Zondag 22/09/2019

Netflix

Hoe Netflix de cinema (niet) bedreigt

Beeld Xerxes Heirman

Cannes wil ze niet, Steven Spielberg lust ze niet, de bioscopen huiveren ervan. Nu Netflix zich steeds meer op films stort, reageert een groot deel van de filmwereld als door een wesp gestoken. Maar is Netflix nu echt de doodgraver van de cinema?

Het hart van cinefielen aller landen bloedt er nog steeds van. De nieuwe films van Alfonso Cuarón en Paul Greengrass? The Other Side of the Wind, de na ruim veertig jaar eindelijk voltooide laatste film van Orson Welles? De hoop om ze eindelijk te kunnen zien op het filmfestival van Cannes ligt aan diggelen nu Netflix besliste om niet naar La Croisette af te reizen en zijn films in te trekken. De reden: films die in competitie deelnemen moeten in Frankrijk een cinemarelease krijgen, wat meteen zou betekenen dat die film pas na drie jaar gestreamd kan worden. 

Beeld uit de documentaire "My name is Orson Welles". Netflix trok de première van de onvoltooide laatste film van de legendarische regisseur terug uit Cannes. Beeld avrotros

"Die window-regel van drie jaar is totaal archaïsch", zegt Patrick Duynslaegher, artistiek directeur van Film Fest Gent. Al heeft hij er ook een dubbel gevoel bij. "Netflix zegt ook niet dat ze hun films wel in Cannes zouden tonen als de regel zou wegvallen. En de film van Orson Welles is buiten competitie en kunnen ze dus perfect vertonen. Die wegtrekken is een beetje chantage en kleingeestig. Het is mooi dat ze in The Other Side of the Wind investeren, maar ze berokkenen de film nu ook schade. Het bewijst bijna dat ze eigenlijk niet geïnteresseerd zijn in dat soort films."

De vete tussen Cannes en Netflix is koren op de molen van velen uit de filmindustrie die niets moeten weten van de streaminggigant. Steven Spielberg, Pedro Almodóvar, Christopher Nolan... Allen spraken ze zich al uit over het grote N-gevaar dat de film en de cinemabeleving kapot dreigt te maken. Helen Mirren was de laatste om zich bij dat rijtje te voegen. 'Verwoestend', vindt ze de impact van Netflix. 

Achterhaalde commentaar van oude dino's, redeneren de Netflix-kijkers en -fans. De 125 miljoen abonnees stellen vast dat ze er iedere week opnieuw flink wat nieuwe reeksen, documentaires en films kunnen zien. En dat die films ook onmiddellijk thuis te bekijken zijn, zonder dat je eerst drie maanden of langer moet wachten na een release in de bioscoop. Eat this, conservatieve filmmakers en bioscoopexploitanten.

Lees ook: Netflix verdubbelt Europese investeringen

Verarming

Maar wie heeft nu gelijk? "Dat verwijt van conservatisme is voor een stuk terecht", zegt Dirk Impens, de producent van films als Belgica, The Broken Circle Breakdown en Girl, de debuutfilm van Lukas Dhondt, die geselecteerd is voor de 'Un Certain Regard'-competitie in Cannes. Maar Netflix is ook niet dé oplossing, voegt hij er meteen aan toe. "Als je twee seconden nadenkt en intellectueel eerlijk bent, kun je alleen maar besluiten dat hun model zal leiden tot een verarming."

Dirk Impens (r.) met de ploeg van "The Broken Circle Breakdown" in Hollywood. Beeld Photo News

Het probleem volgens Impens is dat velen het onderscheid niet maken tussen Netflix als exploitant en Netflix als producent. "Hun exploitatiemodel is fantastisch. Het is schitterend hoe ze content bij de mensen krijgen. Alleen: hoe zul je nog de kleinere Europese, Belgische film kunnen maken als je in een Netflix-model komt? Dat is onmogelijk.  Denk je dat ik een film als Girl zou kunnen maken met Netflix? Ik weet hoeveel een film maken kost en hoeveel je van Netflix kunt krijgen. Die discrepantie is zo groot dat Netflix geen vervanger kan zijn."

Het probleem, of de reden waarom Netflix geen oplossing biedt, is de manier waarop films vandaag gefinancierd worden. "De mensen die van cinema houden begrijpen niet waarom je films niet meteen overal kunt zien", zegt Bart Van Langendonck, producent van onder meer Rundskop, D'Ardennen en Le Fidèle. "Dat is ambetant, want dan moet je steeds uitleggen hoe het economisch model werkt."

Wie vandaag een film maakt, haalt 30 à 40 procent van zijn budget binnen via distributeurs als Kinepolis, video-on-demand-platformen (Telenet, Proximus) en tv-zenders die de tv-rechten kopen. "Die voorschotten zijn essentieel om een film te financieren", zegt Van Langendonck. "Bij een film die bijvoorbeeld 2,5 miljoen euro kost, zou Netflix dus met een miljoen over de brug moeten komen om het wegvallen van die voorschotten te compenseren. Dat gaan ze niet doen." 

Will Smith

Voor grote Engelstalige films met namen als Will Smith of Martin Scorsese legt Netflix wel makkelijk enkele tientallen miljoenen dollars op tafel. Die lokken overal veel kijkers en dus extra abonnees. Maar gaan pakweg Colombianen of Chinezen een Netflix-abonnement nemen om Le Fidèle te zien? 

Dirk Impens ziet het donker in als Netflix de norm wordt en de cinema steeds meer onder druk komt te staan. "Als dit zich verder zet, zullen we binnen vijf jaar misschien met spijt vaststellen dat er geen kleine onafhankelijke films gemaakt worden, net zoals we nu ook moeten vaststellen dat onze privacy aangetast is door Facebook."

Al weet je met Netflix natuurlijk nooit. Het bedrijf kondigde net aan extra te investeren in Europa en bestelt nu in vele, ook kleine landen, eigen tv-reeksen (zie kader). Deze week maakte het ook bekend een Italiaanse film te produceren. Rimetti a Noi i Nostri Debiti ('Vergeef ons onze schulden') van Antonio Morabito zal dit jaar nog op Netflix te zien zijn. Misschien het begin van nog meer?

Markt

Het conflict tussen Netflix en Cannes heeft ook te maken met de culturele verschillen tussen de VS en Europa. "Het Europese filmmodel is ook gebouwd op culturele bescherming", zegt Bart Van Langendonck. De bescherming van de eigen cultuur, iets waar zeker de Fransen ver in gaan, zal de Amerikanen echter worst wezen. "Kunst en cultuur ontwikkelen zich in de Verenigde Staten grotendeels volgens de wetten van de markt", schrijft Vox. "Dat kan voor veel vernieuwing zorgen, maar het heeft ook de neiging om kunstvormen die op de markt niet leefbaar zijn, weg te zetten als 'verouderd' of nutteloos." 

Patrick Duynslaegher. Beeld Joris Casaer

Bij Netflix verwijst men dan al snel naar de algoritmes, de wiskundige modellen die mee bepalen welke films en series gemaakt worden. "Het boeiende aan films is net dat je nooit kan voorspellen wat succes zal hebben", zegt Patrick Duynslaegher. "Als je met algoritmes gaat werken, schakel je dat grotendeels uit. Films worden dan volgens een bepaalde formule gemaakt. En dat betekent minder creativiteit." Een beetje zoals de doorsnee-Hollywood-film nu dus. "Maar het gevaar bestaat dat films die nu nog door de mazen van het net glippen, niet meer gemaakt worden."

En dan is er nog de ondoorzichtigheid van Netflix: je weet van niets. Dirk Impens maakte het mee met Belgica, waarvan hij een groot deel van de internationale rechten aan Netflix verkocht. "Je geeft die film af en je hebt geen idee hoeveel mensen kijken." "En als je geen cijfers hebt, is het moeilijk onderhandelen", voegt Bart Van Langendonck toe. Zeker omdat Netflix in Europa heel dominant is. In tegenstelling tot de Verenigde Staten heb je hier geen noemenswaardige concurrenten als Amazon, Apple of Hulu.

Klopt, zegt Michel Van Buyten, die tot eind vorig jaar aan het hoofd van Sony Music Entertainment stond. Maar dat kun je Netflix moeilijk verwijten. "Ze hebben die machtspositie verworven door slim te ondernemen en te innoveren."

Oscar

Alle kritieken ten spijt, Netflix is er en de kans dat het platform snel zal verdwijnen is even groot als de kans dat FC De Kampioenen een Oscar zal winnen. Blijven klagen is dus niet de oplossing. Misschien kan de filmindustrie kijken naar de muziekindustrie, die door het dal ging maar nu opnieuw groeit? Nee, zegt Dirk Impens. "De muziekindustrie heeft een nieuw businessmodel uit de grond kunnen stampen met live-evenementen. Met film kun je dat niet."

Er zijn inderdaad grote verschillen, zegt Michel Van Buyten. "Maar wat gelijk loopt is de angst die je ziet." Negatief blijven doen en je blijven verzetten is echter geen oplossing. "Dat heeft nooit gewerkt, ook niet in de muziekindustrie toen die ten strijde wou trekken tegen piraterij. Wat Cannes nu doet, is de werkelijkheid negeren. Je moet door die fase heen en jezelf opnieuw uitvinden om weer relevant te worden. Bij de muziekindustrie is dat gelukt. De klassieke filmindustrie moet dat ook doen en ervoor zorgen dat ze opnieuw onmisbaar wordt. Ze moeten iets nieuws vinden en weer beter worden in hun creatief werk."

Impact

De overheid kan ook helpen, meent Bart Van Langendonck, als er een bestedingsverplichting komt waarbij alle contentproviders moeten bijdragen aan de productie van films. "Frankrijk heeft dat. Canal+ heeft op die manier de Franse cinema overeind gehouden en groot gemaakt." 

Al beseft Van Langendonck ook dat ook de filmsector meer moet durven. "Ik zou graag testen wat het geeft als je een film van bijvoorbeeld Michael Roskam op dezelfde dag in de cinema uitbrengt als op de on-demandplatformen. Gaan er dan meer mensen kijken? Wat is de impact op het cinemabezoek? Alleen durft niemand dat risico te nemen."

Netflix-abonnees willen alles meteen zien, maar zo werkt het economische filmmodel niet. Beeld rv

Maar ook Netflix zal anders – lees: minder agressief – moeten gaan handelen, meent Dirk Impens. "Amazon, dat ook de nieuwe film van Felix Van Groeningen zal verdelen, mikt op de twee. Eerst brengen ze films in de cinema en daarna op hun platform. Zij weten dat er voor cinema een plaats is in het terugverdienmodel. Al zijn ze ook directief op andere vlakken. Je bent bijvoorbeeld verplicht om een film op een bepaalde dag in de zalen te brengen, terwijl je dat als distributeur nu min of meer zelf kan beslissen."

"De filmwereld moet in ieder geval niet vasthouden aan die achterhaalde windows", zegt Patrick Duynslaegher. "Het moet toch mogelijk zijn om afspraken te maken daarover? Als je Netflix niet als vijand beschouwd, maar als partner, kan iedereen er beter van worden."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234