Vrijdag 10/07/2020

MuziekFiona Apple

Hoe Fiona Apple toevallig dé soundtrack voor de quarantaine maakte

Fiona Apple live in Inglewood. Beeld FilmMagic

Collectief vielen critici in katzwijm toen de nieuwste plaat van Fiona Apple in april verscheen. Fetch The Bolt Cutters kreeg een onovertroffen score van vijf sterren bij zowat heel het verzamelde journaille. Wat maakt Apples eerste plaat in acht jaar zo uitzonderlijk?

Ook De Morgen bleef trouwens niet achter qua lauwerkransen. Maar goed: het zal u mogelijk aan de reet kunnen roesten wat muziekrecensenten – u weet wel, die morsige kniesoortjes van de schepping – denken van uw favoriete muziek. Niet zelden lijken ze elkaar bovendien tegen te spreken, als kibbelende snotneuzen tijdens een speelkwartiertje. Alleen: net daarom is het zo opmerkelijk dat al die snotneuzen in dezelfde richting lijken te wijzen bij de release van de nieuwste plaat van Fiona Apple, een artieste die in de jaren 90 furore maakte, tot ze zich zo’n tien jaar geleden plots terugtrok uit de ratrace.

Metacritic en AnyDecentMusic zijn websites die het gemiddelde oordeel van albumrecensies berekenen. Op beide sites staat Fiona Apples Fetch The Bolt Cutters momenteel in poleposition voor de beste platen van 2020. Volgens AnyDecentMusic moet ze in een top tien aller tijden enkel To Pimp a Butterfly (2015) van Kendrick Lamar laten voorgaan. Bij Metacritic prijkte ze tot begin deze week ook bovenaan in een soortgelijke top tien, waar je verderop ook To Pimp a Butterfly en DAMN (2017) van Kendrick Lamar aan, Ghosteen (2019) van Nick Cave and the Bad Seeds of Stankonia (2000) van Outkast. De meeste recensenten bleken unaniem in hun oordeel. Er valt geen beet aan te merken op Fiona’s vijfde plaat.

Maar net zo goed drukt het brede publiek de nineties-heldin opnieuw aan de borst. En ook collega-artiesten bleken zwaar onder de indruk. In een interview met Entertainment Weekly zei Dave Grohl, frontman van Foo Fighters, dat hij enorm dankbaar was voor dat laatste album van Apple, zeker in deze moeilijke tijden van lockdown. “Veel mensen kunnen zichzelf door deze periode slepen dankzij muziek. Godzijdank voor het nieuwe Fiona Apple-album dus! Het klinkt prachtig en het is zo lang geleden dat we nog iets van haar mochten horen.” 

Huis als baarmoeder

Daar is een reden voor. ­Apple nam Fetch op in een huis aan Venice Beach, Los Angeles, waar ze de laatste jaren doorbracht in zelfgekozen quarantaine. “Mijn huis is mijn moeder,” verklaarde ze in een interview. “Al die ­jaren is het mijn baarmoeder geweest. Een uterus waarin ik tot volle wasdom kwam.” Verklaart dat misschien ook meteen waarom de plaat zo spontaan op de huid van elke luisteraar kleeft? Een huis als baarmoeder: dat alléén al klinkt verrassend herkenbaar in deze tijden. 

Zo’n vijf jaar lang schuurde en schaafde Apple aan dit album, in een zelfopgelegde lockdown. Ze verzamelde in die periode ook een orkest rond zich met intimi die ze vertrouwde, zoals haar eigen zus. Een bubbel avant la lettre, met andere woorden dus. Apple had nooit kunnen vermoeden hoe de wereld in maart zou veranderen, maar ze schreef er per toeval wél de quarantaine-soundtrack voor. Iedereen voelt zich vandaag opgesloten en kwetsbaar, en laat net die vreemdsoortige claustrofobie een hele plaat beheersen. 

De release bleek oorspronkelijk gepland voor oktober. Maar er was geen lievemoederen van de platenmaatschappij aan: Fiona Apple stuurde haar nieuwste album midden april de wijde wereld in. Die euvele moed werd niet afgestraft. Méér nog: Apple bleek de zeitgeist perfect aan te voelen. The New Yorker beschreef Apples modus operandi dan ook treffend als “radicale gevoeligheid”: zelfs wie emotioneel uit teflon dan wel apathie opgetrokken is, botste de voorbije maanden op zijn eigen onkwetsbaarheid. 

Dwangstoornissen

De muziekpers gewaagde van een meesterwerk, en begon een weinig bescheiden kleinhandeltje in lof en sterren. Maar ook op sociale media werd het album slag om slinger geprezen. Een legertje nostalgische dertigers en veertigers, die opgroeiden met haar Tidal (1996)? Kennelijk niet: ook een jongere generatie ontdekt Apple vandaag. Dat Apple het hart op de tong draagt, speelt allicht mee in hun belevingswereld. De singer-songwriter maakte nooit een geheim van haar verkrachting op twaalfjarige leeftijd, en nagelt dat soort schoften ook in haar songs tegen de muur: “Good morning!” zingt ze ergens op de nieuwe plaat. “You raped me in the same bed your daughter was born in.” Slik. Met eenzelfde schijnbare gemak heeft ze het over depressies, angstaanvallen en obsessief-compulsieve dwangstoornissen.

“Fetch the bolt cutters / I’ve been in here too long”, klinkt het ook op deze plaat. “Haal de betonscharen, ik zit hier al te lang opgesloten.” Het klinkt huiveringwekkend profetisch in deze tijden, maar tegelijk geldt net die angstkreet als een hart onder de riem. Net als: “On I go, not toward or away / Up until now it was day, next day / Up until now in a rush to prove / Now I only move to move.”

Wat volgens de Nederlandse muziekkenner Leon Verdonschot ook meespeelt in de vernieuwde liefde voor Fiona Apple: Het tegenovergestelde van mooizingerij is de manier waarop ze de plaat opent. ‘I Want You to Love Me’ is inderdaad de emotionele noodkreet die de titel al aankondigt. Als Apple aan het eind van een zin door haar zuurstof heen is, zingt ze gewoon door. Het is op een specifieke manier lelijk: het is functionéél lelijk.”

Functioneel lelijk? Emotionele schoonheid in tijden van quarantaine, zo blijkt. 

'Fetch The Bolt Cutters' van Fiona Apple is verschenen bij Sony. Beeld Epic
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234