Donderdag 14/11/2019

Film

Hoe maak je een film als je 86 jaar werkverbod hebt?

Hoofdrolspeelster Behnaz Jafari en regisseur Jafar Panahi spelen in '3 Faces' gewoon zichzelf. Beeld RV

Al acht jaar mag Jafar Panahi van de Iraanse overheid geen films meer maken. Al acht jaar doet hij dat lekker toch. Het laatste bewijs van zijn ongehoorzaamheid heet 3 Faces, een feministisch drama dat in Cannes bekroond werd met de prijs voor het beste scenario. Hoe doet Panahi dat toch? En welke risico’s loopt hij?

Jafar Panahi interviewen: voor menig filmjournalist blijft het een onbereikbare droom. De Iraanse regisseur, bekend van slimme, maatschappijkritische films als Offside en Taxi Teheran, sprak eind 2009 zijn steun uit voor de protesten tegen de herverkozen president Ahmadinejad, en werd kort daarna gearresteerd. Sindsdien mag hij niet alleen de pers niet te woord staan, hij mag ook het land niet meer uit.

Erger nog: Panahi mag officieel geen films meer maken. Al is intussen wel duidelijk dat hij royaal zijn voeten veegt aan dat verbod. Sinds 2010 blikte Panahi maar liefst vier langspelers in. De eerste noemde hij treiterachtig This Is Not a Film: clandestien gedraaid op zijn eigen appartement, en vervolgens het land uit gesmokkeld op een USB-stick, verstopt in een taart. Van zoete wraak gesproken. Op die manier kunnen belangrijke filmfestivals als Berlijn en Cannes Panahi’s films alsnog vertonen – en vaak zelfs bekronen: Taxi Teheran won in 2015 de Gouden Beer op de Berlinale.

Lees de recensie hier

Hoe de regisseur zijn nieuwste film 3 Faces, over een filmster die een mysterieuze zelfmoordvideo ontvangt van een tienermeisje, eerder dit jaar naar Cannes verstuurd kreeg? Mastaneh Mohajer, die de film monteerde, lacht geheimzinnig wanneer we haar de vraag stellen. “Daar kunnen we het best niet over hebben, want we zullen die tactieken nog nodig hebben voor Jafars volgende films!”

Stiekem filmen

In afwezigheid van Panahi voert Mohajer samen met actrices Behnaz Jafari en Marziyeh Rezaei de promotie voor 3 Faces. Hun voornaamste taak bestaat uit het geruststellen van de internationale pers: heel wat journalisten lijken te denken dat Panahi nog steeds onder huisarrest staat. “Maar dat is een misverstand”, wuift Mohajer de bezorgde vragen weg.

Still uit '3 Faces'. Beeld RV

Wel moet Panahi dus nog steeds erg stiekem te werk gaan. “Zijn eerste drie films sinds het verbod maakte hij met kleine en/of verborgen camera’s, meestal in afgesloten ruimtes, zodat niemand hem kon zien. Maar voor 3 Faces ging hij voor het eerst weer buiten filmen. Ver weg van de stad: in een afgelegen bergdorp, waar zijn moeder vandaan komt. Iedereen kende hem er, ze waren vereerd dat de grote mijnheer Panahi bij hen kwam filmen. Hij werd dus beschermd, niemand zou hem gaan verlinken.”

Maar wanneer de film dan in Cannes draait, komt de overheid toch onvermijdelijk te weten dat Panahi stout geweest is? “Ja”, grinnikt Mohajer laconiek, “maar wat gaan ze doen? Hij is al veroordeeld tot een werkverbod van 4 maal 20 jaar, plus nog eens 6 jaar. 86 jaar in het totaal. Ze kunnen hem toch moeilijk nog langer straffen?”

Of de overheid zich dan niet op Panahi’s medewerkers dreigt te wreken, vragen we. Mohajer aarzelt. “We nemen natuurlijk een zeker risico door met Jafar te werken. Dat is ook de reden waarom zijn vorige films geen eindgeneriek hadden: hij wilde zijn medewerkers beschermen door hen anoniem te houden. Maar deze keer hebben we zelf aangedrongen om met naam en toenaam in de generiek te worden vermeld. Omdat we trots zijn op de geweldige films die Jafar maakt. En als wij daaraan mogen meewerken, waarom zouden we er dan niet voor erkend mogen worden?”

Lichtekooien

3 Faces is in zekere zin een metafilm: Jafar Panahi én hoofdrolspeelster Behnaz Jafari spelen gewoon zichzelf. De film wil namelijk de benarde positie van actrices in Iran aan de kaak stellen: grootheden als Jafari worden aanbeden, maar tegelijk worden jonge vrouwen met acteerambities uitgespuwd door de maatschappij en uitgemaakt voor lichtekooien.

Jafari, vandaag 43 en zeer geliefd in eigen land, herinnert zich hoe ook zij aan het begin van haar carrière moest vechten voor haar droom. “Toen ik zei dat ik actrice wilde worden, kreeg ik enorme problemen met mijn familie. Vooral mijn moeder wilde er niets van weten. Dus ik moest van me afbijten, liegen, alles uit de kast halen. Maar uiteindelijk heb ik mijn familie uitgenodigd om eens te komen kijken naar een toneelstuk waarin ik meespeelde. Van toen af aan begon het beter te gaan.”

Het is eigenlijk precies wat Panahi probeert te doen, vindt Jafari: “Hij maakt films, en nodigt de autoriteiten uit om ze te komen bekijken, zodat ze met hun eigen ogen kunnen zien dat er niets gevaarlijks aan is. Er is geen complot tegen de overheid. Wij willen geen revolutie starten. We willen gewoon de samenleving een beetje verbeteren. En het patriarchale systeem doorbreken.”

‘3 Faces’ speelt vanaf 8/08 in de bioscoop.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234