnen van alkalizand.Beeld BELGAIMAGE

In plaats van na de stopzetting van het experiment naar de stad terug te keren bleven de proefkonijnen echter in hun Wildernis. Hun materialen raakten uitgeput, hun toestellen gingen kapot en al gauw werden ze jagers-verzamelaars die een bijna religieuze waarde begonnen te hechten aan bepaalde objecten, zoals de zware pan die ze ooit van een stedeling cadeau hadden gekregen en die ze het Gietijzer noemden, of het Handboek dat de regels bevatte waaraan ze zich moesten houden en dat voor sommigen een haast Bijbelse autoriteit kreeg.

Diane Cook imponeert het meest in de beschrijvende passages, waar ze het heeft over de lange trektochten die de leden van het Collectief maken door de alsemzeeën waar het constant regent en die een zepige lucht verspreiden, door de woestijnen van alkalizand waarin hun sporen door de zon verloren gaan, en door een meelijwekkend eenzaam landschap met alleen een paar geknotte bomen.

Als lezer voel je mee met de personages en begrijp je waarom ze ondanks alles toch doorgaan. Of net niet natuurlijk, want wanneer Bea op een dag in het Benedenstation een brief van een notaris aantreft die aan haar is gericht en waarin staat dat haar moeder is gestorven, verlaat ze het Collectief, en dus ook haar achtjarige dochter Agnes.

De nieuwe wildernis, dat vorig jaar op de shortlist van de Booker Prize stond, gaat in feite minder over de klimaatverandering dan over wat deze met mensen doet. Schuldigen worden niet aangeduid en lange jeremiades vol verwijten komen er niet in voor.

Fragiele wereld

Nee, hoe zal de relatie tussen een moeder en haar dochter verlopen in deze nieuwe, fragiele wereld waarin mensen teruggeworpen worden op hun dierlijke instincten, vraagt Cook zich af, en welke politiek zal ons leiden? Voor Bea is het duidelijk dat het idee dat de mens een beter wezen zou worden door weer in de natuur te gaan leven een illusie is. Empathischer zijn ze er niet op geworden. En ook niet democratischer, omdat het Collectief zich mettertijd bij het leiderschap van ene Carl heeft neergelegd.

Pas wanneer er een stel Nieuwelingen opduikt die zich bij het Collectief voegen en democratische beslissingen ­eisen, komt daar een einde aan, maar verloopt alles dan vlotter en beter? Is onze democratie wel opgewassen tegen de uitdagingen die ons in de toekomst te wachten staan, lijkt Diane Cook zich in deze verontrustende maar tegelijkertijd ook tedere roman af te vragen.

Diane Cook, De nieuwe wildernis, Nieuw Amsterdam, 366 p., 22,99 euro. Vertaling Ineke Lenting. Beeld rv
Diane Cook, De nieuwe wildernis, Nieuw Amsterdam, 366 p., 22,99 euro. Vertaling Ineke Lenting.Beeld rv
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234