Maandag 21/10/2019

reconstructie

Hoe 7 Rotterdamse schilderijen van de wereld verdwenen

Beeld ANP

In de nacht van 15 op 16 oktober 2012 werden zeven schilderijen ter waarde van zo'n zeventien miljoen euro gestolen uit de Kunsthal in Rotterdam. Het is de grootste kunstroof uit de recente Nederlandse geschiedenis. Zeker drie van de zeven werken werden verbrand. Dinsdag begint het proces tegen de vier hoofdverdachten. Een reconstructie van de 'kunstroof van de eeuw'.

Het is iets voor kwart over drie 's nachts als particulier bewakingsbedrijf Trigion belt naar de meldkamer van de Rotterdamse politie. Er gaat een alarm af in de Kunsthal en een surveillerende politieauto in de buurt wordt erop af gestuurd. Om 03:25 komen de agenten aan bij het museum aan de Westzeedijk. Het is donker en regenachtig. Met een zaklamp in de hand lopen ze een rondje om het gebouw en inspecteren de omgeving.

Niets te zien, zo op het eerste gezicht. Aan de buitenkant zijn geen sporen van braak of andere bijzonderheden te vinden. Als een paar minuten later de particuliere beveiligers van Trigion verschijnen krijgen de agenten te horen dat ze kunnen gaan.

Nachtelijke wandelaars worden door de vertrekkende dienders gerustgesteld met een sussend handgebaar. De agenten weten dan nog niet dat ze op dat moment de daders van de kunstroof recht in de ogen kijken.

Klungelen
Ondertussen zijn de beveiligers vooral aan het klungelen met de verschillende alarmen. Per ongeluk zijn alle alarmsystemen in het museum geactiveerd in plaats van uitgeschakeld. Ook het geluidsalarm van de branddeur blijft afgaan en dat is vreemd: de deur zit gewoon netjes dicht.

De deur waar de inbrekers naar binnen gingen.

Surveillerende agenten vinden 's nachts geen spoor van inbraak Beeld ANP
Beeld ANP

Ieder spoor ontbreekt
In de tentoonstellingshal van de tentoonstelling Avant-gardes, ter ere van het twintigjarige bestaan van de Kunsthal, komen de bewakers tot de ontdekking dat er zeven schilderijen ontbreken. Maar de deuren zijn dicht en ieder spoor van braak ontbreekt. Misschien zijn ze wel met een reden verplaatst, denken de bewakers. Ze besluiten nog geen groot alarm te slaan.

Ze informeren bij het aanspreekpunt van de Kunsthal. Inmiddels beginnen de beveiligers wel iets te vermoeden. Ze wachten tot kwart voor vijf tot een medewerker van de Kunsthal arriveert. Pas dan wordt de conclusie getrokken dat de schilderijen zijn gestolen. Om iets over vijf wordt opnieuw de politie gebeld.

Het is dan ruim anderhalf uur geleden dat verdachten Radu Dogaru en Adrian Procop via een nooduitgang naar binnen zijn gegaan. Door een speciaal beveiligingssysteem wordt de deur automatisch ontgrendeld bij het afgaan van het brandalarm. Dogaru en Procop hoeven slechts het mechanische slot open te breken en staan binnen drie minuten met twee zware tassen weer buiten. Ze worden enkele minuten later, als de buit al is verborgen, tot hun grote verbazing nog sussend toegezwaaid door surveillerende agenten.

Bewakingsbeelden van de Kunsthal, waarop te zien is hoe de dieven binnenkomen.

Logo Avant-gardes Beeld -

De buit ligt inmiddels in de achterbak van een speciaal aangeschafte rode peugeot 306 in het centrum van Rotterdam. In de twee zakken zitten 'Tête d'Arlequin' (1971) van Pablo Picasso; 'La Liseuse en Blanc et Jaune' (1919) van Henri Matisse; 'Waterloo Bridge, London' (1901) en 'Charing Cross Bridge, London' (1901) van Claude Monet; 'Femme devant une fenêtre ouverte, dite la Fiancée' (1888) van Paul Gauguin; 'Autoportrait' (circa 1889 - '91) van Meyer de Haan; en 'Woman with Eyes Closed' (2002) van Lucian Freud.

Triton Foundation
De schilderijen zijn afkomstig uit de privécollectie van de Triton Foundation, een Nederlandse stichting die een verzameling van ongeveer 250 schilderijen, tekeningen en beeldhouwwerken in bezit heeft van zo'n 170 invloedrijke kunstenaars uit de periode 1860-1970.

Beeld ANP
Vlnr met de klok mee: Freud, Matisse, Monet, Monet, Gaugain, Picasso en Meyer de Haan Beeld DvhN

Dogaru en Procop verschansen zich na de inbraak samen met handlanger Eugen Darie in een flatje in de Jonker Fransstraat. Het is het appartement van Natasha, de vriendin van Radu. Als Rotterdam in de loop van de ochtend tot leven komt wordt de auto opgehaald.

Hogerop
De 28-jarige Radu Dogaru vertrekt begin 2012 met zijn drie vrienden Adrian Procop, Eugène Darie en Alexandru Bitu van Roemenië naar de Benelux, weet NRC Handelsblad. Om met een aantal meisjes een klein prostitutienetwerk op te zetten via de website kinky.nl. Maar Radu wil meer. Hij wil hogerop in de criminele rangorde. Kunstroof, dat lijkt 'm wel wat.

Als de tentoonstelling Avant-gardes zeven oktober voor het eerst open gaat voor publiek zijn de Roemeense verdachten allemaal aanwezig in de Kunsthal. De schilderijen zijn ook vanaf de buitenkant goed te zien en vooraf wordt bepaald welke ze willen hebben.

Ze willen al eerder toeslaan, maar op de geplande nachten werkt het weer niet mee en pas in de nacht van 15 op 16 oktober is het donker genoeg.

Transfer naar Roemenië
In Brussel proberen ze de kunstwerken een dag later te slijten aan een tussenpersoon met de bijnaam George Hotu ('George Dief'). Inmiddels verschijnen in de media berichten dat de waarde van de schilderijen in de miljoenen loopt. Nederlandse media schatten de waarde op 100 miljoen euro, de New York Times schrijft over 133 miljoen en Roemeense media hebben het over een buit van ruim 200 miljoen euro.

Als de verdachten doorkrijgen dat de diefstal breed wordt uitgemeten in de media ontstaat er angst. Wat moeten ze doen met zo'n waardevolle buit? Ze besluiten over te gaan tot een transfer naar thuisland Roemenië. Naar de woning van Radu's tante in de oorspronkelijke thuishaven Macin, in de Roemeense provincie Tulcea.

 
Als de tentoonstelling Avant-gardes opent op 7 oktober zijn de Roemeense verdachten allemaal aanwezig in de Kunsthal.
Beeld ANP

Op 19 oktober passeren de schilderijen ingepakt in kussens bij Nadlac de Hongaars-Roemeense grens, in een auto die bestuurd wordt door Darie. Met de schilderijen opgerold en in een plastic zakje wordt geprobeerd de schilderijen in de weken erna in Boekarest te slijten aan de Russische maffia en Roemeense tussenpersonen, onder hen een vertrouweling van een bekende modeontwerper, mislukken.

In september neemt tussenpersoon Petre C. contact op met een bekende antiekhandelaar in Boekarest. Het gaat om de Matisse. Antiekhandelaar Constantin Dinescu vraagt een kunstspecialist van het Roemeense ministerie voor Cultuur om hem bij te staan.

Op een bijeenkomst op 18 september in het appartement van Dinescu herkent kunstspecialist Mariana Dragu het doek van Matisse als een van de gestolen schilderijen uit de Kunsthal. Op een onbewaakt moment weet ze er een foto van te maken, schrijft NRC vorige maand.

Henri Matisse: 'La Liseuse en Blanc et Jaune' Beeld Politie

De daders realiseren zich inmiddels dat de schilderijen te bekend zijn om door te verkopen. Radu Dogaru besluit om de kunstwerken voorlopig onder te brengen bij zijn moeder Olga. 'Laat ze aan niemand zien, mama', drukt hij haar op het hart.

Politieonderzoek
Na intensief politieonderzoek van zowel de Roemeense als de Nederlandse politie wordt Radu begin januari in Roemenië opgepakt. De moeder van Radu beseft heel goed dat de arrestatie te maken heeft met die vervloekte schilderijen. Ze begraaft ze in een vlaag van paniek in de tuin van haar zus Natasja. Later bedenkt ze zich: op het kerkhof van het Roemeense dorpje Carcaliu ligt alles en iedereen het veiligst.

Het kerkhof van het dorpje Carcaliu.

Het huisje van Olga Dogaru in Carcaliu Beeld ANP
 
Laat ze aan niemand zien mama
Radu Dogaru
Beeld ANP

Op 13 februari wordt Radu met drie kompanen officieel aangeklaagd voor de roof van zeven werken uit de Rotterdamse Kunsthal. De moeder van Radu is radeloos. En het zal moederliefde zijn geweest toen ze enkele dagen later besluit de schilderijen te vernietigen. Ze stookt het tegelkacheltje in haar badkamer hoog op. Op de begraafplaats graaft ze de schilderijen op en samen met wat huisvuil en rubberlaarzen verdwijnt alles in de kachel. De asresten worden uitgestrooid in de tuin.

Dat was de beste oplossing. Voor haar en voor haar zoon. Al het bewijsmateriaal was immers vernietigd. Maar al snel komt Olga erachter dat ze hiermee de kans op verzachtende omstandigheden voor haar geliefde zoon Radu heeft verspeeld.

Als ze zelf schuldig wordt bevonden, dan hangt ook haar in Roemenië een gevangenisstraf boven het hoofd; twintig jaar voor destructie van Europees cultureel erfgoed.

Plastic flesjes
Na de bekentenis van Olga gaat de politie op zoek naar de resten. In plastic flesjes wordt de as bezorgd bij een speciaal onderzoeksteam van de Roemeense justitie. Drie maanden onderzoekt het team de as en ander bewijsmateriaal.

Directeur-generaal Ernest Oberländer-Târnoveanu van het Nationaal Historisch Museum leidt het onderzoek en komt op 16 juli met de verklaring dat alle schilderijen zijn verbrand.

De specifieke pigmenten voor de verfkleuren geel en rood en de restanten van de kopspijkers die zich nog in de doeken bevonden, zijn bepalend geweest in het onderzoek van de asresten. Hij baseert zich ook op de gevonden nageltjes waarmee het canvas op het spieraam was bevestigd. Uit analyse van de aangetroffen koperdioxide in drie verschillende soorten spijkertjes blijkt dat die pas een paar maanden in contact waren met de buitenlucht.

Boven: Ernest Oberländer-Târnoveanu en zijn onderzoeksteam. Onder: De nageltjes waarmee de doeken zijn bevestigd en de flesjes waarin de as aan het onderzoeksteam is geleverd.

Flesjes waarin de asresten werden aangeleverd Beeld @LexBoon
Beeld ANP
Beeld ANP

Vier van de zeven verbrand
Als de moeder later verklaart dat ze de schilderijen toch niet verbrand heeft, trekt Oberländer-Târnoveanu de verklaringen in.

Vandaag durft hij in ieder geval met zekerheid te zeggen dat vier van de zeven werken zijn verbrand. Het gaat in elk geval om de werken van Paul Gauguin, Jacob Meyer de Haan en Henri Matisse. Ook zijn er sporen van een vierde verbrand schilderij zijn aangetroffen, waarschijnlijk het werk van Lucian Freud, maar dat is niet met zekerheid te zeggen.

De overige werken zijn van de Franse impressionist Claude Monet (twee stuks) en één van de Spanjaard Pablo Picasso. Wat daarmee is gebeurd, is niet duidelijk. Van de twee werken van Monet is sowieso op basis van asresten niet te zeggen of ze zijn verbrand. De twee gestolen Monets (Charing Cross Bridge en Waterloo Bridge) zijn namelijk pasteltekeningen en geen schilderijen op doek. Mochten die ook verbrand zijn, zijn ze niet meer terug te vinden.

De advocaten van de hoofdverdachten van de roof uit de Rotterdamse Kunsthal zeggen dat niet alle kunstwerken zijn verbrand. Zij zullen daarom dinsdag tijdens het proces de rechter vragen pas in september uitspraak te doen. In de tussentijd zullen naar hun overtuiging een of meer van de zeven geroofde werken onbeschadigd opduiken.

Verfilming
Hoe ver gaat een moeder om haar zoon uit handen te houden van politie en justitie? Dat wordt het thema van de film die de Roemeense filmmaker Tudor Giurgiu wil gaan maken. Hij kondigde vorige week aan een film te willen maken over de roof gepleegd door zijn landgenoten.

Giurgiu kwam op het idee, nadat Roemeense media hadden gemeld dat de moeder van de hoofdverdachte alle gestolen schilderijen bij haar thuis in de kachel had gestopt om ze te verbranden. Net op dat moment kwam een bevriende fotograaf terug van een reportage die hij had gemaakt voor The New York Times in Carcaliu.

'Ik was op zich al geschokt door het nieuws dat de schilderijen verbrand waren. Toen vertelde hij me dat Carcaliu echt het einde van Europa is, een zeer gesloten gemeenschap met een strenge religie, waar de meerderheid van de inwoners bejaard is', zegt de filmmaker. 'Het is inderdaad een compleet andere wereld. Dat deed mijn fascinatie alleen maar groeien'.

Foto's van Carcalui.

Claude Monet: 'Waterloo Bridge' Beeld Politie
Claude Monet: 'Charing Cross Bridge' Beeld Politie
Pablo Picasso: 'Tête d'Arlequin' Beeld Politie
Beeld ANP
Beeld ANP
Beeld ANP

Afloop
Het maakt de regisseur niet zoveel uit hoe het uiteindelijk afloopt. ''Voor mij zit het belangrijkste gegeven in de eenvoud van deze kruimeldieven, die hun buit naar een dorpje aan het eind van de wereld vervoeren, waar de moeder in wanhoop besluit om tijdens een slapeloze nacht de meesterwerken in de houtkachel te stoppen.''

''Want wat is de waarde van een Picasso in de handen van een moeder die haar zoon wil helpen?''

Dinsdag begint in Boekarest het proces tegen de vier hoofdverdachten van de schilderijenroof.

 
Wat is de waarde van een Picasso in de handen van een moeder die haar zoon wil helpen?
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234