Donderdag 30/06/2022

Boekenrecensie

Hoe goed is het meest gehypete boek van het jaar?

De Amerikaanse schrijfster Harper Lee tijdens de uitreiking van de prestigieuze Presidential Medal of Freedom in 2007. Beeld PHOTO_NEWS
De Amerikaanse schrijfster Harper Lee tijdens de uitreiking van de prestigieuze Presidential Medal of Freedom in 2007.Beeld PHOTO_NEWS

De Amerikaanse schrijfster Harper Lee (89) werd onsterfelijk dankzij Spaar de spotvogel. De prequel van dat boek, waarin dezelfde personages optreden, is nu voor het eerst uitgegeven.

SOFIE DE SMYTER

Ga heen, zet een wachter van Harper Lee (°1926) een slecht boek noemen zou flauw zijn, omdat de verloren gewaande sequel van To Kill a Mockingbird (1960) nooit bedoeld was om meer te zijn dan een aanvaardbaar klad. De vraag of de roman nu effectief de oerversie is van een van 's werelds meest geliefde boeken (zoals die gehypet wordt), of een tekst waaraan Lee ook later nog gesleuteld heeft (wat sommigen afleiden uit de grote voorkennis over de personages die Ga heen, zet een wachter veronderstelt), doet er op dat vlak weinig toe.

De dingen die een kleine 60 jaar geleden niet bijzonder waren, zijn dat nog steeds niet: de personages klinken vaak als politieke pamfletten en de plot is op het anorectische af.

De eerste hoofdstukken worden besteed aan de 26-jarige Jean Louise - Scout - Finch, die een bezoek aan haar geboortedorp invult met het afwimpelen van een huwelijksaanzoek en het inkorten van tante Alexandra's levensduur met haar uitspattingen. De betere stukken zijn die waarin ze terugdenkt aan haar kindertijd in de jaren dertig, maar het leven loopt uit die herinneringen als lucht wanneer ze haar vader Atticus en bijna-verloofde in de Burgerraad ziet zetelen en ontdekt dat ze niet de mannen zijn die ze dacht dat ze waren.

Nog voor Ga heen, zet een wachter goed en wel verspreid was, werd - zeker in de VS - moord en brand geschreeuwd omdat het boek Atticus Finch als een racist portretteert. Zijn verdediging van een onterecht beschuldigde zwarte man in Spaar de spotvogel had de blanke advocaat, mede dankzij Gregory Pecks sublieme filmvertolking, tot hét symbool gemaakt van alles wat goed en rechtvaardig is. Er staan inderdaad flink wat bijzonder lelijke, racistische stukken in Ga heen, zet een wachter, maar vooral dat onthouden is deels het punt missen.

Wat Spaar de spotvogel zo memorabel maakte, is dat de lezer alles te zien kreeg door de ogen van de jonge Scout. In Ga heen, zet een wachter is dat perspectief verdwenen en krijgt Jean Louise continu te horen dat ze haar ogen moet openen. Op een bepaald punt stelt ze dat ze zelf een watchman nodig heeft om in haar plaats te kijken en te begrijpen. Wat gesuggereerd wordt, is dat haar - en ons - beeld van Atticus vertekend was door haar adoratie. Ook in Spaar de spotvogel - zoals critici in de loop der jaren opgemerkt hebben - trekt Atticus uiteindelijk nooit volledig de kaart van zijn zwarte medemens.

Coming of age

Het feit dat Jean Louise zich moreel moet losscheuren van haar vader maakt ook van Ga heen, zet een wachter een coming-of-ageverhaal. Op haar 26ste is ze al behoorlijk oud om eindelijk een eigen geweten te ontwikkelen, maar beter laat dan nooit.

Misschien doet Lee wel wat Jean Louise met Atticus doet: de mythe ontkrachten. De nieuwe roman laat zien dat zij en haar redacteuren hard gezweet hebben aan Spaar de spotvogel, en haalt zo - ik wens het haar van harte toe - de mythe uit het boek en de mens.

Wat Lee zelf vindt van alle heisa zullen we allicht nooit weten. Ik hou ervan te denken dat ze inwendig zit te schaterlachen, en denkt aan wat Dill zei in Spaar de spotvogel: "There ain't one thing in this world I can do about folks except laugh, so I'm gonna join the circus and laugh my head off."

Harper Lee, Ga heen, zet een wachter, De Bezige Bij, 282 p., 19,90 euro. Vertaling Ko Kooman.

null Beeld rv
Beeld rv
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234