Vrijdag 03/02/2023

Rubens

"Hij was de Tarantino van zijn tijd"

null Beeld UNKNOWN
Beeld UNKNOWN

Met een weergaloze tentoonstelling, die morgen in Bozar opent, toont Rubensspecialist Nico Van Hout hoe de jachttaferelen, naakten en portretten van de schilder school hebben gemaakt: van Van Dyck en Delacroix tot Klimt en Picasso, allen haalden ze inspiratie bij de grootmeester.

ERIC RINCKHOUT

'Dit is meteen de cinemazaal," lacht curator Nico Van Hout. In de eerste ruimte van de tentoonstelling Sensatie en Sensualiteit. Rubens en zijn erfenis brengt Van Hout enkele monumentale jachttaferelen samen van Rubens (1577-1640) en van schilders die hij geïnspireerd en beïnvloed heeft. "Rubens is een Hollywoodregisseur avant la lettre, zijn schilderijen zitten boordevol actie en special effects. Weinig oude meesters hebben geweld en horror zo overtuigend in beeld gebracht als hij. Hij was de Quentin Tarantino van zijn tijd", aldus Nico Van Hout, Rubensspecialist van het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten Antwerpen. Doordat het museum tot begin 2018 gesloten is, vindt de expositie plaats in Bozar Brussel.

De blikvanger in de eerste zaal is Rubens' indrukwekkende Jacht op tijger, leeuw en luipaarduit 1617. Twee eeuwen later maakte het wervelende werk met steigerende paarden en bloeddorstige tijgers nog altijd indruk. De Britse kunstenaar Sir Edwin Landseer schilderde rond 1825 De jacht van Chevy Chase, een barok geschilderd tafereel gebaseerd op een middeleeuwse Engelse ballade, met chargerende herten, jankende honden en meedogenloze boogschutters.

"De heldere kleuren en het gebruik van diagonalen om de dynamiek te verhogen, haalde Landseer bij Rubens", zegt Nico Van Hout. "Er zitten zelfs letterlijke beeldcitaten uit het oeuvre van Rubens in, zoals de hoornblazer."

undefined

Reïncarnatie

Ook de Franse schilder Eugène Delacroix was zwaar onder de indruk van Rubens' jachtscènes, terwijl de Duitser Böcklin "een Teutoonse versie maakte van Rubens' Amazoneslag", aldus Van Hout. Ook de 19de-eeuwse Belgische schilder Antoine Wiertz was in de ban van Rubens. Zo erg zelfs, dat hij de barokmeester qua geweld, horror en formaten nog wou overtreffen. "Wiertz dacht dat hij de reïncarnatie van Rubens was", aldus Van Hout. De gevolgen daarvan zie je nog altijd in het Wiertz Museum in Brussel. "Ook Hans Makart dacht dat hij de nieuwe Rubens was", aldus Van Hout. "In 1879 liep die in Wenen in een triomfstoet, gekleed als Rubens."

Rubens' oeuvre is zo alomvattend dat elke kunstenaar eruit haalde wat hem aansprak. Fransen gingen vaak voor de erotiek, Spanjaarden voor de religieuze stukken en de Engelsen voor Rubens' landschappen en portretten. De tentoonstelling is ook volgens soortgelijke thema's ingedeeld: geweld, macht, elegantie, poëzie... De expo is mooi opgebouwd en wordt almaar sterker naar het einde toe. Werken van de grootste meesters hangen in Bozar: naakten van Manet, Cézanne en Picasso, portretten van Van Dyck, Lawrence en Reynolds, landschappen van Gainsborough, Constable en Turner. En telkens hangt het prototype van Rubens erbij. Indrukwekkend.

Een van de vele topwerken is Rubens' Liefdestuin(1635), die uit het Prado in Madrid komt. Naast dit imposante 'fête galante' hangen de voorbereidende, zwierige krijttekeningen van de meester zelf. Het waren de inspiratiebronnen voor de elegante, speelse werken die de Fransman Watteau begin 18de eeuw maakte.

"Rubens heeft de kunstgeschiedenis een ander aanzien gegeven, zegt Nico Van Hout. "Rococo of romantiek zou niet bestaan zonder Rubens. Ik heb nog een hoop kunstenaars bewust achterwege gelaten, zoals Gustave Wappers en de Mexicaan Villalpando. De invloed van Rubens reikt, via zijn prenten, tot in Mexico en China."

undefined

null Beeld PHOTO_NEWS
Beeld PHOTO_NEWS

Porselein

Van dat laatste getuigt een porseleinen schotel met De lanssteekvan Rubens. Een onbekende Chinese kunstenaar heeft zich omstreeks 1720 gebaseerd op een gravure en vulde de kleuren naar eigen smaak in: het resultaat oogt erg exotisch.

"De meeste invloed heeft Rubens uitgeoefend met zijn techniek", zegt Van Hout. "Hij was a painter's painter. Vaak wisten schilders eeuwen later niet meer welke historische, mythologische of symbolische verwijzingen Rubens in zijn werk maakte, maar steeds weer waren ze onder de indruk van zijn weergaloze techniek. Rubens schilderde economisch, snel en efficiënt. Met een minimum aan middelen sorteert hij een maximum aan effect. Helemaal anders dan Rembrandt: een groot kunstenaar, begrijp me niet verkeerd, maar die ploeterde echt met verf. Kijk maar eens hoeveel verflagen hij nodig had."

Sensatie en Sensualiteit. Rubens en zijn erfenis Van 25 september tot 4 januari 2015 in Bozar, Ravensteinstraat 23, Brussel. www.bozar.be

undefined

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234