Woensdag 05/08/2020

Homeland

Hoe de bipolaire Carrie Mathison uit ‘Homeland’ een rolmodel werd

Haar psychische conditie maakte van Carrie Carrie Mathison een complexere, maar ook polariserende figuur. Door haar wijd opengesperde ogen, de verbeten mond en de trillende onderlip begonnen veel kijkers zich mateloos aan haar te ergeren.Beeld filmbeeld

Carrie Mathison uit ‘Homeland’ was méér dan een hoofdpersonage: ze heeft de tv-industrie een nieuw soort vrouwelijke (anti)held geschonken. Wat zal haar erfenis zijn, nu het slotseizoen van de serie begint?

Het nieuwste seizoen van Homeland is nog geen halve minuut onderweg of Carrie Mathison, ster van de spionageserie, heeft haar hysteriebolide alweer in de zesde versnelling staan. Nadat de CIA-agent vorig seizoen gevangen werd genomen door de Russische geheime dienst en na stevig onderhandelen pas maanden later weer werd uitgeleverd aan de Verenigde Staten, ligt ze in de eerste scène van de nieuwe – achtste en laatste – jaargang in haar bed te woelen. Carrie is tijdens haar gevangenschap, zo blijkt uit de flashbacks die ze in bed heeft, behoorlijk door het lint gegaan. 

Nu is de trouwe Homeland-kijker wel wat gewend van Mathison (Claire Danes), maar omdat het alweer anderhalf jaar geleden is sinds de laatste aflevering van het zevende seizoen, fungeert deze hernieuwde kennismaking als een ‘riemen vast’-teken. Hier is Carrie. Yep, ze is nog steeds knetter.  

In de afgelopen jaargangen werd Carrie verliefd op een oorlogsheld-die-een-terrorist-bleek-te-zijn-maar-toch-weer-oorlogsheld-werd, kreeg een kind met hem (wat hij niet weet, want hij werd opgehangen), ze doorzag complotten, voorkwam aanslagen, had meerdere psychische ineenstortingen, werd gemarteld, overleefde bomaanslagen... En o ja, ze onderging ergens onderweg ook nog elektroshocktherapie.

Het internet staat vol met Carrie-memes, de meeste begeleid door een foto van een in verschillende gradaties van hysterie verkerende Mathison. Maar ondertussen heeft ze de wereld de afgelopen acht jaar wel behoed voor het nodige kwaad. Uiteindelijk is Carrie in de kern gewoon een heel goed, lief en betrokken mens – als ze er zin in heeft; die labiele, maar trouwe vriendin met toegang tot wapens en internationale databases met terroristen.

Eerst ‘normale’ geheim agent

Mathison was meer dan alleen de protagonist van een succesvolle thrillerserie. Een hoofdpersonage met mankementen, wispelturig en ontembaar, maar bovenal: een vrouw. Mathison is zeker niet de eerste vrouwelijke antiheld op televisie, maar misschien wel een van de belangrijkste van haar tijd – of in ieder geval een van de zichtbaarste. Wat is, als straks het seizoen is afgelopen en het doek voor Homeland definitief is gevallen, de erfenis van Carrie Mathison?

Even terug naar de allereerste aflevering, in 2011. Dit wordt daarin al duidelijk: Carrie Mathison is behalve een bekwame CIA-agent ook een erg gecompliceerde vrouw. Ze heeft, zo zal de serie ons later leren, een bipolaire stoornis en verwijt zichzelf nog steeds dat ze in aanloop naar 9/11 dingen over het hoofd heeft gezien.

Maar die Carrie is niet altijd die Carrie geweest. Toen de schrijvers van Homeland, Alex Gansa en Howard Gordon, met het script langsgingen bij de grote Amerikaanse zender Fox, was Carrie een normaal, rechttoe rechtaan personage. “Als we het voor een reguliere zender zouden maken, hadden we nooit twee ambigue hoofdpersonen kunnen hebben”, zei Gansa in 2012 in een interview met onlinemagazine The A.V. Club. “Een onbetrouwbare Carrie Mathison én een vage Nick Brody (de oorlogsheld die in zijn gevangenschap werd gehersenspoeld tot terrorist), dat had echt niet gekund. Dus in de eerste versie van Homeland was Carrie min of meer een normale geheim agent.”

Stoornis

Toen Fox de serie aan zich voorbij liet gaan maar betaalzender Showtime wel toehapte, kregen Gansa en Gordon meer ruimte om hun personages interessanter te maken. In het geval van Carrie betekende dat “mentale instabiliteit, haar toestand, haar ziekte, hoe je het ook wilt noemen”. Sterker nog: Showtime drong er bij de schrijvers van Homeland op aan het personage van Carrie zo edgy mogelijk te maken. Bij een door de Television Critics Association georganiseerde paneldiscussie in januari vertelde Gansa dat het een idee van zijn vrouw was geweest om Carrie een bipolaire stoornis mee te geven. “Ze had net het boek An Unquiet Mind gelezen, van Kay Jamison (over bipolaire stoornissen, red.). Ik las het ook en het voelde alsof dit goed bij het personage zou passen.” 

Die ogenschijnlijk simpele ingreep maakte van Carrie Mathison een complexere, maar ook polariserende figuur. Door haar wijd opengesperde ogen, de verbeten mond en de trillende onderlip begonnen veel Homeland-kijkers zich mateloos aan Carrie te ergeren – en in sommige gevallen stopten ze ook met kijken. Tegelijkertijd was Homeland de afgelopen zeven seizoenen (en ook in het achtste) zo opgebouwd dat Carries onhebbelijkheden ruimschoots werden gecompenseerd door haar speurneuskwaliteiten en de meeslepende verhaallijnen.

“Mijn eerste indruk van Carrie was: intens. Dit gaat intens worden”, vertelt haar vertolkster Claire Danes in een kort filmpje van Showtime waarin ze vooruitblikt op het nieuwe seizoen. “Ik was geïntimideerd door haar aandoening en door het duistere in haar.”

Maar Carrie is niet alleen maar gek. Danes roemt haar ‘intelligentie en kracht’. De gedachte is hier wellicht de vader van de perceptie, maar in de video lijkt Carrie het af en toe over te nemen van Claire. Een licht overslaande stem, de ogen iets wijder open, haar hoofd schuddend. Of wellicht zijn de twee na acht seizoenen Homeland nog maar moeilijk van elkaar te onderscheiden. “Ze zit in mijn zenuwstelsel”, zegt Danes, “in mijn spieren.”

Bespot werd ze aanvankelijk, Carrie Mathison, op de schoolpleintjes van het internet, en zelfs gepersifleerd bij het immens populaire tv-programma Saturday Night Live. Actrice Anne Hathaway speelde een uitvergrote versie van Carrie, ultraneurotisch, seksbelust en verslaafd aan pillen. Danes zei later dat ze het een eer had gevonden om door de SNL-molen gehaald te worden. Het bewees dat Homeland onderdeel was van de zeitgeist, relevant en cool genoeg om grappen over te maken.

Zeitgeist

En omdat Homeland onderdeel is van de zeitgeist en relevant is, is het personage van Carrie Mathison ook niet onbesproken gebleven. Namens website Vox.com noemde journalist Emily Todd VanDerWerff Carrie in 2015 het “invloedrijkste tv-personage van de jaren tien”. Hoewel Homeland nooit populairder zou worden dan het in het eerste seizoen was geweest, “was Carrie van grote invloed op de creatie van soortgelijke personages”, aldus VanDerWerff. “Programmamakers komen nog steeds met Carrie-replica’s, haar personage is in het DNA van de tv-industrie gaan zitten.”

Aan de ene kant, schrijft VanDerWerff, is Carrie een vrouw in een mannenwereld (net als de hoofdpersonages in series als Cagney & Lacey, Grey's Anatomy en Ally McBeal). “Sterk, competent en intelligent, maar continu in een lastige situatie waarin haar vrouw-zijn kan worden gebruikt om haar te kleineren of haar richting labiel gedrag te duwen.” Tegelijkertijd is Mathison iemand die ondanks haar psychische aandoening buitengewoon succesvol is in haar werk. “Sinds zij er is, zijn er steeds meer tv-personages met een psychische aandoening, van Kelly Reilly in Blackbox tot Hugh Dancy in Hannibal.” Wat dat betreft is Carrie Mathison een rolmodel geweest.

“Maar ze belichaamt ook de lelijkste stereotypen over vrouwen op de werkplek”, schreef Atlantic-redacteur Sophie Gilbert een jaar eerder, “hysterisch, fragiel, lomp, inefficiënt en meer geleid door emoties dan door logica.” Het laatste waar vrouwen behoefte aan hebben, is een personage als Carrie Mathison, meende Gilbert. “We verdienen complexe personages die lastig zijn, problematisch, soms wreed, vaak briljant en die zich niet onderscheiden door sociaal onthecht of obsessief emotioneel betrokken te zijn.” (Je zou, met slechts een beetje goede wil, kunnen betogen dat juist al die eigenschappen terugkomen in Carrie.)

De Totale Carrie is veel meer dan ‘briljant maar bipolair’ en het personage heeft zich de afgelopen jaren ontwikkeld. Ze is nu volwassener, stabieler, maar nog steeds net zo stronteigenwijs en imperfect. Beeld filmbeeld

Het grote probleem met Carrie is, zo analyseert Margaret Tally in haar boek The Rise of the Anti-Heroine in TV's Third Golden Age, dat ze wordt neergezet als het stereotype van de vrouw wier succesvolle carrière ten koste gaat van haar privéleven. “Carrie mag er geen volledig werkleven of een bevredigend privéleven op na houden. Mannelijke antihelden daarentegen kunnen wel een gezin hebben, en juist dat draagt vaak in belangrijke mate bij aan de redding van het onvolkomen personage.”

Geldt Tally's analyse ook niet voor de met asperger kampende Saga Norén uit The Bridge? Of voor Sarah Lund uit The Killing? Of voor Birgitte Nyborg uit Borgen, Kip Glaspie uit Collateral of Annalise Keating in How to Get Away with Murder? En wat te denken van Walter White uit Breaking Bad, John Luther uit Luther en Don Draper uit Mad Men? Het idee van getroebleerde personages is dat ze dramatisch interessanter zijn dan personages die alles voor de wind gaat.

De makers van Homeland, zo signaleert ook Tally, vinden juist dat Carrie een heldin is die een volwaardig leven kan leiden, ondanks haar worstelingen. “In plaats van deze ziekte te zien als een verlammende handicap en te beweren dat alleen gestoorde vrouwen de hoofdpersoon in een serie kunnen zijn, kun je ook stellen dat Homeland juist een stem geeft aan de miljoenen mannen en vrouwen die dagelijks worstelen met hun geestelijke gezondheid”, schrijft Tally.

Het problematische van dit soort beschouwingen, zowel de positieve als negatieve, is dat die zich te makkelijk richten op slechts een paar aspecten van het personage Carrie Mathison en die uitvergroten. Alsof Homeland al zeven seizoenen lang een eindeloze opeenvolging is van hysterische huilbuien en briljante ingevingen. De Totale Carrie is veel meer dan ‘briljant maar bipolair’ en het personage heeft zich de afgelopen jaren ontwikkeld. Ze heeft geleerd, gefaald, ze werd verliefd, werd moeder, leerde nog meer, maakte nog meer fouten en struikelde zo, hortend en stotend, richting het einde van het achtste en laatste seizoen. Als een andere Carrie dan uit het eerste seizoen, en ergens ook nog dezelfde. Volwassener, stabieler, maar nog steeds net zo stronteigenwijs en imperfect.

Homeland, vanaf 5 april elke zondag, 22.45 uur op Q2

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234