Zaterdag 25/01/2020

Pukkelpop

Hoe Nirvana 25 jaar geleden inviel op Pukkelpop: "Die zijn hier niet meer welkom"

Gie Knaeps was in 1991 de enige fotograaf die het concert van Nirvana bijwoonde. Beeld Gie Knaeps

"Ik hoor Chokri nog roepen: 'Die komen hier nooit meer terug!'" 25 jaar geleden belandde een klein groepje in laatste instantie op de affiche van Pukkelpop. Ze speelden een rommelig concert op zondagochtend en braken nadien de backstage af. Vier weken later waren ze wereldberoemd. Dat groepje? Nirvana.

Van Nirvana heeft Kurt Deleersnyder nog nooit gehoord als hij op zondag 25 augustus 1991 de trein naar Kiewit neemt. De West-Vlaming is thuis stiekem vertrokken, ticket voor Pukkelpop in de achterzak. "Ik ging zogezegd naar een vriend in Gent. Mijn ma wist van niets."

Liggend in het gras na een lange treinrit hoort hij het eerste optreden beginnen. Nirvana, een jonge band uit Seattle. "Ze speelden een kalm nummer als opener. Polly, bleek later. Ik stond recht en ben blijven kijken. Ook al was het nog vroeg op de dag, hun show was bijzonder energiek. Kurt Cobain schreeuwde en klonk niet vals, anders dan veel groepen die tijd."

Ook Jo Valvekens is erbij. "An Emotional Fish en House of Love, achteraf bekeken de minst bekende groepen in de line-up, vond ik bijzonder goed", zegt hij. "Maar daags voor het festival had een klasgenoot me verteld dat het eerste groepje ook niet slecht was. 'Nirvana zou weleens groot kunnen worden', zei hij. Ik ben hem eeuwig dankbaar, want ik heb er nog jaren mee kunnen uitpakken dat ik Nirvana live heb gezien."

Kurt Deleersnyder: "Soms voel je al tijdens een concert: 'Hier zit meer in.'" Jo Valvekens: "R.E.M. met ballen, zo klonken ze."

Deel van een pakket

Pukkelpop beleeft in 1991 zijn zesde editie. Het muziekfestival is door de Humanistische Jongeren van Leopoldsburg opgericht en gaat voor het eerst in Kiewit door. Op een terrein naast de kinderboerderij worden 17.000 toeschouwers verwelkomd. Ze dragen gescheurde jeans en versleten T-shirts. Hun haar is lang, hun muzieksmaak duidelijk op gitaren gericht. The Ramones, The Pogues, Sonic Youth en Dinosaur Jr. sieren de line-up.

Een kaartje kost 700 Belgische frank.

De kleinste lettertjes op de affiche zijn voor The Limbomaniacs, funkrockers uit San Francisco. Zij zullen Kiewit nooit halen.

"Enkele weken voor festival zegden The Limbomaniacs af", zegt Eppo Janssen, dan vijftien en vaste medewerker van het festival. "Nirvana was op toer met Sonic Youth en dus een logische vervanger. Ik was blij dat ze kwamen, ik vond ze goed. Bleach kende ik, die plaat lag bij ons thuis af en toe op."

Nirvana krijgt 30.000 Belgische frank. Het wordt hun tweede concert in België. Op 2 december 1989, enkele maanden na de release van hun debuutalbum Bleach, had de groep al in Democrazy in Gent gespeeld.

"Nirvana kwam bij ons in een soort pakket, met Mudhoney en Tad die toen veel groter waren", zegt Patrick Bruneel, destijds medeprogrammator van Democrazy. "Er waren die avond met moeite honderd betalende toeschouwers. Het concert was zeer matig, er was nog geen spoor dat dit een grote band zou worden. Ook niet bij die mannen zelf die eerder verlegen en bescheiden waren."

Onhandelbaar

In de zomer van 1991 vergezelt Nirvana het Sonic Youth van Kim Gordon en Thurston Moore door Europa. Eind augustus spelen ze achtereenvolgens in Reading, Keulen en Kiewit. "Pukkelpop was een van mijn allereerste festivals", zegt Dave Grohl - die eind 1990 de vaste drummer van Nirvana was geworden - in 2008 in een interview met het Nederlandse muziekblad Oor. "Vooraf vroegen we ons af wie er zo vroeg op de dag naar ons zou komen kijken. Maar van zodra we op het podium kwamen, zagen we dat de helft van het publiek al dronken was. What the fuck! Het was het grootste dat ik tot dan toe had gedaan. In het begin was ik erg nerveus."

Presentator Marcel Van Thilt kondigt hen aan. Er komt een spiekbriefje aan te pas, zo onbekend is Nirvana.

Gie Knaeps (Humo) staat als enige fotograaf op het podium. Hij maakt de capriolen van Cobain, Grohl en bassist Krist Novoselic van dichtbij mee. "Ik had nog nooit van Nirvana gehoord, maar het zag er allemaal erg interessant uit", zegt hij. "Er gebeurde iets op het podium. Ik maakte de ene foto na de andere en voelde toen al dat het unieke beelden waren. Zeker die waarbij Cobain zijn gitaar voor zich houdt, terwijl hij op zijn knieën zit. Die is later op allerlei posters en affiches beland. Eén keer ben ik hem zelfs tegengekomen op een T-shirt, in Thailand. Ik vrees dat ik daarvoor nooit een vergoeding zal ontvangen."

Nirvana-frontman Kurt Cobain, gefotografeerd op Pukkelpop door Gie Knaeps. Beeld Gie Knaeps

Nirvana speelt elf songs, goed voor een show van net geen vierendertig minuten. Ze beginnen met Polly, vandaag een populaire voornaam bij kinderen van Nirvana-fans maar in 1991 een onbekend nummer van een onbekende groep. Voorts bestaat de setlist uit:

School
Sliver
Drain You
Come As You Are
Floyd, The Barber
Love Buzz
Been A Son
Negative Creep
Blew
Endless, Nameless

Eppo Janssen: "Ik werkte op de infostand rechts van het podium. Telefoonkaarten van 200 frank verkopen, vestiaire, dat soort dingen. Maar van daaruit had ik wel een perfect zicht op het podium. Vooral het einde van hun optreden herinner ik me nog goed: de boomlange Novoselic die zijn bas in de lucht gooit en in de nek van Cobain kruipt. Smells Like Teen Spirit hebben ze die dag niet eens gespeeld."

Gie Knaeps: "Laten we eerlijk zijn: voor Pukkelpop waren Nirvana nobele onbekenden en ik ging ervan uit dat het ook erna zo zou blijven. Na het concert ben ik hen backstage nog tegen het lijf gelopen. Ik vroeg of ze even wilden poseren voor een groepsfoto, maar daar hadden ze duidelijk geen zin in. Ze waren tamelijk - euh - onhandelbaar, zeg maar."

De grootste borsten

Backstage bakt Nirvana het bruin. Radiopresentator en Pukkelpop-pionier Luc Janssen herinnert zich dat er na het concert tientallen meisjes achter het podium wilden, stuk voor stuk met een Nirvana-pasje in de hand. Bleek dat Cobain en Novoselic op de festivalweide de meisjes met de grootste borsten hadden uitgekozen en die achter het podium wilden smokkelen. Luc Janssen doorziet de truc en laat de muzikanten een tijdje doelloos over de wei dolen.

Paul Dexters is die dag verantwoordelijk voor de opvang van de groepen. "Na enkele uren waren die gasten van Nirvana behoorlijk boven hun theewater", zegt hij. "Ze spoten hele flessen mayonaise en ketchup leeg tegen de binnenkant van hun container (te zien in de clip van You Know You're Right, LDW). Tot ergernis van onze kuisploeg, vijftienjarige jongens en meisjes die vrijwillig aan het festival meehielpen. Maar die maakten zich zo boos dat Cobain en de rest hun troep zelf hebben opgeruimd. Dat toont volgens mij dat ze niet hautain waren. Gewoon dronken."

Eppo Janssen: "Al bij al bleef het bij onschuldige onderbroekenlol, maar wij waren dat niet gewend. Zeker niet van het kleinste groepje op de affiche dat er pas in laatste instantie was bijgekomen. Ik weet nog dat Chokri op het einde van de dag riep: 'Die komen hier nooit meer terug!'"

Zelfs johnny's en marina's

Vier weken na de passage op Pukkelpop verschijnt Nevermind, het tweede album van Nirvana. Muziekzender MTV pikt de eerste single op, Smells Like Teen Spirit, en het kleine groepje verwerft stormenderhand wereldfaam.

Kurt Deleersnyder: "Ik kocht Nevermind de dag dat ze in België uitkwam en was op slag verkocht. Echte songs, met strofe en refrein, die niet waren opgenomen in een rommelige studio, wat ik eigenlijk wel had verwacht na hun optreden op Pukkel."

Jo Valvekens: "Ik was verrast door de plotse kracht van dat groepje dat ik in alle vroegte in Hasselt had zien spelen. Het was een fantastische dreun in wat muziek op dat moment was." Patrick Bruneel: "Toen ik Nevermind hoorde, wist ik meteen dat het een doorbraak zou betekenen. Eén keer luisteren en je wist genoeg."

Eppo Janssen: "Het was een mokerslag. Ineens praatte iedereen over Nirvana, zelfs de johnny's en marina's in mijn klas. Op slag was het de belangrijkste groep van de wereld. Terwijl ze net daarvoor nog op een zondagochtend op een wei in Kiewit stonden. Heel vreemd allemaal."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234