Zondag 28/02/2021

BoekenBoekrecensie

Hitler is een Argentijn! Historicus Richard Evans bestudeert complottheorieën over het Derde Rijk

Eva Braun, Adolf Hitler en hun honden in het 'Arendsnest' in Berchtesgaden. Beeld rv
Eva Braun, Adolf Hitler en hun honden in het 'Arendsnest' in Berchtesgaden.Beeld rv

Twijfels over complottheorieën sleuren hun populariteit niet ­noodzakelijk de dieperik in. Dat zien we bij corona, maar het geldt ook voor de samenzweringsfantasieën over het Derde Rijk, zo constateert de Britse ­historicus Richard Evans.

Adolf Hitler en Eva Braun verkozen niet de dood in een bunker onder Berlijn, maar ontkwamen naar Argentinië. Dat is de stelling van Simon Dunstan en Gerrard Williams in hun boek Grey Wolf. The Escape of Adolf Hitler (2011). In de potpourri aan ‘bewijs’ die ze presenteerden, dook ook ene Catalina Gomero op. Zij werkte in een huis in het Zuid-Amerikaanse land en moest steeds maar weer eten voor een bepaalde deur zetten. Een ander personeelslid beweerde dat daarachter Hitler verbleef. Volgens Gomero at hij ‘hetzelfde voedsel als de andere bewoners: worst, ham, groenten... Typisch Duitse maaltijden.’

De betrokkenen zagen een kleinigheidje over het hoofd: Hitler was vegetariër.

Openlijke twijfel over complottheorieën heeft niet per se gevolgen voor hun populariteit, constateert de prominente Britse historicus Richard J. Evans in Het nazisme en complottheorieën. De paranoïde verbeelding en het Hitler-tijdperk. Ze moeten wel een zogenaamde onderliggende, lang verzwegen gang van zaken blootleggen en, als het even kan, ook het traditionele concept ‘waarheid’ ondergraven. Ook belangrijk: bevestigen dat niks zomaar gebeurt.

Evans begint zijn boek met deze zin: ‘De gedachte dat er in de geschiedenis niets zomaar gebeurt, dat niets is wat het op het eerste gezicht lijkt te zijn, dat alles wat gebeurt het gevolg is van geheime machinaties van kwaadaardige achter de schermen opererende groepen mensen, is zo oud als de geschiedenis zelf.’ Dat we niet denken dat we met de 5G-zotten en Soros-vervloekers in een bijzondere tijd leven.

Evans houdt vijf wilde complotfantasieën tegen het licht: over ‘de protocollen van de wijzen van Sion’, de Duitse nederlaag in de Eerste Wereldoorlog, de brand in de Rijksdag, de vliegtocht van Hitlers plaatsvervanger Rudolf Hess naar Groot-Brittannië en Hitlers dood.

Dolkstootmythe 

De ondertitel van Evans boek dekt de lading beter dan de titel. Op grond van Het nazisme en complottheorieën verwacht je een doorwrochte analyse van de rol die verhalen over vermeende samenzweringen speelden binnen het ontstaan, de groei en de machtspolitiek van het nationaal-socialisme.

Die levert Evans slechts ten dele. Hij vertelt liever over het contrast tussen de historische werkelijkheid en de extreme verdichting. Dat levert wel interessante inzichten op. Zo blijken de nazi’s in hun propaganda ‘de protocollen van de wijzen van Sion’, het zogeheten bewijs voor een joods wereldcomplot, slechts selectief gebruikt te hebben. De authenticiteit was zelfs hen wat te omstreden.

Ook met het rondstrooien van de Dolkstootmythe (het morrende, linksige thuisfront zou de zege in 1918 in de weg hebben gestaan) blijken de nazi’s niet scheutig te zijn geweest. Liever legden ze de schuld bij de geallieerden.

Twijfel zaaien over Hitlers dood was voor de Sovjet-Unie in de Koude Oorlog ook een handige manier om twijfel te zaaien over de westerse geallieerden. Inmiddels is het speculeren over het Nachleben van de Führer een ware en groeiende industrie, met zelfs occulte en ufo-varianten.

Richard J. Evans, 'Het nazisme en ­complottheorieën', 292 p., 27,99 euro. Vertaling: Robert ­Neugarten.  Beeld rv
Richard J. Evans, 'Het nazisme en ­complottheorieën', 292 p., 27,99 euro. Vertaling: Robert ­Neugarten.Beeld rv
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234