Donderdag 24/10/2019

Portret

Hoe Matt Damon in het oog van de #metoo-storm terechtkwam

Matt Damon. Beeld AFP

Precies 20 jaar geleden won Matt Damon (47) een Oscar voor Good Will Hunting. Sindsdien is hij naast een van de best betaalde filmsterren ook een uiterst aaibare ‘mister popular’. Tot hij door foute vrienden in de #metoo-rollercoaster belandde.

Wie is uw favoriete acteur? De kans dat u nu vol vuur “Matt Damon!” uitschreeuwt, is vrijwel nihil. Er hangt iets neutraals over de acteur uit Boston, iets dat extreme reacties onmogelijk maakt. Tom Cruise, Leonardo DiCaprio en Brad Pitt kun je haten of aanbidden. Maar Damon? Soms vergeet je bijna dat hij bestaat. Zelfs zijn naam is gemiddeld: Matt, de Kevin van de VS.

Tegelijk is hij een van de grootste sterren van de 21ste eeuw. Het gezicht van de populairste spionage­franchise na James Bond en Mission: Impossible (de Bourne-films), en een gewaardeerde medewerker van Martin Scorsese (The Departed), Steven Spielberg (Saving Private Ryan), Clint Eastwood (Invictus, Hereafter), George Clooney (The Monuments Men, Suburbicon), Ridley Scott (The Martian) en Steven Soderbergh (The Informant!, Contagion en drie Ocean’s-films). Of hij nu aardappels staat te ­kweken op Mars, booswichten verrot mept of wiskundige formules op een bord kribbelt: bijna altijd doet hij het goed, en bijna altijd lopen de bioscopen vol. Jawel, Matt Damon behoort tot de 1% van de 1%.

Dat zou je niet zeggen, wanneer je hem ontmoet – zoals wij, vorig najaar op het filmfestival van Venetië, ter promotie van zijn nieuwste film Downsizing. Als we niet goed zouden opletten, zouden we Damon kunnen verwarren met een van de vele pr-mensen die zenuwachtig rond­lopen in het chique hotel waar ons gesprek plaatsheeft. Op een gewone dag ziet Damon er – op zijn haast absurd perfecte tanden na – uit zoals de man die voor je in de supermarkt zijn winkelkar staat uit te laden. Precies om die reden klopte regisseur Alexander Payne bij hem aan voor de hoofdrol in Downsizing. “Bij onze eerste ontmoeting zei Alexander me: ‘Ik wil met jou samenwerken omdat je er niet uitziet als een filmster’”, steekt Damon van wal.

Protagonist Paul Safranek is de gewoonste man ter wereld, die op een dag beslist om iets heel ongewoons te doen: met behulp van een nieuwe technologie laat hij zich krimpen, om zijn bescheiden leventje te kunnen inruilen voor een luxebestaan in een resort voor kleine mensen. De film is een universele parabel over de menselijke natuur in al haar gebrekkigheid, wat meteen verklaart waarom Paul Safranek er zo herkenbaar moest uitzien. “En laat dat nu net mijn specialiteit zijn”, grinnikt Damon.

Metamorfose

Hij kan het nochtans wel, in volle glamour-modus gaan. Trek hem een duur pak aan, doe iets met zijn haar, en plots transformeert hij tot posterboy. Of zoals Scarlett Johansson, die met Damon samenspeelde in We Bought a Zoo, ooit zei: “Wanneer Matt de make-uptrailer binnenstapt, ziet hij eruit als iemand die zeven uur lang plat op zijn gezicht heeft liggen slapen. Maar wanneer hij weer buitenkomt, staat daar plots een echte filmster.”
Damon is een kameleon, al vraagt die flexibiliteit wel wat toewijding, vertelt hij ons. “Wanneer ik me klaarmaak om Jason Bourne te spelen, spendeer ik zes uur per dag in de fitnessruimte. En ik kan je zeggen: dat is het écht niet waard. (lacht) Het is verdomd hard werken om er zo uit te zien, en voor mijn vrouw moet ik het ook al niet doen. We leerden elkaar kennen tijdens de opnames van Stuck On You, en toen stond ik niet bepaald strak. Ze heeft haar aandelen gekocht toen ze laag stonden, zeg maar.” (lacht)

Dat Damon er onopvallend kan uitzien, heeft nog andere voordelen: ondanks zijn status kan hij behoorlijk anoniem in de stad rondlopen. “Ik zet gewoon een pet en een zonnebril op, en ik kan doen wat ik wil. In die zin heb ik ook geluk dat ik niet zo groot ben – 1,78 meter. Als ik dan kijk naar Ben (Affleck, LT), die steekt er met zijn 1,92 meter sowieso bovenuit, en wordt dus veel vaker herkend op straat. Hij mag het hebben.” (lacht)

Enter Weinstein

Ben Affleck. Natuurlijk vergelijkt Damon zich meteen met Ben Affleck. De twee zijn vrienden sinds Damon 10 was, en Affleck 8. Hun ouders waren vrienden, ze groeiden samen op. Op school al stonden ze samen op de planken. Later deelden ze een vurig verlangen om het te maken in de filmwereld. Terwijl Affleck naar L.A. trok in de hoop zijn carrière van de grond te krijgen, studeerde Damon verder aan Harvard. “Onder druk van mijn ouders,” zegt hij, “want zolang ik geen werk vond als acteur, wilden ze dat ik voor een diploma ging.” Dat haalde hij uiteindelijk niet, want in zijn derde jaar (1993) kreeg hij zijn eerste echte filmrol te pakken, in de western Geronimo: An American Legend.

Op naar L.A. dus, waar Damon – uiteraard – bij Affleck introk. De overlevering wil dat hij er maanden op de sofa kampeerde, terwijl ze samen aan het script voor Good Will Hunting werkten, over een conciërge die een wiskundig genie blijkt te zijn. Damon glimlacht als hij aan die tijd terugdenkt: “Het was heerlijk. We hadden geen verantwoordelijkheden en geen deadlines. We stonden op wanneer we wilden, we zetten koffie en begonnen te schrijven.” Dat scenario, gebaseerd op een tekst die Damon tijdens zijn studies had geschreven, zou uiteindelijk hun grote doorbraak worden: in 1998 kregen Damon en Affleck er een Oscar voor. Sommige mensen hebben vriendschapsbandjes om hun levenslange kameraadschap te bezegelen, Matt en Ben hebben een Academy Award.
Zoek de beelden van hun gloriemoment maar eens op. Hoe ze daar staan, in hun – ongetwijfeld gehuurde – smokings: jong, fris, barstend van ambitie, en tegelijk vol ongeloof over wat er allemaal aan het gebeuren is. In de zaal veren hun moeders, die uiteraard meegekomen zijn, dol­enthousiast recht.

► Jonge snaken vol ambitie: jeugdvrienden Ben Affleck en Matt Damon (r.) mogen in 1998 pronken met de Oscar voor beste originele scenario, voor de film 'Good Will Hunting'. Beeld AFP

Vlak naast hen staat ook een zwaarlijvige man gelukzalig te applaudisseren: Harvey Weinstein, producent van Good Will Hunting. Jawel, het monster waarover u de afgelopen maanden de goorste dingen las, was ook de man die de carrières van Damon en Affleck lanceerde. Toen de film bij een andere studio in het slop kwam te zitten, kreeg Weinstein het scenario – misschien wel op een hotelkamer, in badjas – te lezen. Hij rook meteen Oscars, en besliste om het over te kopen met zijn bedrijf Miramax.

Wanneer wij met Damon spreken, is Weinstein nog niet in opspraak gekomen, en kan de acteur dus nog lyrisch zijn over zijn toenmalige producent: “Harvey was de enige die Good Will Hunting echt begreep. Zonder hem zou je waarschijnlijk nooit van Ben of mij gehoord hebben.”

Geheugenverlies

Een tweede sleutelmoment in zijn carrière kwam er begin jaren 2000. Na een reeks grote successen als Saving Private Ryan en The Talented Mr. Ripley was Damon even in een dal beland. All the Pretty Horses en The Legend of Bagger Vance scoorden slecht, en plots kreeg de acteur maandenlang geen nieuwe rollen aangeboden. Paniek!

Gelukkig was regisseur Doug Liman in die periode op zoek naar een hoofdrolspeler voor zijn nieuwe actiefilm over een geheim agent met geheugenverlies. The Bourne Identity betekende een nieuwe start voor Damon, die nog nooit in een echte actiefilm gespeeld had. De film werd een kaskraker, en kreeg in 2004 en 2007 nog twee sequels met Paul Greengrass aan het roer. Jason Bourne katapulteerde Matt Damon definitief naar de top van de A-list, waar hij sindsdien niet meer is weg te slaan.
Hoe komt het dan toch dat Damon desondanks altijd een soort, nu ja, saaiheid is blijven uitstralen? Er is werkelijk niks rock-’n-roll aan hem. Te beginnen bij zijn karakter: volgens mensen die het kunnen weten, is Damon gewoon te lief. Zo stond in het magazine
GQ met een knipoog: ‘Volgens wetenschappelijk onderzoek is Matt Damon de meest geliefde man in Hollywood’.

Zijn collega’s zijn het daar volmondig mee eens. Emily Blunt, die met Damon samenspeelde in The Adjustment Bureau, zei ooit: “Het is bijna om misselijk van te worden, eigenlijk. Ik heb nog nooit iemand ontmoet die zo alom geliefd is.” En regisseur Steven Soderbergh: “Zelfs als je mensen een miljoen dollar zou aanbieden om iets slechts te zeggen over Matt Damon, dan nog zou je geen enkele cheque moeten uitschrijven.”
De enige die hem haat, is talkshowhost Jimmy Kimmel. En dat is dan nog voor de grap.

Familieman

Draagt ook bij aan Damons maagdelijke imago: hij is een echte family man. Zelden of nooit zul je hem in tabloids zien opduiken – in tegenstelling tot zijn maatje Ben Affleck. Damon is al 15 jaar gelukkig samen met de Argentijnse Luciana Bozán Barroso – geen actrice of fotomodel, maar een voormalige barvrouw uit Miami. In rustige vastheid voeden ze samen vier kinderen op. Schijnbaar zonder hevige ruzies, verslavingen of affaires.
Terwijl heel wat succesvolle acteurs hun kinderen nauwelijks zien opgroeien, heerst in Damons gezin de twee­weken­regel: “We hebben afgesproken dat ons gezin nooit meer dan twee weken gescheiden mag zijn. Als ik ver van huis film, zorg ik ervoor dat ik om de veertien dagen een paar dagen naar huis mag. Als dat niet gaat, dan zorg ik er gewoon voor dat mijn vrouw en kinderen mee kunnen. Voor
The Great Wall van Yimou Zhang moest ik bijvoorbeeld vijf maanden naar China. Als ik zo’n aanbod krijg, dan gaan we met het hele gezin rond de tafel zitten om te beslissen of ik het doe of niet. In dit geval dus wel, en dan pakken we samen onze koffers en zijn we weg.”

Maar zelfs op die manier wordt het soms te veel voor Damon: “De afgelopen jaren heb ik bijna onophoudelijk gefilmd. The Martian, The Great Wall, Jason Bourne en Downsizing kwamen allemaal vlak na elkaar. En toen belde mijn goede vriend George Clooney ook nog eens om te vragen of ik de hoofdrol in Suburbicon wou spelen. (lacht) Normaal zou ik dat nooit weigeren, maar hij wilde filmen in Atlanta... Ik zag het echt niet zitten om mijn gezin alweer achter te laten. Even later stuurde hij een berichtje: ‘Zeg Matt, en wat als we gewoon in L.A. zouden draaien?’ Toen was het snel beklonken.” (lacht)

Controverse

Aaibaarder dan dat vind je ze niet in Holly­wood. En toch werd Matt Damon, de labrador van de filmwereld, de afgelopen maanden voor het eerst in zijn carrière het onderwerp van een stevige controverse. Enkele weken na ons interview kwam de acteur plots in het oog van de #metoo-storm te staan. Niet omdat hij zelf met zijn fikken aan een vrouw zou hebben gezeten, maar wel door zijn foute vrienden. Harvey Weinstein produceerde namelijk niet alleen Good Will Hunting, maar zette met Miramax ook zijn schouders onder The Talented Mr. Ripley, Dogma en een hele resem andere Damon-vehikels. Heel wat mensen geloofden er dus niks van toen Damon verklaarde dat hij nooit iets gemerkt had van Weinsteins seksuele intimidatie.

“Ik wist dat hij brutaal kon zijn, en dat hij een vrouwenzot was. Maar ik had nooit kunnen vermoeden dat het zo ver ging”, verklaarde Damon in een interview op ABC News. Maar daarmee was de kous niet af: Damon zou zelfs geholpen hebben om Weinsteins daden in de doofpot te stoppen, zo klonk het, waardoor die rustig zijn geile gang kon blijven gaan. Daar bleek uiteindelijk weinig van aan.

Klets op de kont

Maar ook zijn vriendschap met de familie Affleck, en dan vooral met Bens broer Casey, bracht hem onlangs in de problemen. Toen Damon naar aanleiding van het #metoo-gebeuren gevraagd werd of hij ooit nog zou samenwerken met iemand die beschuldigd werd van seksuele intimidatie, antwoordde hij dat hij dat geval per geval zou moeten beoordelen, en dat hij het volledige verhaal eerst zou willen kennen. Dat werd door velen begrepen als een verwijzing naar Casey Affleck, die vorig jaar nog de Oscar voor beste acteur won voor het door Damon geproduceerde Manchester by the Sea. Enkele jaren geleden al werd Affleck door twee vrouwen beschuldigd van grens­over­schrijdend gedrag.

Om de zaken nog wat erger te maken, liet Damon in een ander interview nogal onhandig optekenen dat er “een spectrum van gedrag was”, en dat er toch “een verschil is tussen een klets op de kont en verkrachting of kindermisbruik”. Damons ex Minnie Driver gaf hem meteen een veeg uit de pan, op internet begon de hashtag #Damonsplaining – naar analogie met de term ‘mansplaining’, gebruikt voor mannen die op pedante wijze iets uitleggen aan vrouwen – plots te trenden, en bijna 29.000 mensen ondertekenden zelfs een petitie om Damon weg te knippen uit Ocean’s 8, een volledig vrouwelijke reboot van de heist-films waarin Damon ook al meespeelde.

Terechte hetze, of een iets te hevige reactie in een noodzakelijk maar soms oververhit debat? Voor Damon lijkt de schade alleszins wel mee te vallen. Sinds de petitie houdt de acteur zo veel mogelijk zijn mond – op de Golden Globes verscheen hij zelfs niet op de rode loper. En zo kan hij binnenkort wellicht weer zijn eigen, saaie zelf worden.

'Downsizing', met Matt Damon, speelt nu in de bioscoop. Beeld Paramount Pictures
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234