Dinsdag 15/10/2019

Interview Edel Rodriguez

Illustrator Edel Rodriguez: ‘Doen alsof Trump een grap is, maakt het nog gevaarlijker’

Beeld Els Zweerink

Met zijn Trump-covers voor Time Magazine en Der Spiegel werd Edel Rodriguez (47) wereldberoemd. De Cubaans-Amerikaanse illustrator houdt van krachtige kunst, dat zie je ook terug in zijn favorieten.

Stelt u zich het hoofd van Donald Trump voor in zijn meest elementaire vorm: een oranje cirkel met in het midden een zwart rond gat voor de mond en bovenop een gele plak haar. Grote kans dat u nu de illustraties van Edel Rodriguez voor u ziet. Zijn controversiële magazinecovers gingen de afgelopen twee jaar de wereld over en maakten de Cubaans-Amerikaanse illustrator zelf tot een beroemdheid.

Zo zagen we Trump als de grote golf van Kanagawa die Washington overspoelt. Trump met enorme gele steekvlammen als haardos. En een smeltende Trump met het bijschrift ‘Meltdown’. Trump-hoofden die als sloopkogels de overheid ontmantelen. Hij herinnert zich nog de eerste keer dat hij Trump in die vorm schetste. “Ik wilde iets ontwerpen dat op een merk zou lijken, een logo haast”, zegt Rodriguez. “Mensen moesten in één oogopslag kunnen zien wie het was. Zodra ik die herkenbaarheid had bewerkstelligd, kon ik met het ontwerp gaan experimenteren.”

BIO1971 geboren in Havana, Cuba * 1990-94 Bachelor Pratt Institute, Brooklyn, New York * 1994-98 Master Hunter College * 1994-2008 artdirector Time Magazine * 2005 ontwerpt postzegel Cha-Cha-Cha * 2008-heden ontwerpt talloze illustraties, magazinecovers, filmposters, boekomslagen en kinderboeken * 2013 eerste solo-expositie Dystopia in de Curly Tale Fine Art-galerie, Chicago * 2016 winnaar van de Best Cover-prijs van de American Society of Magazine Editors * 2016 uitgeroepen tot een van de 50 Most Creative People of the Year door AdAge

Rodriguez gaf zijn Trump met opzet geen ogen. “Als je iemand in zijn ogen kijkt, krijg je vaak meer empathie voor hem. Dat wilde ik niet. Je kijkt naar zo’n irritant opengesperde mond. Dat werd het personage dat ik ging herhalen.”

Het moet een ingewikkelde relatie zijn, die Rodriguez heeft met Trump – een muze tegen wil en dank. “Ik vind veel van wat hij doet levensgevaarlijk. En dat veel mensen doen alsof het een grap is, maakt het nog gevaarlijker. Dus nee, leuk vind ik het niet dat hij mijn belangrijkste onderwerp is.”

De bekendste en schokkendste Trump-illustratie van Rodriguez is de cover van Der Spiegel waarop de president staat afgebeeld met een bloedend hakmes in zijn ene hand en het afgehakte hoofd van het Vrijheidsbeeld in zijn andere. ‘America First’, staat erbij.

“Ik vergeleek hem met een extremist”, zegt Rodriguez. “Hij wilde moslims uit het land weren met een reisverbod. Dat ís ook extreem. Ik probeer mensen te choqueren met mijn werk. Ik vecht tegen de normalisatie van Trump. Het idee dat dit neofascisme normaal is. Dat doe ik door mensen er geregeld aan te herinneren hoe erg dit is, ze mogen er niet aan wennen.”

Edel Rodriguez’ beroemde Trump-cover van Der Spiegel. Beeld REUTERS

Tot zijn negende woonde Rodriguez in Cuba. Daarna vluchtte zijn familie – ten tijde van de Mariel-exodus in 1980 (uittocht van meer dan 100.000 Cubanen naar de VS) – per boot naar Florida, waar hij woonde tot hij ging studeren in New York. Later werkte hij veertien jaar als artdirector bij Time Magazine en in zijn vrije uren maakte hij eigen illustraties en schilderijen. Een van zijn eerste bekende werken was een bewerking van het beeld van Che Guevara, maar dan met iPod-oortjes en een Nike-logo op zijn baret.

Opgroeien in de communistische dictatuur van Fidel Castro maakte Rodriguez zeer wantrouwend voor alle vormen van censuur, onderdrukking, fascisme en totalitaire regimes. “Mijn activistische inborst stamt uit die tijd. Ik hou van krachtige kunst, sterke boodschappen. En dat zie je terug bij mijn favoriete kunstenaars en artiesten.”

Kunstenaar: PABLO PICASSO

Pablo Picasso in zijn Parijse studio (1920). Beeld Bettmann Archive

“Ik hou van ontwerpers en kunstenaars die zichzelf blijven uitdagen, zichzelf telkens opnieuw uitvinden. Picasso is daar het beste voorbeeld van. Hij bedacht het kubisme en dat had hij zijn hele leven kunnen blijven doen. Maar hij bleef nieuwe stijlen en disciplines proberen. Hij heeft een bepaalde agressie in zijn werk, hij valt een schilderij als het ware aan.

“Picasso was erg politiek betrokken ook. Het bombardement op Guernica door de nazi’s met Franco’s toestemming (in de Spaanse Burgerorlog, red.) was een kleinigheid in de geschiedenis geweest als Picasso er geen schilderij over had gemaakt.

“Mij wordt weleens gevraagd wat het doel van mijn werk is. Het doel van kunst is, wat mij betreft, om mensen te herinneren aan de tragedies van het leven en om de macht te confronteren.

“Beelden zijn daar beter geschikt voor dan woorden. Mensen kunnen woorden negeren. Je kunt een beeld niet negeren. Trump negeert graag woorden. Maar als Time mijn werk op de cover zet, krijgt hij het onder ogen. Al is het maar voor een seconde.” Grinnikt weer. “Dat geeft een goed gevoel.”

Film: NUOVO CINEMA PARADISO (1988)

Scène uit ‘Nuovo Cinema Paradiso’. Beeld rv

“Ik zag deze film van Giuseppe Tornatore voor het eerst op de universiteit, in 1992. Het verhaal gaat over een filmmaker die terugkeert naar zijn geboortedorp om de begrafenis bij te wonen van zijn oude vriend Alfredo, die de projector van de bioscoop Cinema Paradiso bediende. De regisseur leerde als kleine jongen alles over film van Alfredo en daarom is hij films gaan maken. Hij was zo druk bezig met zijn eigen leven dat het lang duurde voor hij terugging, te lang, want toen hij eenmaal terug was, was alles veranderd.

“Als ik de film zie, moet ik erg denken aan de periode in mijn leven dat ik me losmaakte van mijn jeugd. De film gaat over het idee dat je nooit echt terug kunt gaan naar een plek in het verleden. Je herinnering blijft hetzelfde, maar die plek is veranderd. Life moves on. Dat gevoel heb ik ook als ik naar Cuba ga. Het is een ander land geworden. Daar zit een bepaalde tragiek in. Maar ik hou daar wel van, die melancholie.”

Band: LOS VAN VAN

Geen feestje zonder Los Van Van. Beeld RV

“Los Van Van is de bekendste groep van Cuba en mijn favoriete band. Ze bestaan al sinds de jaren 70. Het genre dat ze spelen heet timba, een soort funky salsamuziek met veel beat. Het is een vijftienkoppige band, een orkest haast. De bezetting wordt voortdurend vernieuwd. Samuel Formell, zoon van de oprichter, is nu de leider en drummer.

“Je kunt geen Cubaans feestje vieren zonder Los Van Van. Het is geen luistermuziek. Je moet erop dansen, down and dirty. Ik ga vaak dansen, dat is eigenlijk het enige wat ik voor de lol doe.”

Hij grinnikt. “Er dansen niet genoeg mensen. Ik ga naar te veel feesten waar mensen wijn drinken en staan te praten. Drie, vier uur staan ze te praten over werk. Ik heb de hele dag al gewerkt en over ernstige zaken nagedacht. Ik wil dansen.”

Boek: 1984 - GEORGE ORWELL (1949)

Beeld rv

“Ik las 1984 toen ik een jaar of 16 was. Het was de eerste keer dat ik een boek las en dacht: dit gaat over mijn leven, ik heb dit meegemaakt. De totalitaire samenleving die Orwell beschrijft lijkt op het leven onder Castro. Er staan quotes in het boek die letterlijk in Cuba werden gezegd. ‘De staat is je familie’, dat soort uitspraken. Het boek is in wezen een handleiding voor hoe je een dictatuur moet stichten. Veel van de ideeën zijn gebaseerd op het communisme en nazi-Duitsland. Zoals ‘newspeak’, ‘doublethink’ en ‘thoughtcrimes’, het idee dat je een misdaad begaat als je er een andere mening dan die van de staat op nahoudt.

“We hadden in Cuba voortdurend de angst dat we afgeluisterd werden. Ik groeide op in de wetenschap dat niemand te vertrouwen was. De buren konden je verlinken. Op elke straat woonde een vertegenwoordiger van de regering die alles in de gaten hield. Mijn grootmoeder sprak nooit de naam van Castro uit, ze streek over haar fictieve baard om aan te geven dat ze hem bedoelde. Die zelfcensuur kruipt in je hoofd.”

Modeontwerper: ALEXANDER MCQUEEN

Twee creaties van Alexander McQueen in het Metropolitan Museum of Art. Beeld AFP

“Alexander McQueen was een kunstenaar in de vorm van een modeontwerper. Hij zette zijn shows neer als performances en zag mode als beeldhouwen. Een paar jaar geleden was er een overzichtstentoonstelling in het Metropolitan Museum in New York. Ik keek naar zijn ontwerpen en dacht: dit is net een weergave van wat zich afspeelt in mijn hoofd. Hij nam risico’s en choqueerde graag. Elke collectie was een commentaar op de tijdgeest, de dood en schoonheid. Zijn ontwerpen zijn zwaar en intens.

“Je ziet misschien een lijn: ik hou van mensen die uitgesproken zijn. Mensen zijn vaak verbaasd als ze horen dat ik in mode ben geïnteresseerd, omdat ik er totaal niet modieus uitzie; ik hou er niet van om er opvallend uit te zien, ik draag meestal grijs of zwart. Ik hou van kleur in mijn werk, niet op mijn lichaam.”

Stad: BARCELONA

De Sagrada Familia in Barcelona. Beeld AP

“Ik was 19 toen ik voor het eerst in Barcelona kwam. Met mijn vriendin, die nu mijn vrouw is, reisde ik met de trein door Europa. We begonnen in Brussel, want daar komt haar familie vandaan. Via Amsterdam, Parijs, Venetië en Nice kwamen we in Barcelona. Het was 1992 en de Olympische Spelen waren bezig. De stad zinderde. Bepaalde delen deden me erg aan Havana denken, zoals de Barri Gòtic-wijk. Mensen leefden er op straat, kinderen speelden overal. Het is zeldzaam dat een spannende kosmopolitische stad met prachtige architectuur aan het strand ligt en zo’n fijne mediterrane sfeer heeft. Dat maakt Barcelona zo bijzonder.”

Architect: FRANK GEHRY

Aluminium toren van Frank Gehry in Arles. Beeld AFP

“Ik onderneem, gedurende vele jaren en met vele tussenpozen, een wereldtournee langs al zijn gebouwen. Zijn bekendste gebouw is het Guggenheim Museum in Bilbao. Andere gebouwen van Frank Gehry zijn het Museum of Pop Culture in Seattle, de Louis Vuitton Foundation in Parijs, de Walt Disney Concert Hall in LA en het Dansende Huis in Praag. Ik kan wel een paar uur doorbrengen rond zo’n gebouw. Als je ernaar kijkt, word je gedwongen je af te vragen: hoe is dit gemaakt? Zijn gebouwen bestaan vaak uit organische rondingen, gigantische golvende vormen.

“In een documentaire zag ik hoe hij soms te werk gaat.” Rodriguez maakt een prop van een envelop, gooit ’m op tafel en kijkt hoe die zich weer openvouwt. “Dit is dan het begin van een concept. Dat is toch geweldig? Ik werk soms op een vergelijkbare manier. Dan maak ik een inktvlek en dan kijk ik wat ik er in zie. Heel intuïtief.

“Als ik blokkeer tijdens het werken, begin ik te droedelen. Dat vertel ik mijn studenten ook altijd. Soms geef ik ze een opdracht en dan zie ik een student een halfuur voor zich uit staren aan zijn bureau. Wat ben je aan het doen, vraag ik dan. “Nadenken.” Zo kom je nooit ergens. Je moet gewoon aan de slag gaan en vertrouwen op je onderbewuste.”

Cover: ESQUIRE - ALI

Muhammad Ali op de cover van het april 1968-nummer van Esquire. Beeld rv

“Deze cover heeft artdirector George Lois bedacht in 1968. Dat was een roerige tijd in Amerika. Martin Luther King en Robert Kennedy werden vermoord. Een zwarte man op de cover zetten was een flink statement toen, zeker als Sint Sebastiaan, een martelaar met pijlen die uit zijn lichaam steken.

“Toen deze cover uitkwam, was Ali’s bokstitel hem ontnomen, omdat hij niet in het leger wilde, hij was een dienstweigeraar. Hij zei dat de islam, waartoe hij zich in 1964 had bekeerd, hem verbood te vechten als militair. Hij werd geschorst door de boksbond en kon vijf jaar niet boksen. Ali was uit de gratie geraakt bij het Amerikaanse volk, vooral het witte gedeelte. En toen kwam Esquire met deze legendarische cover, ‘The Passion of Muhammad Ali’, een verwijzing naar het passieverhaal. Een zwarte man als een slachtoffer of een heilige neerzetten – dat deed niemand toen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234