Zaterdag 24/07/2021

InterviewGAL

‘Ik beeld dingen uit die níét mooi zijn, die níét grappig zijn’

Gerard Alsteens ofte GAL. Beeld David Legreve
Gerard Alsteens ofte GAL.Beeld David Legreve

Met een vlijmscherpe tekenpen en slimme vondsten geeft Gerard Alsteens ofte GAL al decennialang uiting aan zijn verontwaardiging over het onrecht in de wereld. Nu is er een expo in Mechelen. ‘Ik ben een kind van de oorlog. Om mijn tekeningen moet je niet lachen.’

GAL staat vooral bekend voor zijn politieke prenten, tegenwoordig als huistekenaar van Knack, of, bij mensen die vooraan in de vaccinatierij kwamen, als tekenaar-graficus voor verdwenen bladen als De Nieuwe en De Zwijger. ‘Het visueel geheugen van Vlaanderen’, volgens NRC, gaf zijn verontwaardiging steeds vorm in slimme visuele vondsten. Sterke beelden, die het vaak tot posters of pamfletten van de linkse tegencultuur schopten.

De oerknal voor het universum van GAL is te vinden in de kinderjaren van de kunstenaar, in volle oorlogstijd. GAL: “Ik ben geboren in 1940. Mijn tweelingbroer en ik moesten regelmatig gaan schuilen voor de V1’s (vliegende bommen, red.) die over onze hoofden raasden. Zolang je ze kon horen, was je veilig. Ik heb toen de angst in de ogen van mijn vader gezien. Ik denk dat daar de kiem is gelegd voor mijn engagement, voor mijn interesse in de actualiteit en de niet altijd fraaie toestanden op deze planeet.”

Het gewekte engagement vond niet veel later een uitlaatklep in de kunsten. “Wij zaten op internaat en moesten daar twee boeken per jaar lezen. Ik herinner mij dat ik twee biografieën had gekozen, één van Van Gogh en één van Goya. Het verhaal van Van Gogh was één en al emotie en heel spannend, maar het tweede boek, over Goya, was niet minder dan een openbaring. Ik werd vooral omvergeblazen door zijn reeks Los Desastres de la Guerra, waarin hij de gruwelen van de oorlog schetste. Ik denk dat ik toen de klik heb gemaakt: je kan ook gruwelen afbeelden om te laten weten dat ze bestaan. Goya was een chroniqueur van zijn tijd. Wel, Johan Anthierens noemde mij ‘de grafisch kronikeur’ van onze tijd. Ik hoorde het hem graag zeggen.”

Onrecht

GAL vond zijn inspiratie in de vele gedaanten van het onrecht, in België en in de wereld. Hij tekende over apartheid, het zionisme, de verdrukte vrouw, de klimaatopwarming, alles wat zijn bloed deed koken en hem zijn gal deed spuwen. “Ik heb ooit eens een affiche gemaakt van Nelson Mandela, toen hij nog opgesloten zat. Die zijn toen over de hele wereld verspreid. Toen er op een dag een mislukte aanslag werd gepleegd op een antiapartheidsactivist in Kaapstad, bleek mijn affiche bij hem thuis op te hangen. Om maar te zeggen: die activist zocht in mijn beelden steun om zijn activiteiten verder te zetten. Dat deed wel deugd.”

De enige leidraad bij zijn werk was de open blik en een nooit aflatende nieuwsgierigheid. “Toen mijn broer en ik zes, zeven jaar oud waren, noemde onze meester op de gemeenteschool ons de windmolens, omdat wij altijd alle kanten op draaiden om alles gezien te hebben. Die nieuwsgierigheid is gebleven. Maar het kan ook zijn dat ik verontwaardigd ben over iets wat gebeurd is. Ik moet dat dan van mij af tekenen. Ik ventileer in mijn tekeningen.”

Zijn werk is niet bedoeld om mooi te zijn. Integendeel. Meer dan beelden zijn het ‘denk-beelden’, zoals compagnon de route Johan Anthierens het verwoordde, bedoeld om mensen aan het denken te zetten. “Vroeger noemde men prenten dessins d’esprit. Uit de geest ontsprongen. Geestig ook, in de zin dat je er even naar moet kijken om de vondst te smaken. Maar die vondsten in mijn werk, dat gaat niet om de lach of humor, dat draait om zeggingskracht. Ik ben geen cartoonist, om mijn tekeningen moet je niet lachen. Ik ben een kind van de oorlog. Ik beeld dingen uit die níét mooi zijn, die níét grappig zijn.”

GAL had daarbij het grote geluk dat hij steeds in grote vrijheid kon werken. “Het gebeurde dat de hoofdredacteur van De Nieuwe aan mij kwam vragen: ‘Welk item ga je uitwerken voor op de voorpagina? Dan ga ik daar een hoofdartikel bij schrijven.’ Dat was de omgekeerde wereld. (lacht)

Wilfried Martens

Zijn werk was vaak scherp voor zijn medemens en hij maakte er niet overal vrienden mee. Toch is GAL slechts een enkele keer gecensureerd. “Sus Verleyen (voormalig hoofdredacteur van ‘Knack’, red.) heeft ooit een tekening gecensureerd, ten tijde van de plaatsing van raketten in Florennes. Op die prent zie je Tindemans en Martens bovenaan een berm staan terwijl ze hun gulp dichttrekken. Beneden in de gracht zie je vrouwenbenen met een omlaag geschoven slipje in de vorm van België. Sus zei: ‘Ik geef dat niet. Ik moet Martens nog kunnen interviewen’. Later zie ik Martens op een beurs waar boeken van mij verkocht werden. Ik toonde hem die tekening en vroeg hem of hij dat als hoofdredacteur geplaatst zou hebben. ‘Natuurlijk’, zei hij. (lacht)

Deze tentoonstelling toont de veelzijdigheid van GAL. Behalve het sterke grafische werk en de spitsvondige politieke prenten, zijn er een hele reeks installaties, objecten en paneeltjes waar GAL zijn ontembare creativiteit op los heeft gelaten. Heeft hij nooit een carrière in het kunstcircuit geambieerd?

“Weet je, de VUB bewaart tegenwoordig mijn werk. Dat is de plek waar het moet zijn. Bij jonge mensen, waar het geraadpleegd kan worden. Mijn werk moet niet ergens boven een schouw hangen. Laat het maar dienen als een vorm van geschiedschrijving in beelden. Als je elk werk op deze expo beschrijft, dan heb je onze tijd beschreven.”

‘Al Gal’, nog tot 22 augustus in Cultuurcentrum Mechelen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234