Zondag 20/09/2020

InterviewCosta-Gavras

‘Het verhaal bepaalt de stijl, als regisseur moet je volgen’

Costa-Gavras: 'De digitalisering heeft de mythe van de cinema vernietigd.'Beeld Vlad Vanderkelen / BRIFF

Al meer dan een halve eeuw richt de Frans-Griekse regisseur Costa-Gavras zijn camera op wat misloopt in de wereld. Het heeft hem onder meer een Oscar en een Gouden Palm opgeleverd. Hij is de eregast van het Brussels International Film Festival.

Geen seconde heeft Costa-Gavras getwijfeld om de uitnodiging te aanvaarden. “Los van de grote eer die zo’n uitnodiging altijd is, heb ik een speciale band met Brussel. In 1965 was ik hier voor het eerst om mijn debuut Compartiment tueurs voor te stellen. Het was de eerste keer dat ik toeschouwers ontmoette en daar ben ik sindsdien niet mee opgehouden. Ik vind het belangrijk om met het publiek over mijn films te praten. Meer zelfs, het behoort tot het takenpakket van een regisseur.”

Je kunt veel discussiëren over het werk van Costa-Gavras. Zijn negentien langspeelfilms snijden heikele politieke thema’s aan. “Film is een vorm van schouwspel die teruggaat tot het toneel in de Griekse oudheid, dat ontstaan is op het moment dat de eerste democratie vorm kreeg. Ik denk dat alle films politiek zijn, omdat ze over onze maatschappij handelen. Dat geldt evenzeer voor mijn films als voor blockbusters met superhelden, die ik met veel plezier ga bekijken. Toegegeven, veel van mijn films verwijzen naar een bestaand politiek conflict.”

Zoals politiek geweld en de militaire junta in zijn geboorteland Griekenland (Z), showprocessen in het communistische Tsjechoslowakije (L’aveu), of de verdwijnpolitiek in het Chili van Pinochet (Missing), drie van zijn bekendste en beste films. “Maar het gaat me toch altijd om meer dan de politiek an sich. Wat me interesseert: hoe de maatschappij zich verweert tegen een dictatuur of een andere barre uitwas van het politieke bestel.”

Onzichtbare dictatuur

In zijn queeste om politiek-maatschappelijke misstanden aan te klagen, heeft Costa-Gavras de voorbij 25 jaar zijn focus verlegd naar andere onderwerpen, zoals de exploitatiedrang van (televisie)media (Mad City), de achterkant van het neoliberalisme (Le couperet) of ontsporingen in de financiële sector (Capital). “Het gaat nog altijd over macht en hoe ze misbruikt wordt, maar ditmaal niet op basis van een ideologische grond. Wie tegenwoordig naar macht snakt, wordt meestal gedreven door hebzucht. De rijken worden rijker, de armen armer en de middenklasse verdwijnt. Dat is een nieuwe vorm van dictatuur; een die we vaak niet zien omdat ze achter de schermen opereert, wat uiteindelijk nog gevaarlijker is. Het verschil is wel dat als je je ervan bewust wordt, je ertegen kunt vechten. Die vrijheid hebben we nog. Al is ook dat binnen de Europese Unie niet altijd evident, denk aan Polen of Hongarije.”

Costa-Gavras debuteerde halverwege de jaren 60, toen in Frankrijk de nouvelle vague tot volle wasdom was gekomen. “Bijna elke regisseur wilde Jean-Luc Godard zijn en zijn stijl imiteren.” Daar heeft Costa-Gavras zich niet aan bezondigd. Criticasters beweren weleens dat hij een onherkenbare stijl heeft. Dat vindt hij geen belediging. “Je kunt niet elk scenario op dezelfde manier in beeld brengen. Het verhaal bepaalt de stijl, als regisseur moet je volgen. Wat je zeker niet mag vergeten, is dat een film geen essay of academisch discours is, het is een schouwspel. Ik ben het volledig eens met Ingmar Bergman die zei: ‘Ik wil vermaken, in de breedste zin van het woord.’ Versta: de kijker bij het nekvel grijpen, vasthouden en laten nadenken. Dat is voor mij de essentie van cinema.”

Hollywood

Costa-Gavras is in 1933 in Griekenland geboren als Konstantinos Gavras. Omdat zijn vader communist was, kon hij niet in Griekenland studeren. Hij week uit naar Frankrijk, waar hij de rest van zijn leven is blijven wonen. Ook toen hij na bijna twintig jaar carrière – bekroond met onder meer een Oscar voor beste buitenlandse film voor Z – in de jaren 80 de oversteek naar Hollywood maakte om enkele films te draaien. Het zou een haat-liefderelatie blijven. 

“Er was al veel eerder aan mijn mouw getrokken, maar ik eiste de vrijheid om met mijn Franse medewerkers te werken en de postproductie in Frankrijk te doen. Dat is lang niet mogelijk geweest. Daarenboven had ik geen zin om me in de Verenigde Staten te vestigen. Wat me ook tegenstak: in Hollywood is de regisseur een kleine dictator. De Amerikanen op de set waren verbluft dat ik mijn Franse medewerkers de hand schudde. Het heeft dagen geduurd voor zij dat ook durfden.”

In de jaren 80 was Costa-Gavras al vijf jaar voorzitter van de Cinémathèque française, sinds 2007 oefent hij die functie opnieuw uit. Het toeval wil dat zondag de termijn afliep om te solliciteren voor de post van conservator van de Belgische Cinematek. “De digitalisering heeft de mythe van de cinema vernietigd. Cinematheken hebben de opdracht om die mythe opnieuw te voeden en de cinefilie levend te houden. Anderzijds moeten ze ook blijven signaleren welke richting de film uitgaat. Maar het ene kan niet zonder het andere. Daarvoor heb je iemand nodig die film ademt, elke seconde van de dag. Hopelijk vinden jullie de geschikte persoon.”

Het Brussels International Film Festival loopt tot 13 september. Deze week zijn er verschillende films van Costa-Gavras te zien.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234