Maandag 01/06/2020

Hoe DSK de filmsterren van het scherm speelt in Cannes

Beeld UNKNOWN

Serge van Duijnhoven (1970) is schrijver, dichter er oprichter van cinema-agentschap Cinema Redux. In juni verschijnt zijn nieuwe boek 'Wat ik zie kan ik niet zijn - een dichter op zoek naar de bronnen der Sublieme Illusie'. Hij bespreekt vanuit Cannes de meest scandaleuze van alle films op het festival: de actualiteit.

De roemruchte situationist en cineast Guy Debord - die in 1994 zelfmoord pleegde - noemde het "de vloek van de spektakelmaatschappij". Het feit dat de mens in onze hedendaagse samenleving gedoemd is zijn kaken stuk te kauwen op de laatste gedroogde restjes van zijn ziel. Geopiatiseerde stimorol, doortrokken van seks, leugens, schandalen en een vleugje suiker en arsenicum waarmee we ons moedwillig drogeren om onze alledaagse blaséheid te pareren.

De homo ludens, die misschien wel nooit echt bestaan heeft, is van kop tot teen homo consumens geworden. We verorberen het nieuws, zoals we alles in dit leven tot ons genoegen consumeren. We verschalken het zolang het vers en smeuïg is en we er opgewonden van raken. Lang is dat meestal niet. We snakken naar de smaken van het Echte Leven dat we niet meer kennen, en verlangen naar een ziel die we niet meer hebben. De leegte in ons wezen gaan we te lijf met de schandalen en faits divers die ons als spektakelstukken op tv of op het witte doek pasklaar worden aangereikt. "See how we muse at other's misery, so that by musing we only might forget our own", laat Shakespeare een van zijn karakters zeggen in Anthony and Cleopatra.

Hier in Cannes, waar momenteel voor de 64ste maal het grote festival van de Sublieme Illusie wordt opgevoerd, is er dit jaar geen ontkomen aan. Op en rond de rode loper van het Palais des Festivals aan de Croisette verkeren de kaken dezer dagen in een gegeneerde kramp. De werkelijkheid heeft de fictie een ongehoorde loer gedraaid. En we zijn er, ondanks al ons onophoudelijk gekakel, stil van. En pisnijdig dat de grootste en meest scandaleuze film die zich op deze magistrale editie van het festival - met kersverse meesterwerken van Terrence Malick, Aki Karismaki, Gus van Sant, Pablo Almodovar en Lars von Trier - voor ons aller ogen voltrekt, de smakeloze actualiteit betreft. DSK. Dominique Strauss-Kahn. Het ultieme drama in kwadraat: A Bronx Tale vermenigvuldigd maal Het vreugdevuur der ijdelheden. Shakespeare maal Molière. Stieg Larsson maal James Ellroy.

De ironieën zijn talrijk. En een daarvan is dat juist gedurende de jaarlijkse hoogmis van glamour, glitter en vertier, de grootste rol op aarde niet is weggelegd voor Johnny Depp, Brad Pitt, Penelope Cruz of Charlotte Gainsbourg die speciaal naar Cannes zijn gekomen om onze bewondering af te dwingen. Maar dat die rol blijkt weggelegd voor een speler hors concours. Een bronstige politicus en financiële mogol met stoppelbaard, een gokker met al te groot libido die inmiddels zit weggestopt achter de tralies van een New Yorkse bajes, ergens op een eiland tussen Harlem en The Bronx.

Wat de intrinsieke waarde van dit schandaal moge zijn, is voorlopig even diffuus als de waarheid die er wel of niet aan de beschuldigingen ten gronde ligt. Maar zelfs als de helft ervan waar blijkt te zijn, staat de megatude van het nieuws niet in verhouding tot de relevantie of gravitude van de gepleegde misdaad. Want terwijl er in Congo iedere minuut een vrouw of kind wel ergens bruut wordt verkracht en dat in volstrekte stilte aan ons voorbijtrekt, vinden wij de mogelijke aanranding van een kamermeid in Manhattan door IMF-president DSK een miljard maal belangrijker, omdat het alle elementen van het ideale spektakel en ultieme drama in zich herbergt: seks, macht, roem, tragedie, de val van een gevierd politicus en de (zelf)vernietiging van een president-in-spe. In het Palais des Festivals in Cannes gaat het in de wandelgangen, heel uitzonderlijk, net als in heel Frankrijk, al vele dagen nergens anders over. De films vormen voor deze keer niet meer dan pauzes tussen de echte voorstelling daarbuiten, ginder, op de tv die constant overal loeihard aanstaat.

Schandaalwaarde
De realiteit van de spektakelmaatschappij heeft ons zelfs in het claustrum der spektakelstukken fors voorbijgestreefd. Met kinnesinne als gevolg. Want plotseling verdampte de schandaalwaarde van een film als La conqu¿te, over Sarkozy's calvarietocht naar de toppen van de macht, als sneeuw op de flanken van de Kilimanjaro. Plotseling verbleekte de provocatie van schandaalregisseur Lars von Trier tijdens de persconferentie rond zijn nieuwe apocalyptische toekomstfilm Melancholia ("Ik voel me soms een nazi met sympathie voor Nietzsche en Hitler") tot zijn veritabele proportie: aandachttrekkerij van een geniale kleuter in regisseurstenue. En ook de andere films die normaliter op hun eigen manier het festival van kleur hadden voorzien met enig sappig schandaal, zoals The Fix Up over falen en corruptie in de VS rondom de Deepwater-olieramp in de Golf van Mexico, of de film over de moord op prinses Diana (Unlawful Killing), de uit Iran gesmokkelde pellicules van Mohammad Rasoulof (Goodbye) alsmede de nog nagloeiende documentaires over de Arabische Lente in Tunesië en Egypte: allemaal zijn ze roemloos en geruisloos in alle DSK-gekrakeel ten onder gegaan.

Leven in glazen huis

De vloek van de spektakelmaatschappij is niet onze behoefte aan drama en schandalen waar we ons zo wellustig aan over weten te geven, want onze driften zijn even onuitroeibaar als natuurlijk. Maar wel het feit dat we er beetje bij beetje ons gevoel voor wat relevant is in ons eigen leven door verliezen. "We leven in een glazen huis", horen we acteur Denis Podalydes zeggen in zijn subliem gespeelde rol als Nicolas Sarkozy in La conqu¿te. "We zijn publieke figuren, die een openbaar ambt vervullen in een gemediatiseerd tijdsgewricht. We leven in een glazen huis, en dienen daar vrede mee te hebben."

Gedurende de film blijken Sarkozy en zijn naasten steeds meer gebukt te gaan en te leiden onder zijn overmoedig voorgehouden credo. Sarkozy wint de verkiezingen maar verliest de liefde van zijn leven. Het prototype van, om in Cannestermen te blijven, tragische ironie. Hoeveel zon- en flitslicht er ook door moge dringen in de vertrekken van het glazen huis, in de harten van de bewoners heerst steeds meer verdriet.

Dat is triest, maar de echte tragedie die hier in Cannes dezer dagen zowel in La conqu¿te als dankzij het schandaal rond DSK aan de oppervlakte is gekomen, is van een veel fundamentelere aard. De echte tragedie is dat er in het hart van dat glazen huis niet of nauwelijks iets te vinden is van reële substantie. In een volledig gemediatiseerde samenleving blijkt alles voorbehouden aan de vorm. Het imago. Het uiterlijk. De verpakking. Het drama. Het schandaal. De ziel blijkt even afwezig als onzichtbaar. Transparant als de lucht of de weerspiegeling van een lichtprojectie. In het hart van de spektakelmaatschappij regeert de leegte van het Horror Vacui.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234