Donderdag 17/10/2019

Theater

Het oermodel van protesttheater

Een beeld uit de herwerking van 'Paradise Now' door fABULEUS. Beeld RV © Illias Teirlinck

Een zomerse theaterpremière in het Franse Avignon in 1968. Paradise Now provoceert vier uur lang het publiek. Acteurs gaan naakt, dagen kijkers uit. Het ultieme proteststuk is geboren. Nu, een halve eeuw later, is het stuk herwerkt door fABULEUS. Maar slaat het nog aan? 

Het is 25 juli 1968 en in het Franse Avignon gaat Paradise Now tijdens het plaatselijke theaterfestival in première. Gezelschap The Living Theatre is bekend om zijn rauwe maatschappijkritiek. Maar dit stuk is toch wel echt extreem, zo zal blijken.

Bedenkers, regisseur en actrice Judith Malina en beeldend kunstenaar Julian Beck, groeien op in New York, voor WO II. Hun stukken zijn vlak na de oorlog conventioneel. Gaandeweg, in de jaren 60 worden ze onthutsend rauw, fysiek en direct, met thema's als drugsverslaving en de gevangenis. "Het waren heftige impressies, de emoties waren tastbaar in de zaal", herinnert acteur François Beukelaers.

Malina en Beck waren beïnvloed door de Franse auteur Antonin Artaud en zijn 'theater van de wreedheid'. Een stuk moet een vernietigende impact hebben op het publiek. Hoe? Dat wist niemand, maar Malina en Beck deden wel een poging.

Een voorstelling van het orignele 'Paradise Now' in 1968. Beeld RV © Don Snyder

Cultfiguren

Het werd hen in de USA niet in dank afgenomen. Getergd door processen namen ze in 1964 de wijk naar Europa. Hun ideeën radicaliseerden. Paradise now is een stuk zonder tekst, een collectieve creatie van een ritueel door een groep jongeren, door Malina en Beck samengebracht.

"Ze definieerden mee de idee van performance in de kunst", zegt theaterwetenschapper Thomas Crombez. "Al sloeg het niet overal aan. Het Brusselse publiek, bijvoorbeeld, vond er in 1969 niets aan." 

Maar Malina en Beck werden cultfiguren en onder meer Keith Richards keek naar hen op. "Ze waren hardcore. Het gezelschap was een centrum van drugs en de spelers werden gearresteerd voor zedenschennis. Ze waren intens, maar hadden glamour. Al die mooie mensen die er deel van uitmaakten." Glamour drop-outs, zo kun je het gezelschap beschrijven. 

Nu herneemt Michiel Vandevelde hun werk, met een ietwat andere cast: de jonge acteurs van het Leuvense gezelschap fABULEUS. 

"Dit stuk staat voor de idealen van toen, zoals de bevrijding van lichaam en geest, vrij van het paternalisme van de jaren 50", zegt Vandevelde. "Ik vraag me af wat daarvan rest. Technologisch zijn we er sindsdien enorm op vooruit gegaan, maar op menselijk vlak is gingen we er veel minder op vooruit."

Non-binaire liefde

Het eerste deel van de voorstelling vertelt de geschiedenis van de laatste 50 jaar aan de hand van ta­bleaux vi­vants van historische ijkpunten, zoals de eerste iPhone of het bloedbad in het Vietnamese My Lai in 1968.

Die massamoord is een kantelmoment. Het zat ook in de oorspronkelijke voorstelling. Vanaf dan gaan de jongeren van fABULEUS helemaal op in de reconstructie van het origineel. Toch in zekere zin, want ze zijn te jong om meegemaakt te hebben wat ze tonen. In een laatste deel komen ze terug tot zichzelf en spreken ze over de waarden uit het stuk die ze onderschrijven, zoals gemeenschap en vriendschap.

De fABULEUS-herwerking volgt de dramatische logica van het origineel. "Paradise Now telt acht delen, opgebouwd volgens een drieledig schema.The Culture Display  schetst de bestaande samenleving. Aesthetic assault  biedt een tegenvoorstel. De clash tussen die twee resulteert in een beeld van een alternatief paradijs. Dat schema van these-antithese-synthese volgen we ook in ons stuk. Maar wij beperken ons tot een deel", zegt Vandevelde.

Voor de theatermaker en de jonge performers was het een uitdaging. "Jongeren vandaag zijn sterk geformatteerd: ze willen structuur en duidelijkheid. Paradise now gaat net over anarchie. Ik moest ze dus ontscholen, door zaken vaag te laten, door te lezen en te discussiëren", zegt Vandevelde. "Al merkte ik ook dat ze over seksualiteit genuanceerder denken dan in 1968. De seksuele bevrijding toen was er vooral voor de man. Jongeren nu staan veel meer open voor non-binaire liefde (die niet in tegenstellingen als man/vrouw of homo/hetero wordt opgedeeld, red.)"

De openlijk biseksuele bedenker van Paradise Now Julian Beck zou het graag gehoord hebben.

Première op 8/5 in STUK leuven. fabuleus.be 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234