Zondag 16/05/2021

ReportageKVS heropent

‘Ik hield er al rekening mee dat de politie me van het podium zou halen. Maar nu ben ik er redelijk gerust in’

De Bol, de grote zaal van KVS, wordt volop schoongemaakt. Beeld Illias Teirlinck
De Bol, de grote zaal van KVS, wordt volop schoongemaakt.Beeld Illias Teirlinck

Twee weken nadat KVS aankondigde dat het op 26 april de deuren weer zou openen, ‘of we nu mogen of niet’, wordt alles in gereedheid gebracht. Na het Overlegcomité stapte ook de politiek mee in het verhaal: de voorstellingen zullen dienen als testevenement. ‘Maar het is niet de bedoeling dat we een klinisch labo worden.’

“Normaal ben ik in deze periode aan het plannen voor het seizoen 2023-24. Nu ben ik aan het plannen voor volgende week.” Het is maandag 19 april en zakelijk leider Merlijn Erbuer is een tikje nerveus. Hij overlegt met Kevin De Vlieger, gebouwbeheerder van KVS, en twee mensen van Airvisor, een bedrijf dat luchtkwaliteit meet en analyseert. Ondertussen worden ook alle 504 stoeltjes van de Bol, de grote zaal, grondig afgeborsteld en gestofzuigd. De zaal is gevuld met het gezoem van schoonmaakmachines. Over een week, op maandag 26 april, moet er weer applaus klinken. Een beetje toch.

Anderhalve week eerder, op donderdag 8 april, kondigde KVS aan dat het op 26 april een vijftigkoppig publiek zou ontvangen in de Bol, voor de voorstelling Jonathan – ook al zijn culturele evenementen onder de huidige coronaregels nog steeds verboden.

Michael De Cock, artistiek leider van KVS. Beeld Illias Teirlinck
Michael De Cock, artistiek leider van KVS.Beeld Illias Teirlinck

Diezelfde ochtend had De Cock naar acteur Valentijn Dhaenens gebeld, met de vraag of hij het zag zitten om in de laatste week van april Jonathan te hernemen. Die voorstelling, van Dhaenens en Bruno Vanden Broecke, speelde drie keer in openlucht in september, in de korte periode dat de maatregelen even versoepeld werden en culturele evenementen in beperkte mate mogelijk waren. “Toen Michael me belde, wilde ik het ook eerst buiten doen”, zegt Dhaenens. “Maar Michael wilde het absoluut binnen doen. Om te bewijzen dat het kan.”

Jonathan, over een palliatieve zorgrobot die zich de laatste uren van een coronaslachtoffer herinnert, is meer dan zomaar een voorstelling. Het was de eerste voorstelling die KVS programmeerde na de eerste lockdown van een jaar geleden. “Ik wil het ook graag doen als een soort statement, om een beetje druk te zetten”, vertelt Dhaenens erbij. “Omdat je nooit iets hoort over ons. Omdat we duidelijk geen prioriteit zijn bij de politiekers.”

Bijval

Het Brusselse instituut kreeg meteen bijval uit de sector, zowel van de belangencoalitie Crisiscel Cultuur als van andere huizen. “We zijn moedeloos geworden van altijd aan de kant te staan”, zei Frederik Sioen van de Crisiscel Cultuur. “Cultuurmedewerkers hebben het financieel en mentaal moeilijk. Op een bepaald moment moet je gewoon starten. Het verwondert me dan ook niet dat een organisatie het heft in eigen handen neemt.” Zijn collega Stany Crets sprak over de noodzaak aan zo’n ‘breekijzer’. “Alle toenaderingen vallen min of meer op een koude steen. Dit ruikt erg naar schuldig verzuim.”

Nog een paar maanden de deur op slot houden, daar heeft eigenlijk niemand zin in. Uit protest werden het operagebouw De Munt en het Brusselse Théâtre National de afgelopen weken zelfs bezet door actievoerders. “De rek is eruit”, zegt De Cock. “Dat voel je in heel de sector.”

Sioen sprak deze week in De afspraak over de financiële en mentale impact. “Ik heb kunstenaars aan de voedselbedeling zien staan, er zijn mensen die hun instrumenten hebben moeten verkopen. Er zijn oude, bekende kunstenaars, met een hele carrière achter de rug, die nu op een pensioen van 300 of 400 euro vallen. Ik voel mij geen muzikant meer. Ik heb geen contact met mijn publiek. Die verhalen horen van collega’s is schrijnend. Daarom moeten wij aan de slag.”

De Cock: “We hebben ons honderd keer heruitgevonden, met livestreams van Wim Vandekeybus en een theaterfilm van Jaco Van Dormael, maar de sector is echt heel moe. Ze hebben ons bij de tweede lockdown in oktober onder de mat geveegd en zes maanden niet meer over ons gepraat. Elke keer dat het met de cijfers een beetje beter ging, werd een andere sector geopend. Wij kunnen wel één of twee keer aanvaarden dat we met de rest van de maatschappij op slot gaan – ik denk echt dat de cultuursector reuzesolidair is – maar geen honderd keer. Zeker niet als er zelfs niet meer over ons gesproken wordt. Dat we dit hebben aangekondigd, heeft de situatie gedeblokkeerd en heeft cultuur weer op de agenda gezet.”

null Beeld Illias Teirlinck
Beeld Illias Teirlinck

Brussels burgemeester Philippe Close (PS) sprak zijn steun uit voor KVS en stelde voor om de voorstellingen te laten doorgaan als testevenementen. Op het Overlegcomité klopte de federale regering dat ook af. Bovendien zullen vanaf juni 200 personen worden toegelaten op culturele evenementen, zowel binnen als buiten. “Het is goed dat dit kan”, reageert de Crisiscel Cultuur op het nieuws, “maar het uitblijven van duidelijkheid op lange termijn is daarom onbegrijpelijk.”

“We gaan nu eigenlijk nog niet ‘open’”, omschrijft Erbuer het. “We gaan nu wetenschappelijk begeleide tests uitvoeren, met een voorstelling en een publiek.” Daarom plaatst Airvisor vijf sensoren in de zaal, die de luchtkwaliteit meten. Vooral de CO2-waarden en de relatieve luchtvochtigheid zijn daarbij belangrijk. Om die waarden op het juiste peil te houden, moet er volop geventileerd worden. “Wij zijn het afgelopen jaar anders gaan ventileren, méér gaan ventileren”, zegt gebouwbeheerder Kevin De Vlieger. “Zodat er constante luchtverversing is, overal in het gebouw.”

Plan 758 bis

Het eerste testevenement moet woensdag 28 april plaatsvinden. De twee dagen daarvoor zal Jonathan ook worden gespeeld, voor een publiek van vijftig man – maar dat publiek bestaat uit interne medewerkers en professionelen uit de cultuursector. Op die manier is het niet langer een niet-toegelaten, openbaar evenement, zoals het aanvankelijk de wereld werd ingestuurd, maar eerder een try-out voor de testevenementen die vanaf woensdag doorgaan.

Wat eerst pure rebellie leek, wordt nu ingepast in de plannen van de overheid. “Als het wettelijk kan, zullen we het op die manier doen”, stelt De Cock. Erbuer: “Wij vroegen een heropening van de volledige sector. Wat we nu krijgen, zijn testevenementen. Oké, daar gaan we volop in mee.”

Hopelijk kan gaandeweg ook het publieksaantal zo worden opgeschroefd. “Om die testevenementen nuttig te laten zijn, moet je meer volk in de zaal zetten. Dat je perfect veilig met vijftig man in een zaal van vijfhonderd man kunt zitten, dat weet iedereen. Dat hoeft niet meer getest te worden. We willen gaandeweg opbouwen naar een zo hoog mogelijke zaalcapaciteit en we willen onderzoeken of je de luchtkwaliteit dan even hoog kunt houden als bij een zeer lage bezetting. Als dat lukt, heb je een argument in handen om de sector sneller te openen, met meer mensen in de zaal. Dat is de betrachting.”

Evident is het allerminst. Terwijl de leiding van KVS de contacten met de politiek onderhoudt, moet binnenshuis alles in orde worden gebracht voor de heropening. “Achter de schermen werken we voor het grootste deel gewoon door”, zegt Catherine Vervaecke, hoofd planning en productie van het Brusselse stadstheater. Ze beweegt zich door de wandelgangen met een flesje handgel om de hals en een planning onder de arm. Die planning moet hoogst flexibel zijn. “Je moet constant schakelen”, legt ze uit. “Alles verschuift voortdurend. We hebben voor elke voorstelling een plan B, een plan C en een plan D. Maar intussen zitten we al aan plan 758 bis.”

Merlijn Erbuer, zakelijk leider van KVS. Beeld Illias Teirlinck
Merlijn Erbuer, zakelijk leider van KVS.Beeld Illias Teirlinck

Tegelijk moet de planning perfect coronaveilig lopen. “Als iemand positief test, valt alles in het water. De geluidsingenieur voor Metamorfosen woont in Duitsland en is daar een maand geleden positief getest. Pas gisteren kreeg hij een negatief resultaat. Hij is halsoverkop in zijn auto gesprongen en naar hier gereden om te repeteren.” Het lichtplan van die voorstelling wordt ondertussen vanuit Chili gemaakt. “Onze lichtonwerper woont in Chili en daar hebben ze de grenzen gesloten”, legt Vervaecke uit. “Hij maakt zijn ontwerp via Zoom.”

In de kantine staan kisten met decorstukken en kostuums uit voorstellingen die nog op de planning staan. Op een daarvan is ‘Pitcho – Fire’ te lezen. Het gaat om Fire Will Become Ashes, But Not Now van Pitcho Womba Konga, een voorstelling die al meer dan een jaar geleden werd afgewerkt. De première stond ingepland voor maart 2020, maar werd geannuleerd door de eerste lockdown. Sindsdien is het plannen en herplannen. “In februari hadden we de voorstelling van Pitcho weer opgepikt, maar kon ze alweer niet première gaan. Nu mikken we op juni, met een beetje geluk”, vertelt Vervaecke.

“Normaal gaat een project zo: je repeteert, je werkt vol adrenaline naar de première toe, je gaat op tournee, en dan is het afgelopen. Dat proces is er nu niet. We repeteren wel, maar nadien blijft het gewoon kabbelen. Een paar maanden later repeteren we dan nog eens, omdat je hoopt dat we misschien weer mogen opengaan, en dan word je weer teruggefloten.”

Moe

Een voorbeeld is, andermaal, Jonathan. “Het zag er even naar uit dat we vanaf april buiten evenementen konden organiseren voor vijftig man”, zegt Dhaenens. “KVS zag het zitten om Jonathan dan opnieuw te programmeren. Maar die beslissing is door de overheid teruggedraaid.” Het leidt tot moedeloosheid. “Ik zat een beetje gefrustreerd te wezen: dat we Jonathan opnieuw zouden kunnen spelen, was voor mij een lichtpuntje. Tot het wegviel. Ik moest me daarbij neerleggen, maar ondertussen zag ik in het park heel veel mensen samenkomen, zonder mondmasker, in alle richtingen.”

Dat je niet mét een mondmasker, op gepaste afstand van elkaar en met alle neuzen in dezelfde richting in een theaterzaal kunt gaan zitten, leidt tot een zeker onbegrip. “We willen ons heel verantwoordelijk gedragen. Ik heb niet zoiets van ‘Alle mondmaskers af!’ en ‘Bestaat dit virus wel echt?’ Bruno ook niet, trouwens. We doen dit omdat we ervan overtuigd zijn dat het mogelijk én veilig is. We zijn niet roekeloos, we willen geen risico’s nemen.”

Acteur Valentijn Dhaenens. Beeld Illias Teirlinck
Acteur Valentijn Dhaenens.Beeld Illias Teirlinck

Binnen de muren van KVS twijfelt niemand eraan dat je perfect coronaproof naar het theater kunt. “De metingen moeten dat verder uitwijzen, maar j’ai confiance”, zegt De Vlieger, terwijl hij erop toeziet dat de luchtsensoren op de juiste plaats worden bevestigd. “We zijn ervan overtuigd dat het op een veilige manier zal kunnen.”

Winne Jacobs is dezelfde mening toegedaan. Hij is eigenlijk verantwoordelijk voor de zaalverhuur van KVS, maar omdat er de laatste tijd niet veel valt te verhuren heeft hij de rol van corona-adviseur op zich genomen. Hij ziet erop toe dat externe artiesten, zoals de Chileense regisseur Manuela Infante, die in een andere zaal aan Metamorfosen werkt, zich aan de maatregelen houden. “Ik vind het belangrijk om aan te tonen dat dit veilig kan”, zegt Jacobs. “Niet alleen voor ons, maar ook voor de andere huizen. We moeten verder durven te kijken dan onszelf. Als dit experiment ertoe kan bijdragen dat andere huizen ook veilig kunnen openen, zijn we een grote stap verder.”

Wrevel

In de sector heerst er enige wrevel over de testevenementen: ze komen te laat en er zijn al resultaten uit Nederland, is de teneur – al werd een gepland evenement in Breda voor 10.000 bezoekers dit weekend afgeblazen na protest en een petitie van 368.000 handtekeningen. Tegelijk is het de enige manier om op korte termijn weer publiek te ontvangen. Het Antwerpse Toneelhuis heeft zich ook kandidaat gesteld, zodat de première van April, op 1 mei, zou kunnen doorgaan. Ook deSingel wil meedoen. “Als testevenementen dan toch nodig zijn, zijn we vragende partij om die te organiseren”, klinkt het daar. “Maar we wachten nog op de concrete voorwaarden.”

null Beeld Illias Teirlinck
Beeld Illias Teirlinck

Ontlading

Een beetje goed nieuws voor wie honger heeft naar cultuur. Uit een onderzoek van de UAntwerpen en cult!, de koepel van Vlaamse en Brusselse cultuurhuizen, blijkt dat 85 procent van het publiek cultuur meer dan ooit nodig vindt. Het beperkte aantal tickets dat voor Jonathan ter beschikking werd gesteld, ging in een mum van tijd de deur uit, vertelt Adila Mezoudji van het bespreekbureau van KVS.

Dat het hart voor cultuur groot is bij de mensen, merkte ze al tijdens de eerste lockdown, toen ze de terugbetalingen van alle geannuleerde voorstellingen moest verwerken. “Mensen hadden drie opties. Ofwel een volledige terugbetaling. Ofwel een waardebon van tien euro, waarbij de rest van de ticketprijs naar KVS ging. Ofwel konden ze de volledige ticketprijs schenken aan KVS. Dat gebeurde héél veel. Dat vind ik mooi: iedereen zit in een crisis, maar toch willen mensen cultuur steunen.”

Adila Mezoudji van het bespreekbureau van KVS. Beeld Illias Teirlinck
Adila Mezoudji van het bespreekbureau van KVS.Beeld Illias Teirlinck

De korte heropening, in de nazomer, zorgde voor een zekere ontlading. Niet alleen bij de acteurs, maar ook bij de toeschouwers. “Mensen waren heel blij om terug te komen”, vertelt Mezoudji. “We hebben vrijwel geen negatieve reacties gekregen.”

Dhaenens: “Je voelde dat mensen, meer dan anders, dankbaar waren voor wat we hadden gedaan, voor het feit dat ze samen iets konden doen.” Die opluchting voelt ook Dhaenens zelf, zegt hij. “Ik heb de afgelopen twee, drie jaar héél veel gespeeld, en ik speelde vaak twee of drie stukken door elkaar. Dat is best vermoeiend, omdat je je elke dag moet opladen voor iets anders. Maar sinds corona durf ik dat eigenlijk niet meer te zeggen. Nu besef ik hoe gelukkig ik was dat ik dat allemaal kon doen. Ik heb het spelen echt gemist.”

Hoop

Is de herneming van Jonathan het licht aan het einde van de tunnel? “Goh, licht...”, zucht Vervaecke. “We gaan nu iets doen, maar ik weet niet of het daarmee opgelost is.” Hoe de situatie na de zomer zal zijn, durft niemand te voorspellen. Gaan de cijfers voldoende zakken voor een volledige zaalbezetting? Gaan er genoeg mensen gevaccineerd zijn?

Toch wordt de hoop gekoesterd dat gunstige resultaten van de testevenementen een bredere, langere heropening in gang kunnen zetten. En terwijl de heropening van KVS twee weken geleden nog een rebellerende stunt leek, lijken er nu ook aan politieke zijde krachten te bewegen om de cultuursector veilig te laten heropenen.

“Toen Michael me belde, dacht ik even: dit wordt een revolte. Burgerlijke ongehoorzaamheid, dat wordt tricky. Voor je het weet zeggen de mensen: ‘Die culturo’s moeten maar niet denken dat ze geen rekening moeten houden met de wet’. Ik hield er al rekening mee dat de politie me van het podium zou halen. Maar nu ben ik er redelijk gerust in. De protocollen bestaan ook al bijna een jaar. Je kunt nergens veiliger zitten dan hier.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234