Maandag 22/07/2019

Focus

Hoe het Davidsfonds de strijd tegen oubolligheid opvoert

Beeld Karel Duerinckx

De uitdaging voor het Davidsfonds, vandaag precies 140 jaar oud, is al jaren dezelfde. Ondanks het succes van de vele cultuurreizen en evenementen blijft de grootste Vlaamse cultuurvereniging kampen met een dalend en vergrijzend ledenaantal. De toekomst oogt behoorlijk onzeker.

Vernoemd naar een kanunnik, verankerd in de Vlaamse ontvoogdingsstrijd en met 'Godsdienst, Taal, Vaderland' decennialang in het vaandel, was het jarenlang een lastige strijd voor het Davidsfonds om het oubollige, ietwat duffe imago van zich af te werpen. Want was het gemiddelde lid niet een ietwat norse, gepensioneerde man met ribfluwelen broek, forse ringbaard, ver verwijderd van het kosmopolitische geweld in onze steden?

Het in Leuven gevestigde fonds liet zich een paar jaar geleden kritisch doorlichten, onder meer door onderzoeksbureau Censydiam. Dat leidde vijf jaar geleden tot een grondige restyling. De nadruk kwam meer dan ooit te liggen op cultuur. "Cultuur beleef je samen", zo klonk de nieuwe slogan. De lidkaart werd een cultuurkaart, de 'prospectus' - met het aanbod aan boeken en cd's - kreeg de naam 'Cultuurgids' en het toen 135 jaar oude instituut waagde definitief de sprong naar Twitter, Facebook en YouTube. Het tijdperk van Clem De Ridder, de Vlaamsvoelende topman in de jaren zeventig en tachtig, leek definitief begraven.

Bovendien koos het fonds voor een structuur met vier pijlers. De uitgeverij, een naamloze vennootschap met jaarlijks meer dan honderd gepubliceerde boeken, liet de overgebleven fictie vallen en koos resoluut voor jeugdboeken en non-fictie over taal, kunst en geschiedenis. Daarnaast kwamen er de vzw's Evenementen en Academie. De eerste organiseert jaarlijks een kleine 10.000 activiteiten, van een bescheiden heemkundige lezing tot grote evenementen verspreid zoals de Nacht van de Geschiedenis en Toast Literair, het literaire ontbijt dat nu zondag zijn vijfde editie viert.

Davidsfonds Academie biedt leden en niet-leden lezingen aan door docenten, over onderwerpen gaande van Bach tot de Amerikaanse Burgeroorlog, en dit voor een naar eigen zeggen "leergierig publiek". Met de vierde en laatste pijler heeft het Davidsfonds echter goud in handen, al was het maar in de perceptie. Want de intussen bekende cultuurreizen, die het samen met Omnia - het reisagentschap van de KBC-groep - organiseert, bleken een schot in de roos. De eerste reis ging eind december 2003 naar Oman, met VRT-journalist Peter Verlinden als reisbegeleider, onder de wervende titel 'Kamelen, emirs en paleizen'.

Beeld Karel Duerinckx

Duwtje in de rug

Die formule blijft tot op vandaag dezelfde. De reiziger krijgt een rondreis op maat, met een expert over het land of stad als gids. Professoren, journalisten, ervaren reisbegeleiders en zelfs oud-ambassadeurs nemen de reizigers op sleeptouw. Zo kun je China leren kennen met VRT-correspondent Stefan Blommaert, Noord-Ierland doorkruisen met minister van Staat Mark Eyskens en op cruise gaan naar Noorwegen en IJsland met presentatrice Francesca Vanthielen.

Het aanbod is intussen gegroeid tot 88 reisbestemmingen in 52 landen. Goedkoop zijn de reizen niet. Zo kost de cruise van zeventien dagen voor twee personen rond de 7.000 euro. "Het klopt dat dit relatief hoge prijzen zijn, ook al zijn dagtrips dichtbij een stuk goedkoper" zegt verantwoordelijke Johan Smeuninx. "Maar uit vragenlijsten na de reis blijkt dat 98 procent van de reizigers tevreden is en meer dan 80 procent de reis correct geprijsd vindt. We bieden dan ook een unieke reiservaring aan. En elk jaar neemt het aantal reizigers toe met gemiddeld 10 procent. We zijn begonnen met een tiental, vorig hebben zo'n 3.300 mensen ingetekend op een reis van het Davidsfonds."

Beeld Karel Duerinckx

Andere accenten

Het succes levert het fonds een aardige duit op. Vorig jaar bedroeg de omzet van Davidsfonds Cultuurreizen zo'n 6 miljoen euro. Hoeveel marge het Davidsfonds precies haalt op die omzet wil het niet kwijt, maar gezien het spectaculair gestegen reisaanbod zullen het geen peanuts zijn. De omzet van de reizen is zelfs groter dan die van de uitgeverij, die 2014 afsloot met 4 miljoen euro en een nog te bepalen verlies. Dat is iets een iets lagere omzet dan 2013, ondanks het succes van heel wat boeken naar aanleiding van de herdenking van de Eerste Wereldoorlog.

Het gros van de inkomsten komt nog altijd binnen via de leden. Dankzij de socioculturele vzw's heeft het fonds recht op subsidies, goed voor ongeveer 25 procent van de totale inkomsten. De reizen zijn goed voor 15 procent van het totaal, terwijl de lidmaatschappen en evenementen zo'n 60 procent binnenbrengen. Die sterke ledenwerking is meteen ook de zwakte van het Davidsfonds. Terwijl het in de jaren negentig nog goed was voor meer dan 70.000 leden, is het aantal vorig jaar gezakt tot 45.060.

"Dat cijfer is nu al een paar jaar vrij stabiel", zegt Filip Salmon van het Davidsfonds.

"We zien zelfs dat de instroom zelfs wat toeneemt, alleen volstaat die niet om de uitstroom op te vangen." En dat is een probleem. Want het Davidsfonds rekent op kruisbestuiving tussen de vier pijlers en ledenwerving via de pijlers. De hoop is dat wie als niet-lid meegaat op reis of naar een activiteit, zich wel aansluit en zo - afhankelijk van de formule - de boekenverkoop een duwtje in de rug geeft. De organisatie heeft de voorbije jaren in elk geval gefocust op ledenwerving en mikt op een jonger publiek dankzij samenwerking met onder meer de Ancienne Belgique en het Flagey-gebouw.

"Met activiteiten zoals Toast Literair willen we goesting creëren bij een niet-traditioneel publiek en hopen dat ze terugkeren en - wie weet - lid worden. Onze missie blijft toch een soort volksverheffing. Dat klinkt misschien wat oubollig, maar ik merk toch een groeiende nood aan verdieping bij heel wat mensen", aldus nationaal voorzitter Peter Peene.

"Hun bestuur doet ontzettend veel moeite om toekomstgericht en modern te denken", zegt een bron uit de cultuursector. "Alleen blijft dat oubollige imago toch een ballast, ook al is daar in de praktijk niet veel meer van te werken. Je kunt je bijvoorbeeld afvragen waarom zo blijven vasthouden aan een eigen uitgeverij met een eigen distributiecentrum. Dat kost ontzettend veel. Waarom hun aanbod aan titels niet parkeren bij een bestaande, meer levensvatbare uitgeverij?" Die piste ligt volgens het fonds in geen geval op tafel.

Maar dat het ledenaantal op peil houden en verjongen een cruciale uitdaging is, beseffen ze al langer dan vandaag. Zo biedt het fonds samen met onder meer reisorganisator Joker minder cultuurgerichte reizen aan via TravelXenarjo, gericht op veertigers en vijftigers. Ook al zijn de bestaande cultuurreizen een succes, vijf op de zes reizigers zijn ouder dan 60. Jongere generaties zijn nu eenmaal moeilijker te overtuigen voor langdurig lidmaatschap.

Kersvers directeur Tine Verhelst wil alvast een serieuze denkoefening maken. "Een tabula rasa voor een organisatie die 140 jaar oud is, komt er niet. We moeten wel zelfkritisch zijn: waar kunnen we andere accenten leggen? Waar verengen we en waar verbreden we? Kwaliteit betekent voor iedereen iets anders. Het kan dus inderdaad gebeuren dat bepaalde leden afhaken, maar dat andere mensen dan weer de weg vinden naar het Davidsfonds"

Beeld Karel Duerinckx
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden