Woensdag 01/02/2023

InterviewRegisseur Emily Atef

In ‘Plus que jamais’ zit de ultieme seksscène: ‘De cameraman hoefde alleen hun choreografie te volgen’

Gaspard Ulliel en Vicky Krieps in ‘Plus que jamais’. Beeld
Gaspard Ulliel en Vicky Krieps in ‘Plus que jamais’.

In Plus que jamais zit wat moeiteloos de seksscène van het jaar genoemd kan worden: lang, langzaam, aandachtig. Volgens regisseur Emily Atef hadden de acteurs en de crew haar aanwijzingen uiteindelijk niet eens meer nodig.

Berend Jan Bockting

Het liefst zou Emily Atef het hele interview praten over de minutenlange vrijscène waarmee ze haar drama Plus que jamais afsluit. Over het fijnbesnaarde, vertraagde en bovenal hoogst noodzakelijke karakter van dat ene moment. Seks als diepste vorm van verbinding.

De afgesproken gesprekstijd is inmiddels ruimschoots overschreden, maar als De Seksscène ter tafel komt slaat ze geen acht op de steeds driftiger wuivende assistent. Die probeert haar volgeplande dag met de internationale filmpers, daags na de wereldpremière op het filmfestival van Cannes, in goede banen te leiden, maar dat blijkt lastig als Atef eenmaal op stoom is geraakt.

Regisseur Emily Atef: ‘Voor de meeste mensen is het überhaupt een taboe om over de laatste levensfase te praten. We zijn wat dit betreft niet vrij. Wij, de levenden, vragen de stervenden zelden of nooit wat ze willen.’ Beeld Getty
Regisseur Emily Atef: ‘Voor de meeste mensen is het überhaupt een taboe om over de laatste levensfase te praten. We zijn wat dit betreft niet vrij. Wij, de levenden, vragen de stervenden zelden of nooit wat ze willen.’Beeld Getty

De 49-jarige regisseur en scenarist (3 Days in Quiberon, twee afleveringen van Killing Eve), dochter van een Franse moeder en een Iraanse vader, haalt diep adem, alsof ze het moment van de opnamen ter plekke herbeleeft. “Vicky vertelde na afloop dat ze nog nóóit zo in een scène was opgegaan. En Gaspard... och!”

Vicky is de Luxemburgse actrice Vicky Krieps (39), die onder regie van Paul Thomas Anderson doorbrak in Phantom Thread (2017) en eerder dit jaar te zien was in veelzijdige hoofdrollen in Corsage en Bergman Island. Gaspard is Gaspard Ulliel, die in Plus que jamais zijn laatste rol speelde: begin dit jaar overleed de Franse acteur, 37 jaar oud, na een skiongeluk in de Franse Alpen. De montage was bijna afgerond toen Atef het nieuws vernam. Ze zoekt naar woorden. “Vlak voor het ongeluk stuurde ik hem nog een bericht: dat zijn rol zo mooi uitpakte. De wereld had nog veel meer van Gaspard moeten zien. Een onacceptabel noodlot. Maar we kunnen het alleen maar proberen te accepteren.”

De tragedie heeft de film niet veranderd, zegt Atef. “Hooguit de blik op de film.”

In Plus que jamais (‘meer dan ooit’) speelt Krieps dertiger Hélène, die haar tot dan toe gelukkige relatie met Matthieu (Ulliel) uit de rails ziet lopen als er bij haar idiopathische pulmonale fibrose (IPF) wordt geconstateerd, een zeldzame, dodelijke longziekte. Hélène ontdekt algauw dat ze ruimte nodig heeft, bij voorkeur zo ver mogelijk weg van de goedbedoelde adviezen die haar omgeving met genadeloze precisie op haar afvuurt. Ze raakt in contact met een Noorse blogger die over zijn terminale ziekte schrijft en besluit hem op te zoeken, ergens in een veredelde blokhut bij een afgelegen fjord.

Matthieu wil het leven van Hélène koste wat het kost rekken: een paar jaar extra als dat kan, ook al staat hij er niet bij stil dat ze in die jaren veel pijn zal lijden. Hij voelt zich overbodig, een toeschouwer van haar keuzes.

Atef: “Zij ervaart op haar beurt zijn wensen als beklemmend, ook al weet ze dat Matthieu het liefdevol bedoelt. Ik zie mijn film niet als stervensdrama, maar als liefdesverhaal over twee mensen op verschillende golflengten.”

Tenminste, tot dat ene moment dat vermoedelijk moeiteloos kan worden uitgeroepen tot de seksscène van het jaar. Daarover zo meer, want die scène staat allesbehalve op zichzelf.

Gaspard Ulliel en Vicky Krieps in ‘Plus que jamais’. Beeld
Gaspard Ulliel en Vicky Krieps in ‘Plus que jamais’.

Een terminaal ziek personage is een behoorlijk filmcliché, maar u gaat eigenlijk alle clichés uit de weg.

“Ik kreeg het gaandeweg door, van dat cliché. In het begin dacht ik daar niet over na. Tien jaar geleden al kreeg ik de eerste ideeën voor dit verhaal. In die fase komt een verhaal uit m’n ziel, als het ware: dan bestaat alleen de drang om te vertellen en sta ik niet stil bij mogelijke clichés. Maar langzaam kwam ik erachter hoe lastig het werd om deze film van de grond te krijgen. Er zijn heel erg veel mensen die vol vooroordelen zitten als ze denken aan films over zieken en stervenden. Ik moest die mensen, potentiële geldschieters, duidelijk maken dat deze film voor mij niet over de dood gaat, maar over het léven.”

In de nadruk op dat woord klinkt een jarenlange verdediging van haar filmplan door. “Om precies te zijn: over het laatste hoofdstuk van het leven. Hoe we zo goed mogelijk kunnen leven in de wetenschap dat die laatste fase is aangebroken. Die kan een week duren, of zes jaar; belangrijk is dat de hoofdrolspeler de regie in handen neemt. Dat gebeurt nu veel te weinig.”

Praten over euthanasie, bedoelt u?

“Ik bedoel niet eens per se euthanasie. Voor de meeste mensen is het überhaupt een taboe om over de laatste levensfase te praten. We zijn wat dit betreft niet vrij. Wij, de levenden, vragen de stervenden zelden of nooit wat ze willen. We veronderstellen – met de allerbeste intenties, en vanuit alle liefde die we in ons hebben, maar zonder te vrágen. Waarschijnlijk vrezen we het antwoord, zijn we onbewust te bang om onze geliefden los te laten.”

Hoe raakte u zo gefascineerd door de laatste fase van het leven?

“Als kind hadden we een Belgische herdershond die in zijn laatste dagen een beschutte plek voor zichzelf opzocht om vredig alleen te sterven. Herders stammen af van wolven, leerde ik. Als een wolf ziek of stervende is, verlaat hij zonder veel drama zijn roedel en gaat op zoek naar de rustigste plek die hij kan vinden. Dat raakte me diep.”

En nu?

“In de periode dat ik aan deze film werkte, de afgelopen tien jaar, is mijn moeder overleden. Ze leed de laatste 22 jaar van haar leven aan MS en in 2012 werd ze ook nog gediagnosticeerd met borstkanker. Het maken van Plus que jamais heeft me geholpen om in die laatste fase met haar te praten: vooral over hoe ze omging met de haast agressieve manier waarop allerlei mensen haar allerlei behandelingen en medicijnen adviseerden.

“Maar ik was niet in staat om te doen wat Matthieu aan het eind van mijn film doet; ik wilde mijn moeder ondanks alles bij me houden. Matthieu zoekt Hélène op in Noorwegen en vraagt: wil je dat ik blijf? Voor het eerst in de film durft hij haar wens boven de zijne te zetten.”

U filmt de manier waarop ze uiteindelijk de liefde bedrijven met een aandacht en oog voor detail zoals je dat eigenlijk nooit ziet.

Ze veert op. “We zijn getuige van het moment waarop Hélène en Matthieu, een koppel waarvan we wéten dat ze van elkaar houden, voor het eerst in de film écht volledig samen zijn. Het is alsof de puzzelstukjes van hun relatie weer in elkaar vallen. Ze weten dat dit de laatste keer is dat ze elkaar zien, dus de scène móést lang duren. We kijken met een female gaze, een vrouwelijke blik. Niet eens omdat ik regisseer, maar omdat het moment draait om haar diepe verlangen naar hem, naar zijn huid, zijn billen, zijn lippen.

“Zíj bepaalt het ritme: heel langzaam, om niet buiten adem te raken. Hij laat zich daardoor meevoeren, dat wordt tijdens de seks dan weer zíjn blik.

“Aan het begin van de film wil ze heel graag met hem vrijen, maar wordt ze tegengehouden door haar ziekte. Of eigenlijk wordt ze tegengehouden doordat híj eronder lijdt dat zij ziek is. Ze raakt buiten adem en hij raakt daardoor van slag, want hij is niet in staat haar de tijd te geven die ze nodig heeft. Wanneer hij haar ziekte richting het einde accepteert, geeft hij haar juist alle tijd; dan is ze in staat om tijdens het vrijen af en toe bij te komen en vinden ze een diepere, lichamelijke verbinding.

“We hebben de scène opgenomen in één ononderbroken take van 17 minuten. Drie in totaal. Cameraman Yves Cape (Holy Motors) zat er zó mooi en subtiel dicht bovenop. Ik probeerde hem aanwijzingen te geven, maar dat was eigenlijk niet nodig: hij vóélde dat hij alleen maar minutieus hun choreografie hoefde te volgen.

“Ik moedigde Vicky en Gaspar aan om alle tijd te nemen. Ik vertelde ze precies wat er voor dit moment in de film nodig was en nam de vrijpartij in een paar stapjes met ze door, precies zoals ik nu doe met jou. Ze wisten hoe zelfs haar kleinste adempufje een aanwijzing kon zijn om even te stoppen of juist door te gaan. Uiteindelijk was het volledig aan hen. Ik kan nauwelijks zeggen dat ik die scène heb geregisseerd.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234