Zaterdag 26/09/2020

FilmrecensieHoneyland

‘Honeyland’ is een bittere docu over bijen, maar vooral over eenzaamheid ★★★★☆

De eenzame bijenkweker Hatidze, waar 'Honeyland' op focust. Beeld rv

Het gaat niet goed met het bijenbestand. En de Macedonische documentaire Honeyland geeft weinig hoop. Al richtten documentairemakers Tamara Kotevska en Ljubomir Stefanov zich vooral op de eenzame Hatidze, die machteloos toeziet hoe de natuur in haar afgelegen bergdorpje wordt uitgebuit.

“Waarom ga je hier niet weg?”, vraagt één van haar buurjongens. De 55-jarige Hatidze Muratova zwijgt even, en antwoord even later dat, als ze kinderen zou hebben, ze niet zou blijven. Maar Hatidze heeft geen kinderen. Ze heeft enkel een bejaarde, bedlegerige moeder – “Ik ben een boom geworden”, zegt ze; “Ik ga niet sterven, maar ik maak je leven ellendig” – en het gezelschap van de duizenden bijen die ze kweekt.

Tamara Kotevska en Ljubomir Stefanov, de documentairemakers achter Honeyland, hebben drie jaar lang zo’n 400 uur aan beelden gedraaid in de omgeving van het Macedonische gebergte waar Hatidze, in wier gezicht jaren van eenzaamheid, hard werk en de occasionele bijensteek staan gegroefd, vrijwel in haar eentje verblijft. Uiteindelijk focusten de twee regisseurs zich vrijwel enkel op haar – en op de nomadische boerenfamilie die een tijdlang haar buren worden.

Beeld NEON

Honeyland duurt nauwelijks anderhalf uur, maar vertelt zo’n nauwkeurig en omvattend, bijna allegorisch verhaal, dat fictiefilmmakers er waarschijnlijk een heroïsch epos van zouden hebben gemaakt. Technisch gezien is dit een documentaire – de verhaallijn werd niet vooraf ontwikkeld en niet in scène gezet, de personages worden niet vertolkt door acteurs – maar Kotevska en Stefanov maken geen gebruik van tijdsaanduidingen, tussentitels, voice-overs of interviews. Dit is cinema verité: een film die het leven toont zoals het is, zonder erin in te grijpen. Behalve het gezoem van de bijen en het krakende geluid van een radiootje, is er in Honeyland geen muziek te horen. Alleen in de nadrukkelijke schoonheid van de beelden voel je de sturende hand van het regisseursduo.

Verder wordt de teloorgang van Hatidzes leven onverbloemd vastgelegd. Een talrijke, nomadische familie komt naast haar wonen: de zeven kinderen worden even hardhandig en liefdeloos behandeld – “Als je wegrent, snij ik je hoofd eraf” – als de koeien, kalveren en kippen die in hun kielzog meereizen. In navolging van zijn buurvrouw begint pater familias Husein ook bijen te kweken, om grote hoeveelheden honing te verkopen, maar hij houdt zich niet aan de gouden raad van Hatidze: laat de helft van de honingraten over voor de bijen, anders overleven ze niet.

L’enfer, c’est les autres

Honeyland wordt zo bijna een parabel over kapitalisme en ecologisme. Hatidze houdt haar bijen in rotsopeningen, Husein kweekt ze in houten kisten. Hatidze ziet de honing als een geschenk van de bijen, Husein ziet de bijen als een noodzakelijk kwaad om een product te kunnen verkopen. Zonder in detail te treden: het hoeft niet te verbazen dat Honeyland geen vrolijk einde kent.

Beeld NEON

Toch vermijden de twee documentairemakers dat hun film een belerend vingertje opsteekt, en trappen ze niet in de val van een zedenles. Dat doen ze door het verhaal over de tegenstelling tussen de twee buren als een kader te gebruiken voor een subtielere, maar ook persoonlijkere tragedie: een bitter verhaal over eenzaamheid. De stroeve conversaties tussen het hoofdpersonage en haar hardhorige moeder staan in schril contrast met de joviale gesprekken die ze voert op de markt van Skopje, waar ze haar honing aan de man probeert te brengen. Ze bloeit open als haar nieuwe buren arriveren en speelt maar wat graag met de kinderen, terwijl op haar gezicht de solitude staat af te lezen.

L’enfer, c’est les autres, wist Jean-Paul Sartre al, en ook Hatidze leert de waarheid van die uitspraak kennen. Tegelijk zijn het die autres waar ze zo naar verlangt. Ondanks het documentaire karakter van de film, krijgt Honeyland – de eerste film die werd genomineerd voor de Oscar voor Beste Documentaire én voor Beste Buitenlandse Film – de allures van een Grieks drama. Of beter gezegd: een Macedonische tragedie. 

Honeyland, nu in de bioscoop. 

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234