Woensdag 24/04/2019

Muziek

“Ik word nog altijd sentimenteel als ik naar The Monkees luister”: de favoriete ochtendmuziek van Jean Paul Van Bendegem

Jean Paul Van Bendegem in zijn studiekamer: “Zelfs mijn partner denkt er niet aan een boek te verplaatsen” Beeld Lilith Geeraerts

Elke week vragen we een ongemeen boeiende medemens om vijftien platen te kiezen waarmee hij op zondag ontwaakt. Deze week: de Sunday Morning Playlist van emeritus professor Jean Paul Van Bendegem.

 “Welkom in mijn sanctum sanctorum!’”, zo loodst Jean Paul Van Bendegem ons zijn studiekamer binnen- een heiligdom gericht naar het noorden, waar het nuchtere licht zich het beste leent tot de betere mentale gymnastiek. Geen naakt stukje muur te ontwaren achter de rijen boeken links en rechts, met in het midden de pc en aan het raam een spierwitte kater die ons argwanend gadeslaat. “Zelfs mijn partner durft hier geen boek aan te raken - alles moet blijven liggen zoals ik het heb neergezet”, gniffelt Van Bendegem meewarig. Opperste concentratie verdraagt geen verrassingen, dus staat alles in de studieruimte in functie van de focus - zowel het uitzicht op de boeken als de muziek zijn in hoge mate voorspelbaar. Klara Continuo speelt op het laagste volume tussen de kilo’s papier.

De kater van Jean Paul Van Bendegem Beeld Lilith Geeraerts

De emeritus professor groeide als zoon van uitbaters van een groentewinkel op met enerzijds de orgelmuziek van de gereformeerde protestantse kerk, en anderzijds de popmuziek van zijn broers: zij luisterden naar Elvis, hun jongere broertje zwichtte voor The Beatles. Hoge cultuur was thuis niet onwelkom, maar het werd wel op gefrons onthaald. “’Moet je echt zo veel boeken hebben, Jean?’, vroeg mijn moeder geregeld.”

Jeugdsentiment

 “Je gaat me nooit horen zeggen dat alles minderwaardig is aan klassieke muziek”, vertelt Van Bendegem, die zelf ooit lid was van het experimenteel hedendaags muziekensemble Logos. “Popmuziek is technisch gezien misschien minder complex en interessant, maar het is veel rijker aan connotaties: het wekt allerlei beelden en herinneringen op.” 

 Onder zijn lichtgrijze baard siert een optrekkende blos zijn guitige gezicht. “Ik word nog altijd lichtjes sentimenteel als ik bijvoorbeeld - godbetert - naar The Monkees luister, want daar hebben mijn eerste lief en ik nog samen op gedanst. De eerlijkheid gebiedt me te zeggen dat mijn eerste kus zich voltrok zonder achtergrondmuziek: dat was zo’n klassiek afscheidszoentje onderaan de trap. Maar misschien liep ik achteraf wel fluitend weg - of ook niet, het geheugen is ondoorgrondelijk.”

Om zijn liefde voor popmuziek te vieren, lag vorig jaar de superdeluxe editie van The White Album nog onder de kerstboom, en ook blues- en rockklassiekers zoals Leo Kottke en - “dat knettergekke drietal!” - Cream konden niet op het feest ontbreken. Maar de beste muzikale ervaringen zijn diegenen die hem iets volkomen nieuws in vorm en inhoud aanreiken, vindt Van Bendegem, en bestaat zijn lijst met favorieten vooral uit experimenteel hedendaags klassiek en andere tonale en atonale bijzonderheden. Waaronder de ‘Lenox Avenue Blues’ van Fats Waller, gespeeld op een kerkorgel. “Ik kende het orgel enkel uit mijn protestantse opvoeding. Wist ik veel dat je daar ook de blues op kon spelen!”, zegt hij. In een notendop: wat niet helemaal lijkt te kloppen, is volgens de filosoof pas echt het beluisteren waard.

Jean Paul Van Bendegem: “ Beeld Lilith Geeraerts

“Mensen zeggen over hedendaagse muziek soms zaken die ik niet helemaal begrijp. Zoals een somelier kan zeggen dat een goede wijn naar verbrand perkament ruikt, vind ik ook commentaren over muziek soms compleet lachwekkend. Ach, net als in de filosofie wordt er veel gebakken lucht verkocht over hedendaags klassiek, maar dat drukt de pret niet”, lacht de emeritus professor.

“ Ik ben enorm lui in mijn cultuurbeleving”, geeft hij uiteindelijk toe. “Ik placht al eens te zeggen dat ik op museumbezoek ga via de catalogus, naar een concert ga via Youtube en naar de film via een dvd. (gniffelt) Het overkomt we nog wel eens dat ik een concert bijwoon als ik een lezing geef. En dan denk ik soms: ik ben toch wel gezegend dat ik zo’n unieke uitvoering mag meemaken. Dat had ik laatst bij het Ballet Mecanique van George Antheil. Perfect uitgevoerd zoals de componist het zelf nooit heeft kunnen ervaren. Daar moet je bij zijn.”

Ondanks zijn zelfverklaarde luiheid, droomt Van Bendegem al eens van een algoritme dat aanspoort tot een meer avontuurlijke cultuurconsumptie, in plaats van platformen als Spotify en Bol.com die de eigen smaak bevestigen. “Stel nu dat ik online vooral detectiveromans bestel”, geeft hij als voorbeeld. “Dan zou ik willen dat Amazon mij zegt: heb je daar nu niet stilaan genoeg van? Verruim je wereld: dit bestaat ook nog!” Maar aan Van Bendegem moeten we niet vragen om het algoritme ook nog te gaan ontwikkelen. “Nee, ik ben een luie filosoof: iets denken is voor mij vaak al genoeg.”

Beluister hier de Sunday Morning Playlist van Jean Paul Van Bendegem

Jean Paul Van Bendegem: ‘Iets denken is voor mij vaak al genoeg” Beeld Lilith Geeraerts
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.