Zondag 21/07/2019

Drifters

"Ik voel me niet altijd even vrouwelijk. De maatschappij aanvaardt dat niet"

Heleen Declercq. Beeld Wouter Van Vooren

Maandelijks laten we in de reeks 'Drifters' een twintiger aan het woord die aan zijn of haar droom voorttimmert, maar ook met twijfels wordt geconfronteerd. Drifter #11: Heleen Declercq (22), Brussels documentairemaker die bevraagt wat het betekent om vrouw te zijn.

Deze week loopt in Leuven het Internationaal Kortfilmfestival. Tot zondag kunt u geniale kortfilms uit binnen- en buitenland bewonderen. Moet u zeker zien: Girlhood van de jonge documaker Heleen Declercq, eerder geselecteerd voor Film Fest Gent.

Vrouw zijn, wat betekent dat eigenlijk? Die vraag staat centraal in Girlhood, gekleurd door Heleens eigen ervaringen. "In juni moest ik mijn afstudeerproject aan het RITCS in Brussel klaar hebben. Een maand voor de deadline had ik maar een vaag idee wat ik zou filmen. Ik lag in die periode overhoop met mezelf, had vragen over mijn geaardheid. Toen ik op een dronken avond de moed had om mijn gevoelens voor meisjes aan een vriendin op te biechten, viel de puzzel in elkaar. Ik zou een kortfilm maken rond de labels die op vrouwen worden geplakt en de beperkingen daarvan."

Girlhood is een mozaïekportret van negen mensen uit Heleens dichte omgeving en haar eigen beleving. "We ervaren het vrouw zijn allemaal anders. Sommigen voelen zich op en top vrouw, anderen willen zich niet neerleggen bij de verwachtingen wat vrouw zijn betekent. Sommigen skateboarden, of scheren hun haar; vallen op meisjes dan wel jongens, of beide. Dat is het antwoord op de hoofdvraag van Girlhood: vrouw zijn, of man, is niet zwart-wit, het is een spectrum van grijsschakeringen."

De affiche van 'Girlhood'. Beeld RV

Een inzicht waar Heleen lang mee heeft geworsteld. Als kind voelde ze zich soms meer jongen dan meisje. "Tegen mijn mama zei ik: 'Ik wil later rijk zijn zodat ik man kan worden.' Ik kon me niet identificeren met de andere meisjes in m'n klas dus ik moest een jongen zijn, toch? Door ouder worden ben ik daar anders naar gaan kijken: ik ben een vrouw en daar ben ik blij mee. Dat betekent niet dat ik me iedere dag even vrouwelijk voel, maar ik heb dat aanvaard. De maatschappij, dat is iets anders."

Met Girlhood wil Heleen "niet prediken", maar "natuurlijk zit er een boodschap in". "Het genderdenken is geen hype", zegt ze. "Dat veel mensen zich afvragen 'waar dat gezwets nu ineens vandaan komt', is omdat we er nu pas echt over beginnen nadenken. We staan nog maar aan het begin."

Beeld Wouter Van Vooren

#metoo

De afgelopen weken heeft de woede over seksueel machtsmisbruik zich ontwikkeld tot de orkaan die #metoo heet. Getuigenissen kwamen naar buiten en topfiguren werden buitenspel gezet, in de filmindustrie in het bijzonder.

Als vrouw in de sector heeft Heleen er een genuanceerde mening over: "Op school zag ik altijd een duidelijk grens tussen docenten en leerlingen. Alle leerkrachten waren vakmensen bij wie je terecht kon voor een babbel, altijd in een professionele sfeer. Natuurlijk zijn er probleemgevallen, maar dat de hele sector nu als problematisch aanzien wordt, is jammer. #Metoo is niet de ziekte van de filmindustrie, het is die van de samenleving."

Heleen is op dit moment samen met een vrouw en ervaart het probleem maar al te sterk. "Vorige week zei een man op de trein: 'J'aime bien les lesbiennes.' Waarop ik hem afwimpelde. Ik keek terug en die man was zich aan het aftrekken. Mijn lief en ik waren compleet in shock."

Beeld Wouter Van Vooren

Ook op straat in thuisstad Brussel is seksistische praat schering en inslag; zeker als Heleen met haar vriendin hand in hand loopt, wordt het soms gortig. "Mijn ouders zeggen dan: 'Hou elkaar niet vast', maar dat vind ik zever. Dat ik mij niet thuis kan voelen in mijn eigen stad. Soms bezwijken we voor de druk en laten we elkaars hand los, soms roepen we terug of komt er een fuckvinger aan te pas." (lacht)

Pis en kots

Op haar veertiende is Heleen naar Brussel getrokken, ze is nooit meer weggegaan. Toch wordt haar liefde voor de hoofdstad op de proef gesteld. "Brussel wordt duisterder", zegt ze. "Het voelt als een elastiek die ieder moment kan knappen. Iedereen loopt nors rond: om de aanslagen, de rellen, de voetgangerszone."

Die piétonne zet volgens haar bij de Brusselaars echt kwaad bloed. "Ik hou van het concept en op lange termijn zal die zone renderen, maar nu hebben mensen echt wel het gevoel dat er andere prioriteiten zijn", benadrukt Heleen. "Het Beurs-metrostation stinkt naar ingedrongen pis en kots; mensen spuiten er heroïne. Pas heel recent zijn politici met opfriswerken begonnen. En wat is de politiek van plan met alle bedelaars? Peuters van twee die om geld vragen? Hartverscheurend."

Het is die alombekende haat-liefdeverhouding met Brussel. "Opnieuw, ik hou van de stad. Het is nu even moeilijk, maar ik leef hier al acht jaar en heb het gevoel dat het te vroeg is om weg te gaan. Brussel is ook de stad waar inspiratie om elke straathoek loert. Er is een bruisende creatieve scene, iedereen is met vanalles bezig. Dat zou ik niet kunnen missen."

"Ik ben een van die typische internetkids die heel snel verveeld raakt en continu nieuwe impulsen nodig heeft. Ik kijk bijna geen films, enkel videoclips. Die zijn kort en in tegenstelling tot voorspelbare Hollywood-blockbusters is daar ruimte voor experiment. Brussel leeft op dat ritme. Het is een
work in progress. Als jonge documentairemaker die zelf haar weg in het leven zoekt, geeft dat mij ruimte om te experimenteren. Dat is onbetaalbaar."

Beeld Wouter Van Vooren
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden