Woensdag 24/07/2019

50 jaar Sgt. Pepper's

Hoe Sgt. Pepper's de muziekwereld veroverde met drugs, liefde en grensoverschrijdend gedrag

Exact vijftig jaar geleden verscheen Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band op vinyl. Een halve eeuw later heeft deze iconische plaat van The Beatles niets aan glans ingeboet. Maar wat maakt Sgt. Pepper’s precies zo’n mijlpaal in de muziekgeschiedenis?

Sgt. Pepper's Lonely Hearts Club Band Beeld rv

“It was twenty years ago today,” herleidt Paul McCartney zijn longblaasjes tot moes, aan het begin van de plaat. Dat moet zowat het enige aan Sgt. Pepper’s zijn dat vandaag niet meer helemaal juist in de oren klinkt. Het was immers vijftig jaar geleden dat de bom insloeg. De culturele impact van deze legendarische plaat was, is en - Sgt. Pepper nog aan toe! - blijft enorm. Wie daar zelf wil achterkomen, moet daar vandaag helaas best diep voor in de buidel tasten: de 50th Anniversary Edition is een vrij dure koop. Maar deze jubileumversie verschijnt wél als super-de-luxe box met zes schijfjes en een boek. Hoort u nu ook dat pletsende geluid op een koude vloer? Dat is vast het geluid van druppeltjes kwijl uit de mondhoeken van zowat élke verzamelaar in de westerse wereld.

Natuurlijk kan u ook gewoon luisteren naar een van de (véle) vorige edities in mono of stereo, geremasterde stereo of een zeldzame internationale versie van de plaat. Maakt eigenlijk ook niet zoveel uit. In éénder welke gedaante klinkt Sgt. Pepper’s behoorlijk indrukwekkend. Geen wonder dat deze plaat de primus werd in Rolling Stone’s 2003 speciale editie van 500 Greatest Albums of All Time, te boek staat als één van de bestverkochte platen aller tijden, en opgenomen werd in de Library of Congress’ National Recording Registry. Voor het gemak vergeten we nog een handvol lauwerkransen, rozenblaadjes en accolades.

Maar hoe komt het precies dat dit album - volgens heel wat fans niet ééns hun allerbeste - zo’n iconische status verworven heeft? We proberen het summier op een rijtje te zetten.

1. The Beatles verlegden hun eigen grenzen, en in eenzelfde zucht de grenzen in de popmuziek

Er was het veertigkoppig orkest (‘A Day in the Life’). De Oost-Indiase klassieke muzikanten (‘Within You Without You’). Er was de vaudeville (‘When I’m 64’) en circusmuziek (‘Being for the Benefit for Mr. Kite’). Er waren de bizarre opnametechnieken. En niet te vergeten: de lik-me-vestjehouding van de Fab Four die de krijsende bakvissen in hun spionkop liefst kopje-onder zagen gaan. Door drugs en liefde voor experiment lieten ze zich maandenlang opslorpen. Zo'n dieet had makkelijk een zelfgenoegzaam rondje muzikale masturbatie kunnen opleveren. Maar niet zo bij The Beatles.

In het titelnummer cijferde de Fab Four zich sowieso al bescheiden weg met alter ego's. De vier kruipen in de huid van een fictief orkest, heten het publiek welkom en nemen je dan mee het album in. En de kosmos.

Zo zweeft u moeiteloos mee tijdens het Indiase ‘Within You Without You’: een wonderlijke bijdrage die de stille Beatle George Harrison voor Sgt. Pepper aanleverde. Geen song wijkt zo ver af van alle andere als deze. Het is een mystiek nummer, gebaseerd op een klassieke Indiase compositie van Ravi Shankar. Het lichtvoetige ‘When I'm 64’ wordt er dan weer doodleuk achteraan geplakt. Een gedurfde maar ook gewéldige vondst. Sgt. Pepper's is bovenal een briljante stijloefening in kleur, contrast en grensoverschrijdend gedrag.

Even gewaagde keuze: de eerste single uit de Pepper-sessies, de dubbele A-kant ‘Penny Lane’/ ‘Strawberry Fields Forever’, haalde de plaat uiteindelijk niet. Een beslissing die vast volstrekt onlogisch leek voor de platenfirma, maar The Beatles achtten de recuperatie van twee prachtsingles een rip-off voor fans. Geen idee wat diezelfde jonge Beatles zouden denken van de elfendertig reissues...

2. De timing was cruciaal

De eerste dag van de Summer of Love viel op donderdag 1 juni 1967. Met andere woorden: het hoogseizoen van het hippietijdperk brak gelijktijdig aan met het verschijnen van deze Beatlesplaat. En jongens, hield deze groep even de vinger aan de pols.

"Dichter bij eenheid is de Westerse beschaving nooit gekomen sinds het Congres van Wenen in 1815,” schreef Rolling Stone terecht in 2002. In elke Europese en Amerikaanse stad speelden de radiostations The Beatles. En iedereen leek te luisteren. “Op korte tijd was het onherstelbaar gefragmenteerde bewustzijn van het Westen verenigd, althans in de geest van de jongeren.” 

Die laatste woorden klinken misschien wat gezwollen, en vanzelfsprekend kende het tijdsgewricht van love, peace en understanding al een fraaie geluidsband met groepen als Jefferson Airplane en zowat élke muzikant in de scene van San Francisco. Maar weinig groepen maakten zo’n spannende, gedurfde en goéde platen op een trip langs Lucy in the Sky with Diamonds.

3. Conceptpioniers tegen wil en dank

Sgt. Pepper’s bezit heel wat eigenschappen van een conceptplaat: de theatraliteit van de songs op de plaat, de weigering van de groep om singles uit te brengen, het feit dat de songs overvloeien in elkaar, … Maar Paul McCartney blijft tot op vandaag bij hoog en laag volhouden dat die term de tracks op de plaat te kort zou doen. Klopt natuurlijk wel deels: de titelsong, de reprise ervan en ‘With a Little Help From My Friends’ hangen min of meer samen, maar verder is er geen rode draad te bespeuren.

Waar dankt Sgt. Pepper’s dan die reputatie aan? In de nasleep van twee échte conceptplaten (Pet Sounds van The Beach Boys en The Mothers of Invention's Freak Out!) gaven The Beatles onbewust de aftrap voor het albumtijdperk. Omdat het caleidoscopische Sgt. Pepper’s zo’n succes werd, opende het de deur voor allerhande rockopera’s en voor progrock-groepen als Pink Floyd, die hun neus niét ophaalden voor conceptalbums.

4. George Martin begreep de groep als geen ander

Met Sgt. Pepper’s wilde de Fab Four een album maken dat het live niet hoefde te kunnen spelen. Van optredens hadden de vier tegen 1966 namelijk hun buik vol. Het gekrijs van hormonale tieners overstemde alle concerten, waardoor ze zichzelf niet eens hoorden spelen. Dat deze plaat niet hoefde gereproduceerd te worden op een podium, opende indertijd een wereld aan mogelijkheden in de studio.

Vooral George Martin liet zich daarbij opmerken als wonderdokter van de groep. De ambitieuze experimenteerdrift van de groep vertaalt hij naar superieure arrangementen, een haarscherpe precisie aan de knoppen en een feilloos oor.

Maar nog belangrijker: hij scheen de beeldtaal van de bandleden te begrijpen. Zelfs wanneer John Lennon eiste dat hij “duizend Tibetaanse monniken op een berg” wilde horen ('Tomorrow Never Knows' op Revolver), snapte Martin kennelijk precies waar de Beatle op aanstuurde.

Leuke anekdote: in 'Good Morning, Good Morning' hoor je om god weet welke reden boerderijdieren op de achtergrond. Martin zocht zich daarop te pletter naar een song die naadloos kon volgen op die beestenboel. Dat werd de reprise van 'Sgt. Pepper's' omdat de kakelende kip aan het eind van 'Good Morning' perfect aansloot op de gitaarklank van die andere song. 

Nog een opvallende anekdote die bewees dat George Martin zijn tijd vooruit was: voor ’Being for the Benefit of Mr. Kite' wilde Lennon ab-so-luut een stoomorgel op de kermis horen, net als draaiorgels en draaimolens. Harrison deed dan weer nostalgisch over het orgeltje uit Sneeuwwitje. Het aanvankelijke resultaat klonk evenwel te doordeweeks, waarop Martin een technicus de opdracht gaf om de tape in reepjes te knippen, tegen de vloer te keilen en lukraak - soms zelfs achterstevoren - weer aan elkaar te plakken. Het resultaat klinkt kinderlijk euforisch, nostalgisch en verbluffend. Een toevalstreffer? Mogelijk. Maar Martin had nog veel méér trucs in zijn mouw zitten. Daarvoor verwijzen we u evenwel graag naar de ontelbare fansites, die with a little help of their friends ellenlange, aandoenlijke en zelfs briljante analyses maakten van deze plaat. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden