Donderdag 29/10/2020

TheaterOlympique Dramatique

‘Ik ben bang dat ‘Wachten op Godot’ eerder zijn plaats vindt in een museum dan op het toneel’

Tom Van Dyck, Tom Dewispelaere en co. spelen 'Wachten op Godot'.Beeld (c) Vincent Delbrouck

Theatergezelschap Olympique Dramatique staat voor een grote uitdaging: een frisse opvoering maken van Samuel Becketts Wachten op Godot, zonder kwaad bloed te zetten bij zijn erfgenamen. Zij zien er streng op toe dat theatermakers zich niet al te veel vrijheden permitteren. ‘Je kunt je de vraag stellen of ze Becketts werk zo niet afsluiten van een groot publiek.’

“Ik ben gefascineerd door repertoire. Zowel klassiek als modern repertoire. Ik hou van van verhalen en ga niet ontkennen dat ik als toneelspeler een lijstje heb waarvan ik hoop alle stukken die erop staan te kunnen spelen. Wachten op Godot is er een van.” En eindelijk kan acteur Tom Dewispelaere dat stuk van zijn lijstje schrappen: met zijn gezelschap Olympique Dramatique speelt hij donderdag voor het eerst de klassieker van Beckett. Tom Van Dyck, Nico Sturm en Koen De Sutter staan naast hem op het podium. “Ik voel mij als een klein kind dat elke dag mag gaan spelen in de speeltuin.”

Toch is het allesbehalve evident. De reden: het Beckett Estate. De erfgenamen van de Ierse Nobelprijswinnaar zien er streng op toe dat regisseurs en theatermakers zich niet te veel vrijheden permitteren en gaan daar ver in. De Australische theaterregisseur Neil Armfield noemde Edward Beckett, de neef van de schrijver, “een vijand van de kunst” toen die laatste furieus reageerde omdat Armfield muziek had gebruikt in zijn opvoering van Godot. Edward Beckett dreigde de productie te verbieden, tot ergernis van Armfield. “De interessantste regisseurs zijn niet geïnteresseerd in stukken waarbij hun handen gebonden worden.”

Formeel verbod

Deborah Warner, een Britse theatermaker, kreeg een formeel verbod teksten van Beckett te ensceneren, nadat ze iets te vrij was geweest in haar opvoering van Footfalls. In 1988 trok Samuel Beckett, die een jaar later overleed, zelfs naar de rechter in kortgeding om te voorkomen dat Toneelschuur Haarlem een vrouwelijke Wachten op Godot zou spelen. In 1992 oordeelde een rechter in Parijs met betrekking tot een andere productie dat een opvoering met een vrouwelijke cast een “schending was van Becketts morele rechten”.

Het Nederlandse gezelschap Dood Paard bracht Wachten op Godot achttien jaar geleden op de planken. “Het klopt dat je met een aantal verplichtingen zit”, zegt theatermaker Kuno Bakker van Dood Paard. “Dat is nooit leuk. Je wil zo veel mogelijk vrijheid hebben.” Dirk Van Hulle, literatuurprofessor (UAntwerpen) en directeur van het Beckett-archief: “Beckett heeft zelf, aan het einde van zijn leven, een aantal producties van Wachten op Godot geen toestemming gegeven omwille van een vrouwelijke cast. Het Estate trekt die lijn door. Het is heel dubbel. Beckett was een heel experimentele auteur, maar laat niet toe dat er maar een komma in zijn teksten wordt verplaatst.”

Ambigu

Dat lijkt slecht nieuws voor Olympique Dramatique, die erom bekendstaan dat ze eigenzinnig omgaan met de repertoireteksten. “Zoals bij elk stuk dat wij spelen, zijn er voorwaarden in een contract opgenomen”, vertelt Dewispelaere over Wachten op Godot. “Dat was evengoed zo bij bijvoorbeeld The Lieutenant of Inishmore van Martin McDonagh of Angels in America van Tony Kushner. Bij Beckett is dat evengoed aan de hand. Er is sprake van een landweg en een boom en bolhoeden. Maar surf even op het net en dan zie je hoe multi-interpretabel alleen al die dingen zijn.”

Die dubbelzinnigheid is essentieel aan het werk, zegt Van Hulle. “Becketts teksten zijn heel ambigu: de balans tussen het expliciete en het impliciete is heel fijn. Als een regisseur een specifieke keuze maakt, kan dat ten koste gaan van die ambiguïteit. Vermoedelijk was de auteur daarom bang regisseurs veel vrijheid te laten.”

Maar dat komt met een prijs. “Ik ben bang dat, door dat soort Beckett-politietoestanden, het stuk eerder plaatsvindt in een museum dan op het toneel, waar het thuishoort”, zegt Dewispelaere. Van Hulle begrijpt die kritiek. Bovendien schrikt het theatermakers af om zijn werk opnieuw te brengen. “Ik ben blij dat het weer wordt opgevoerd”, zegt Van Hulle. “Maar in onze contreien zijn theatermakers zeer vooruitstrevend. Regisseurs zijn absolute vrijheid gewend en dat ligt moeilijk bij teksten van Beckett. Je kunt je de vraag stellen of het Beckett Estate op deze manier zijn werk niet afsluit van een groot publiek.”

Vrouwelijke cast

Soms blijkt er toch meer mogelijk dan gedacht. In 2006 stelde een rechter in Rome dat een theater in het Italiaanse Pontedera Wachten op Godot wél met een vrouwelijke cast mocht spelen. In het contract met het Beckett Estate stond immers dat de mannelijke acteurs vervangen mochten worden, als zij de rol niet zouden kunnen spelen, maar het geslacht van de nieuwe cast werd niet gespecificeerd. Ook Dood Paard permitteerde zich enige artistieke vrijheid. “De boom was bij ons op scène een knokige tv-antenne”, legt Bakker uit. Al had Dood Paard het geluk dat Edward Beckett niet in de zaal zat. “Dat gebeurt dat ze komen kijken of alles wel klopt. Maar dat kan ik me in ons geval niet herinneren.”

Olympique Dramatique heeft zich in dit geval alleszins kunnen inhouden om al te eigenzinnig om te gaan met Wachten op Godot. “Dat was hier niet nodig”, zegt Dewispelaere. “Beckett heeft een partituur gemaakt die perfect in elkaar steekt. De opdracht was om ze gespeeld te krijgen.”

Wachten op Godot, vanaf 15 oktober in de Waagnatie, Antwerpen. Meer info: Toneelhuis.be

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234