Zondag 25/08/2019

Zomerfestivals

Hoe blijven gratis festivals het uitzingen?

Terwijl de gewezen gratis festivals Rock Herk en Marktrock betalend werden, maakte Sfinks Mixed in 2013 de omgekeerde beweging. Beeld Tine Schoemaker

Je kan een kasseistrook plaveien met de gratis festivals die de laatste jaren de boeken moesten neerleggen. Maar waarom komt het ene evenement in de moeilijkheden, terwijl het andere floreert?

Er was een tijd dat Casa Blanca in Hemiksem, Marktrock in Leuven en Mano Mundo in Boom vaste waarden waren in de zomermaanden. Succesverhalen waar je geen rotte frank voor moest neertellen, flirtend met de magische grens van de 100.000 bezoekers. Ze vielen er een voor een tussenuit. Marktrock kende nog een paar stuiptrekkingen, werd betalend en verhuisde een keer of twee. Het was uitstel van executie.

Rock Herk was nog zo’n klassieker onder de gratis festivals. Ook al verleden tijd. Rock Herk maakte echter een succesvolle doorstart als betalend evenement. Het was toegang vragen of de dieperik ingaan. Intussen houden het Mechelse Maanrock en Sfinks in Boechout het wél vol als gratis festivals. Maar in de schaduw van die twee kent Vlaanderen Festivalland nog jaarlijks nieuwe slachtoffers. Dit jaar alleen al kwamen de organisatoren van Borgerwood, Afro C en Dijlefeesten tot de conclusie dat gratis of goedkoop niet garant staan voor succes.

Gratis festivals zijn een met uitsterven bedreigd ras. Zijn ze het slachtoffer van een industrie die afhankelijk is van concertinkomsten, wat maakt dat grote artiesten minder op gratis evenementen willen spelen? Is er nood aan een stop op het aanbod in België? Of concurreren ze elkaar gewoon kapot?

Lekker ontspannen op Sfinks. Beeld Tine Schoemaker

Subsidies

In de slipstream van Maanrock en Sfinks surfen er ook kleine vissen mee op de juiste golf. Absolutely Free Festival in Genk kende in 2018 een recordeditie met 9.000 bezoekers en Dioniss slaagt er begin augustus in Spinvis en Whispering Sons naar Sint-Denijs-Westrem te halen. Villa Pace doet het dan weer met Hooverphonic en Bart Peeters. Waarom overleven zij wél en anderen niet? Als je op lange termijn gezond wil zijn, moet je je onderscheiden met je verhaal, zegt Bert Vliegen van Absolutely Free Festival.

“Ik heb de laatste jaren vooral festivals zonder duidelijke profilering in de moeilijkheden zien komen. Wij trekken al jaren de duurzame kaart, in combinatie met artiesten die in Vlaanderen – of toch zeker in onze regio – niet overal optreden.” Het vijftienkoppig kernteam van het Genkse festival bestaat volledig uit vrijwilligers. Dat er niemand afhankelijk is van het evenement, is een groot voordeel, verduidelijkt Vliegen. “We zijn het alleen aan onszelf verplicht om elk jaar iets neer te zetten, maar we moeten naar niemand kijken, dus kunnen we koppig ons ding doen. We bepalen zelf onze risicofactor. Dat is een pluspunt.”

Ecologisch verhaal

Absolutely Free Festival krijgt steun van de Vlaamse overheid en de stad Genk, al zijn de uitgaven van de bezoekers de grootste bron van inkomsten. “We werken ook samen met Bebat (in ruil voor drie lege batterijen mag je gratis naar het festival, ELV) en kleinere sponsors die, net als wij, een ecologisch verhaal vertellen.” Kunnen ze ook zonder subsidies hoofd boven water houden? “We stellen onze budgettering zo op dat we nooit volledig afhankelijk zijn van de toelagen. De ervaring van de laatste jaren leert ons verstandig met onze middelen om te springen. Als een artiest die ik wil programmeren te duur is, zal ik dat risico nooit nemen. Je moet realistisch zijn. Ambitie is gezond, maar je moet verder dan één jaar vooruitdenken.”

Terwijl de gewezen gratis festivals Rock Herk, Marktrock en de Dijlefeesten in Mechelen betalend werden, maakte Sfinks in 2013 de omgekeerde beweging. Dat het festival gratis werd, was een reactie op het mislopen van subsidies, zegt organisator Patrick De Groote. “We gebruikten de structurele toelagen van de overheid om onze ticketprijs laag te houden. Sfinks had een atypisch publiek met bezoekers die de reguliere festivaleconomie niet dienden. We hadden twee opties: de ticketprijs optrekken of gratis worden. De financiële crisis was toen aan de gang en door duurder te worden zouden we de voeling met onze doelgroep verliezen.”

Intussen is het festival springlevend en financieel gezond. Ze bedienen met de wereldmuziek die ze in Boechout programmeren eerder een nichemarkt in het festivallandschap. Ook voor Sfinks is een duidelijke identiteit het grootste wapen. “Een festival blijft goed scoren zolang er een grote publieke belangstelling voor is. De dag dat er niemand komt opdagen, stopt het verhaal. Zo simpel is het. Het publiek van Sfinks komt een beetje van overal. We trekken veel jongeren aan uit de Antwerpse regio, van wie ongeveer 50 procent geen Belgische roots heeft, dus lijkt het mij logisch dat je daar als organisator op inspeelt. Het is voor ons relevanter om de dj-scene in Oeganda te bestuderen dan voor de zoveelste Vlaamse dj te kiezen.”

Doodsteek

Borgerwood in Borgerhout wist de laatste jaren klinkende namen als Coely en Millionaire te strikken, en probeerde het met een lage toegangsprijs, maar moet na vier edities de boeken neerleggen. “Het is simpel: de cijfers klopten niet”, zegt organisator Bertrand Lekeux, die ook aan de doorstart van Maanrock werkte. “We waren een vriendengroep met de nodige ervaring en deden het zonder subsidies, maar lokten te weinig bezoekers om rendabel te zijn. Als de rekening niet klopt, stopt het. We hebben tegenslag gehad met het weer en de locatie, al heb ik verder de indruk dat festivals die rond gitaarmuziek draaien moeilijk van grond komen in Antwerpen.”

Bertrand Lekeux wilde een gapend gat in de stad dichten. De vierde en laatste editie van Borgerwood haalde slechts 2.500 bezoekers. “Ik weet nu dat Antwerpenaren het huis niet verlaten voor een festival met dit soort muziek. We hadden nochtans een goede programmatie en hielden de prijzen op het terrein bewust laag. Het blijft een vraagteken waarom er zó weinig publieke belangstelling was. Er is tijdens de zomer in Antwerpen elke week een open air met dj’s van verenigingen en nachtclubs, en die trekken massa’s volk. Daar kon Borgerwood niet tegen opboksen.”

Het weer lijkt een onschuldige factor, maar kan gratis festivals de doodsteek toedienen. Dat bevestigen ook Bert Vliegen van Absolutely Free Festival en Sfinks-organisator Patrick De Groote. “We hebben vorig jaar twee dagen in de blakende zon gehad. Dat kan het recordaantal bezoekers verklaren”, zegt Vliegen. “Als je geen toegangsprijs vraagt, is de drempel om thuis te blijven veel lager. Zodra het regent, kan je al voorspellen dat je een moeilijke editie tegemoetgaat. We kunnen zo’n minder jaar opvangen, maar bij verschillende regenachtige edities op rij wordt het een ander verhaal.”

Patrick De Groote van Sfinks. ‘Onze programmatie weerspiegelt de huidige sociale realiteit. We durven acts te boeken uit Syrië en Guinée die niet overal spelen en die de nieuwsgierigheid prikkelen.’ Beeld Ans Brys

Acts uit Syrië

Een van de belangrijkste sleutels tot succes blijft echter het samenstellen van een in het oog springende line-up. Het gebeurt vaker en vaker dat de affiches van (gratis) festivals inwisselbaar worden. “De Sfinks-programmatie weerspiegelt de huidige sociale realiteit. We durven acts te boeken uit Syrië en Guinée die niet overal spelen en die de nieuwsgierigheid prikkelen”, zegt Patrick De Groote. Ook Absolutely Free Festival zwemt liever tegen de stroom in. “We gaan nooit een artiest programmeren die hoog genoteerd staat in De afrekening om meer volk te trekken. Ik hoor van sommige bezoekers dat ze niemand op de affiche kennen en naar huis gaan met vier à vijf ontdekkingen. Daarom keren ze ook terug. Het ontdekkingsaspect is heel belangrijk voor ons”, verduidelijkt Bert Vliegen.

Ook als je op de grote massa mikt, kan je als gratis festival successen boeken. Zo bewijst Maanrock, dat dit jaar onder andere Arsenal, Milow en De Romeo’s naar Mechelen haalt. Bertrand Lekeux van Borgerwood heeft in het verleden nog voor het grootste gratis festival van Vlaanderen gewerkt. “Je ziet op de affiche van Maanrock schlagerzangers naast rockers staan. Dat oogt raar op papier, maar in werkelijkheid slagen ze erin een brede waaier aan mensen te bedienen. Elke festivaldag heeft een duidelijke identiteit, en zo bereiken ze de juiste groep mensen.”

Vrijwilligers

Het is een moeilijke maar haalbare evenwichtsoefening om een goede affiche samen te stellen, ook al zijn (Belgische) artiesten die datzelfde jaar tickets voor zaalshows te verkopen hebben eerder onmogelijk te strikken voor gratis festivals. Ofwel door exclusiviteit, ofwel door een onbetaalbare fee. Je moet creatief omspringen met je invulling.

Maar de sleutel tot succes is wellicht niet de affiche, wel de vrijwilligers waarop de festivals bouwen. “Sfinks is een vrijwilligersorganisatie. Mijn grote angst was dat onze vrijwilligers zouden afhaken toen het festival betalend werd, omdat we dachten dat ze ons hielpen in ruil voor gratis toegang. Dat is absoluut onwaar. Er was een toevloed aan vrijwilligers, nét omdat we gratis waren geworden. Zij willen Sfinks mee in stand houden”, zegt Patrick De Groote.

Bert Vliegen van Absolutely Free Festival beaamt dat. “Zonder vrijwilligers gaan we dood. De meer dan 150 vrijwilligers zijn onze ruggengraat. Als er enkele kernleden wegvallen, zou dat een serieuze handicap zijn. Er zijn er die weken verlof nemen of zich bijscholen, allemaal uit liefde voor het festival. We zijn een hechte gemeenschap. Om exact die reden zullen wij nooit financiële risico’s nemen. We gaan geen vriendschappen op het spel zetten.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden