Maandag 22/07/2019

Theater

“Ik zei tegen mijn dochter: ‘Je moet een hoer spelen, ik weet niet of dat een goed idee is’”

Jan Lauwers en zijn dochter Romy Louise. Beeld Francis Vanhee

De generatiekloof is te overbruggen. Jan Lauwers en zijn dochter Romy Louise sloegen de handen in elkaar voor Begin the Beguine, een voorstelling die hij regisseert en waarin zij een prostituee speelt. “Ik heb nooit mijn kleren uitgedaan omdat mijn vader heeft gezegd: ‘Nu moet je in je blootje staan’.”

“Toen #MeToo is ontploft, is alles veranderd. Uiteindelijk gaat de voorstelling daar ook over, denk ik nu.”

Toen Jan Lauwers (61), de bezieler van het kunstencollectief Needcompany, vier jaar geleden het aanbod kreeg om Begin the Beguine te maken, hoefde hij niet lang na te denken. Het is de laatste tekst die de gevierde film- en theatermaker John Cassavetes – “een mentor”, aldus Lauwers – schreef, voor hij in 1989 stierf. Tot vier jaar geleden, toen de Duitse versie van Lauwers’ voorstelling in première ging, was het stuk nooit opgevoerd. 

“Ik ben geschrokken van Cassavetes’ tekst”, geeft hij toe. “Het gaat eigenlijk over twee mannen die zich dood willen neuken.”

En door de schokgolf die #MeToo heet – “een bom die is ontploft in de culturele wereld” – is Lauwers de tekst anders gaan bekijken. “Eigenlijk toont Cassavetes de teloorgang van die verlangende mannelijkheid. De twee mannen zitten in een appartement, en ze bestellen hoeren. Jonge hoeren, oude hoeren, alle soorten hoeren. En het enige wat ze uiteindelijk doen met die vrouwen, is praten. Ze worden weemoediger en weemoediger, en de vrouwen worden sterker en sterker. Uiteindelijk zijn het de twee mannen die ten onder gaan.”

En zijn het de vrouwen die met een meewarige blik toekijken. Een van die vrouwen is Romy Louise Lauwers (23), een van de drijvende krachten achter Kuiperskaai, het kunstencollectief dat ze samen met Lisaboa Houbrechts, Oscar Van der Put en haar broer Victor Lauwers vormt. In hun meest recente voorstelling, Hamlet, speelde ook hun moeder Grace Ellen Barkey, die Needcompany mee oprichtte, mee. En werd een portret van Jan Lauwers getoond als de dode koning. 

Nu speelt zij mee in de voorstelling van haar vader. In de rol van maar liefst vier hoeren – de andere vier worden vertolkt door Inge Van Bruystegem. “Op die manier valt de tekst vandaag te verdedigen”, legt ze uit. “Op de scène zijn wij alle vier – Gonzalo Cunill, Juan Navarro, Inge en ik – gelijkwaardig. Dat vind ik heel belangrijk. Anders zou het een heel problematisch stuk zijn. Als er acht meisjes zouden zijn die even opkomen om een oppervlakkig hoertje te spelen…”

Een prostituee spelen in een stuk van je vader: het lijkt me toch niet vanzelfsprekend.

Jan: “Ik zei tegen Romy: je moet een hoer spelen, ik weet niet of dat wel zo’n goed idee is…”

Romy: “Nee, jij zei tegen mij: ik ben op zoek naar een jonge actrice om die rol te spelen. Terwijl ik iets had van: zeg, en ik dan?” (lacht)

Jan: “Ja, zo is het gebeurd. Jij hebt tegen mij gezegd: kom eens mee. En je bent hier in Brussel naar buiten gegaan, en tussen de hoeren gaan staan. Bij de eerste klant die je zag, sprak je hem aan.

“We hebben in 2012 ook Marketplace 76 samen gemaakt, waarin Romy’s personage als kind wordt gekidnapt en verkracht. Toen dacht ik al: Romy kan die rol spelen. Ik ga niet werken met een jonge actrice die ik niet ken, om achteraf in conflict te komen met haar ouders.”

Is het niet gek om uw eigen dochter te regisseren?

Jan: “Grace, mijn vrouw, valt al niet te regisseren. Romy probeer ik te regisseren, maar dat is ook nefast voor mijn gezondheid.(lacht) Nee, eigenlijk hebben wij een zeer professionele relatie. Er is geen enkel verschil tussen een goede actrice en een goede dochter.”

Romy: “Wat?”

Jan: “Hoe moet ik dat zeggen? Regisseren en acteren is een kwestie van vertrouwen. Als ik iemand niet vertrouw, word ik een autoritaire regisseur. Omdat ik Romy 100 procent vertrouw, zal ik die autoriteit nooit moeten gebruiken. 
Zeg jij eigenlijk papa tegen mij, als we repeteren?”

Romy: “Ik probeer ‘patron’ te zeggen. Maar soms verspreek ik mij
.(lacht)

Beeld Francis Vanhee

Hoe is je vader als regisseur?

Romy: “Jij bent sowieso een heel lieve, rustige regisseur, vind ik, vergeleken met veel anderen. Jij bent altijd chill…

Jan: “Schrijf dat goed op.”

Romy: “… en je luistert heel erg naar je acteurs. Dat zeg ik niet omdat je mijn papa bent. Je gaat gewoon altijd heel vriendschappelijk om met je spelers. Je bouwt op die vriendschappelijke relatie.”

Needcompany heeft inmiddels iets van een familiebedrijf.

Jan: “Grace is al meer dan dertig jaar mijn levensgezellin én mijn muze: wij leven en werken samen, we hebben samen twee kinderen opgevoed. En die kinderen zijn ook in het theater terechtgekomen. Het is een beetje vreemd, en ik vind dat zelf ook een beetje gênant om te zeggen: nu is mijn dochter ook mijn muze geworden. En mijn zoon ook. Ze inspireren mij enorm. Romy is een zeer goede, toegewijde, creatieve performer. Waarom zou ik er dan niet mee werken? Omdat het mijn dochter is? Dat soort kritiek deert ons eigenlijk niet.”

Romy: “Je zegt ook altijd: ik schrijf graag voor mensen die ik ken. Je doet nauwelijks audities. Je raakt geïnspireerd door de mensen waarmee je werkt, de mensen die je kent.”

Wilde je altijd al in de voetsporen van je vader treden?

Jan: “We hebben Romy en Victor niet bewust het theater in geduwd. Romy heeft haar eerste audities zelfs gedaan zonder dat wij ervan wisten. Ineens stond ze op de scène. Ze heeft haar carrière volledig zelf vormgegeven, ze heeft altijd geweigerd dat ik daarover iets zou zeggen. Romy is al twaalf jaar aan het acteren, en pas na acht jaar is ze bij mij terechtgekomen.”

Romy: “Ik heb ook nooit aangevoeld dat dat van mij verwacht werd. Het was niet zo dat we elke avond door een kunstboek moesten bladeren. Victor en ik mochten ook gewoon Harry Potter lezen. En we hebben véél Harry Potter gelezen.”

Jan: “Maar Harry Potter vond ik ook fantastisch.”

Romy: “We zijn dus helemaal niet met die artistieke opdracht opgevoed. Dat vind ik wel belangrijk om te zeggen.”

Jan: “Maar als kind mochten jullie niet…”

Romy: “… naar 
Samson en Gert kijken. Dat was het enige dat niet mocht. Maar dat wilden we ook niet, denk ik. Als ik bij mijn buurmeisjes bleef slapen, keken we ’s ochtends wél, en dat vond ik dat niet per se leuk.”

Jan Lauwers en zijn dochter Romy Louise. Beeld Francis Vanhee

Eigenlijk wilde u geen kinderen.

Jan: “Toen Grace me duidelijk maakte dat ze kinderen wilde, moest ik kiezen: blijf ik bij Grace of niet? Dus heb ik besloten om ervoor te gaan. Ik ben Grace daar mijn leven lang dankbaar voor.

“Als je kinderen hebt, heb je een ander soort verantwoordelijkheid. En kijk je ook anders naar jonge spelers. Door mijn kinderen besef ik dat ik ouder word. Als ik met een jonge danser of danseres werk, die even oud is als Romy of Victor, besef ik: ze hadden mijn kinderen kunnen zijn. Dat is enorm bevrijdend. Dat heb ik geleerd: dat ik zelf kinderen heb, bepaalt ook hoe ik met #MeToo omga. Ik werk met mijn eigen dochter: als ik daar misbruik van maak, hoe fout zou dat niet zijn?”

Toen het #MeToo-schandaal rond Jan Fabre losbarstte, liet u meteen verstaan dat Romy erop stond om tijdens de repetitie van naaktscènes in haar ondergoed te spelen.

Romy: “Ik herinner me dat niet op die manier. We hebben ook tijdens de repetities vaak in onze blote op de scène gestaan. Maar al dat naakt is ontstaan omdat we ons vrij voelden, en omdat we elkaar vertrouwden. Ik heb nooit mijn kleren uitgedaan omdat mijn vader heeft gezegd: op dit moment moet je in je blootje staan. We hebben met z’n allen geïmproviseerd, en die naaktheid is ontstaan uit een zekere noodzakelijkheid.

“Maar het was natuurlijk ook oké dat we tijdens de repetities onze kleren aanhielden, en maar goed ook. Soms sta je op en heb je gewoon echt geen zin om je hele lichaam te laten zien. Ik heb me altijd heel vrij gevoeld. Als ik tijdens een doorloop mijn regels had, was het geen probleem dat ik mijn broek aanhield.”

Jan: “Het is een heel intiem proces, samen een voorstelling repeteren. De relatie tussen acteurs en regisseurs mag nooit bezoedeld worden. Ik vind het belangrijk wat er nu allemaal gebeurt, met #MeToo. Ik ben daardoor echt veranderd. Ik ben anders beginnen nadenken. Maar bij wat er de laatste maanden in de kranten heeft gestaan over sommige van mijn collega’s, denk ik: ik voel me totaal niet aangesproken. Ik begrijp het oprecht niet. Als je een vrouw dwingt tot seks, heb je slechte seks. Ik heb het ook gevraagd aan de acteurs en actrices waarmee ik werk: ga ik soms over de schreef? Niemand heeft dat gezegd, dus ik weet dat dat bij ons niet gebeurd is.”

Is de nieuwe generatie theatermakers puriteinser?

Jan: “Nee. Een jonge maakster als Hannah De Meyer gebruikt buttplugs in haar voorstellingen. Maar de wereld is wel puriteinser. Er wordt van alles gecensureerd.”

Romy: “Ik vind het heel raar dat er nu commentaar komt op het feit dat wij naakt op de scène staan. Na #MeToo mocht er plots geen naakt meer in het theater zijn. #MeToo gaat over machtsmisbruik, en, iemand die naakt op de scène staat, wordt al meteen gezien als een signaal van machtsmisbruik. Dat slaat toch nergens op? Dan ga je terug in de tijd.”

Over teruggaan in de tijd gesproken: heb je nooit de behoefte gevoeld om je af te zetten tegen je vader en zijn werk? Kuiperskaai wordt wel heel snel vergeleken met Needcompany.

Romy: “Wij hebben het daar soms wel over. Maar wij hebben daar geen probleem mee, we zijn daar ook eerlijk over. De stukken die we met Kuiperskaai maken, maken we zelf: daar heeft hij niets mee te maken. Hij is natuurlijk wel onze papa, en ik werk ook met hem samen, dus er is zeker een bepaalde invloed. Wij hebben er geen enkel probleem mee om dat toe te geven. Het rare is dat dat altijd als een negatieve kritiek naar ons wordt gegooid. Dat begrijpen wij zelf nooit. Wat moeten we doen? Wij houden van theater, wij willen graag theater maken, en mijn papa maakt ook theater. Sorry, hoor. Moeten we onze naam veranderen?”

Jan: “Kijk, Kuiperskaai is een groep jonge mensen. Toevallig heb ik met twee van hen een bloedband. Zij gaan naar ons werk kijken, wij gaan naar hun werk kijken, en ons werk mengt zich ook. In Hamlet speelde Grace mee, in de volgende productie die ik maak zullen Victor en Romy meespelen. Ik had het er onlangs nog over met (de invloedrijke choreograaf, EWC) William Forsythe. Die zei tegen mijn zoon: ‘It’s a fuckin’ dynasty, what you are doing. And that’s the most beautiful thing ever.’” 

Begin the Beguine speelt op 29 en 30 januari in Kaaitheater (Brussel) en op 1 en 2 februari in Toneelhuis (Antwerpen).

Beeld Francis Vanhee
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden