Zondag 21/04/2019

Kunst vs. Natuur

Ieperse WO I-sculptuur moet na zeven maanden verdwijnen door de kamsalamander

Voor de sculptuur ComingWorldRememberMe werd 1.250.000 kilo klei door 180.000 vrijwilligers in de juiste vorm gekneed. Beeld Eric de Mildt

De installatie ComingWorldRememberMe kostte drie miljoen, lokte 250.000 bezoekers en kreeg lof uit binnen-en buitenland. Toch wordt het kunstwerk na amper zeven maanden afgebroken. Om plaats te maken voor een familie kamsalamanders.

Zeshonderdduizend identieke beeldjes. Eentje voor elk slachtoffer van WO I. Goed voor 1.250.000 kilo klei die door 180.000 vrijwilligers in de juiste vorm werd gekneed. Cijfers die meteen de omvang van ComingWorldRememberMe duidelijk maken. Acht jaar lang werkte kunstenaar Koen Vanmechelen aan het monsterproject. De apotheose volgde begin dit jaar. Toen kregen alle 600.000 beeldjes, zij aan zij, een plaats aan De Palingbeek, een provinciaal domein in de buurt van Ieper. Het resultaat was een indrukwekkende installatie die in amper een paar maanden tijd een kwart miljoen bezoekers uit binnen- en buitenland wist te lokken. 

Poëtisch beeld

Maar vanaf volgende week wordt het kunstwerk beeldje per beeldje afgebroken. En dat had Vanmechelen graag anders gezien. “Ik wilde de installatie laten overwoekeren door de natuur”, vertelt hij. “De beeldjes langzaam maar zeker terug laten opnemen door de klei waaruit ze gemaakt zijn. Dat leek me een heel poëtisch beeld.” 

Maar tussen droom en daad staan wetten, praktische bezwaren en in dit geval een significante populatie kamsalamanders. Een stuk van het provinciaal domein is immers erkend als Europees habitatgebied, wat betekent dat er zeldzame fauna en flora te vinden is. 

Het perceel waar de beeldjes staan mag er dan voor leken al uitzien als een doodgewoon stuk weiland, het blijkt de ideale woonomgeving voor de beschermde kamsalamander. Je kan er trouwens niet alleen zeldzame amfibieën vinden, ook een paar vleermuizensoorten en de occasionele wespendief duiken er af en toe op.  En om die te vriend te houden mag je in zo’n habitatgebied niet zomaar doen waar je zin in hebt. 

De sculptuur ComingWorldRememberMe. Beeld Eric de Mildt

Vanmechelen en co. kregen na een grondige studie door het Agentschap Natuur & Bos een vergunning voor één jaar. Al staken ze niet onder stoelen of banken dat ze op een verlenging rekenden. “We hopen erop dat de bevoegde instanties bij zullen draaien zodra ze zien hoeveel mensen dit project op de been brengt”, vertelde coördinator Jan Moeyaert aan iedereen die het wilde horen. Wat Moeyaert verwachtte, gebeurde ook: het publiek vond de voorbije zeven maanden massaal de weg naar de Palingbeek. Maar de koerswijziging die daaruit moest volgen, bleef uit. “Dat is een teleurstelling”, zegt hij nu. “Daar moeten we niet flauw over doen.”

Tuinhuis

Niet dat er geen druk werd gezet. “Ik heb hopen mails gekregen”, vertelt Myriam Vanlerberghe, die als gedeputeerde erfgoed verantwoordelijk is voor de WO I-herdenkingen. “Allemaal mensen die niet konden begrijpen dat zo’n mooie installatie al na zeven maanden weg moet. Dit is inderdaad een prachtig project, dat heel wat emoties losmaakt, ook bij mij trouwens. Maar dat betekent niet dat we daarom de wetten en regels aan onze laars mogen lappen. Die habitatrichtlijnen zijn niet om mee te lachen. Het zou een totaal fout signaal zijn als we die als overheid zomaar naast ons neer zouden leggen. Hoe jammer het ook is, dit blijft een tijdelijk project.” 

Een verlenging van de vergunning was trouwens ook puur praktisch niet haalbaar, zegt Vanlerberghe. “We hebben het hier niet over de bouw van een tuinhuis. Toelating krijgen om in zo’n Europees natuurgebied in te grijpen duurt jaren.” 

Niemandsland

Kon het kunstwerk dan niet elders ingepland worden?  Op een plek waar bedreigde diersoorten het minder naar hun zin hebben? “Neen”, vindt Moeyaert. “We hebben bewust voor ‘niemandsland’ gekozen. Een stuk land tussen de linies van de geallieerden en de Duitsers in. De plaats waar de slachtoffers zijn gevallen en net daarom ook de plaats waar we ze wilden herdenken.” 

Die keuze zorgt er nu voor dat de beeldjes onherroepelijk moeten verdwijnen. Vanaf 15 november kan iedereen die er eentje boetseerde zijn exemplaar komen afhalen. Vanmechelen heeft zich ondertussen bij die gang van zaken neergelegd. “Ik blijf het een gemiste kans vinden”, zegt hij. “Maar dit misschien onverwachte einde doet wat mij betreft niets af aan de waarde van het project.” 

Beeld Eric de Mildt

Meer nog, Vanmechelen droomt nu al van een vervolg. “Ik hoop dat de mensen die een beeldje mee naar huis nemen het zullen bewaren voor het nageslacht. Om ze dan over 500 of misschien wel 1.000 jaar alle 600.000 opnieuw samen te brengen. Hoe fantastisch zou dat zijn?” 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.