Zaterdag 26/09/2020

Recensie

Hoe de Amerikaanse revolutie de wereld beïnvloedde: ideeën zijn belangrijk, kanonnen zijn dat ook

De bustes van VS-presidenten George Washington, Thomas Jefferson, Theodore Roosevelt en Abraham Lincoln op Mount Rushmore in Keystone, South Dakota. Beeld Getty Images

Historicus Jonathan Israel beschrijft in The Expanding Blaze de wereldwijde invloed van de Amerikaanse onafhankelijkheidsstrijd. Voor wie wil weten hoe geschiedenis de inzet kan worden van polarisatie, is er nu ook de Nederlandse vertaling.

Je moet een vermaard historicus zijn om het te durven. Jonathan Israel beschrijft in zijn nieuwste boek hoe een van de founding fathers, Thomas Jefferson, er tot op zijn sterfbed in blijft geloven dat de Amerikaanse onafhankelijkheidsstrijd voor altijd als inspiratiebron zal dienen voor democratie en vrijheid in de rest van de wereld. Is dat optimisme bewaarheid? ‘Voor een antwoord op die vraag is het nog te vroeg’, schrijft Israel na 700 pagina’s. Dat democratie zal zegevieren, staat immers allerminst vast. Nog een paar eeuwen geduld. Dan weten we misschien meer.

De Nederlandse vertaling van zijn ambitieuze en soms meeslepende werk over de invloed van de Amerikaanse onafhankelijkheidsstrijd op de rest van de wereld, Lopend vuur, is alvast goed getimed, precies nu er vanuit de VS weer vonken overslaan die andere landen in vlam zetten, van #MeToo tot Black Lives Matter.

De Amerikaanse onafhankelijkheidsstrijd is voor Israel vooral een geschiedenis van ideeën. Het is een ‘revolutionaire voorhoede’ die bepaalt welke richting het ongenoegen krijgt dat rond 1775 ontstaat in Amerika. Zonder de denkbeelden van mensen als Thomas Jefferson en Benjamin Franklin waren de VS misschien een autoritaire weg ingeslagen. ‘Onvrede laat zich maar al te gemakkelijk in onthutsend verschillende richtingen dirigeren’, meent Israel.

De VS gaan eind 18de eeuw dus richting een democratische republiek – ‘hoe onvolmaakt ook’ – en ze worden daarmee een inspiratiebron voor revolutionaire voorhoeden in andere landen. Van Griekenland tot Ierland: lsrael ontdekt overal Amerikaanse invloeden.

Lopend vuur biedt een fascinerende blik op de hoofdrol­spelers in de Amerikaanse revolutie. Mensen als George Washington willen onafhankelijkheid van de Britten, maar zijn bang voor al te veel invloed van het gewone volk. De andere school, belichaamd door Jefferson, stuurt aan op vergaande democratie en universele mensenrechten. Israel toont hoe vooral die tweede groep enthousiast raakt als ook in andere landen democratische revoluties ontstaan.

Met een passage over de hardhandig neergedrukte democratische revolutie in de Nederlanden aan het eind van de 18de eeuw, laat Israel zien dat ideeën belangrijk zijn, maar kanonnen ook. Nagenoeg alle democratische revoluties buiten de VS mislukken. Het verloop van de Franse Revolutie is de grootste desillusie. Met afgrijzen wordt in de VS gereageerd op de onthoofding van Lodewijk XVI – de koning steunde de Amerikanen een paar jaar eerder nog in de strijd tegen de Britten.

De opkomst en ondergang van Napoleon maakt het niet beter. Als hij eenmaal verslagen is in 1815, komen overal in Europa de monarchie en de aristocratie weer aan de macht.

Kwal

In de VS is dan al een revisie van de geschiedenis ingezet. De Amerikaanse revolutie wordt voortaan gezien als een exceptionele gebeurtenis die losstaat van revoluties elders. Zeker van de Haïtiaanse revolutie (1791-1804) willen de Amerikanen niets weten. Slaafgemaakten komen er in opstand en soms worden daarbij witten gruwelijk afgeslacht. De toch al geringe animo in de VS om slaven de vrijheid te geven, verdwijnt nog meer naar de achtergrond.

Al te revolutionaire ideeën van sommige founding fathers worden langzaam weggepoetst. Bij iemand als Benjamin Franklin komt voortaan de nadruk te liggen op zijn zakelijke succes, niet op zijn pleidooien voor mensenrechten.

De spanning tussen de radicalen en de gematigden in de VS loopt na de ontsporingen in Frankrijk snel op. Complottheorieën die de Franse Revolutie afschilderen als een ‘atheïstische samenzwering’ raken in zwang. Radicale denkers worden in de pers weggezet als ‘adder’ of ‘kwal’. Omgekeerd moet een conservatief als Adams het ontgelden als ‘een gewetenloze onderdrukker’.

Wie denkt dat doorgeslagen polarisatie een product is van het moderne Amerika, moet Lopend vuur lezen. Eeuwen geleden was het publieke debat minstens zo hard. Of dat geruststellend is? Te vroeg om te zeggen.

Jonathan Israel, Lopend vuur. Hoe de Amerikaanse revolutie de wereld in vlam zette, 1775-1848, Van Wijnen, 823 p., 59,50 euro. Vertaald door Arend Smilde.Beeld RV
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234