Vrijdag 20/09/2019

Progressieve tekenfilms

Het nieuwe Disney klimt op de barricaden

Disneys 'Beauty and the Beast' oogstte al ophef wegens een kleine 'homoseksuele' scène tussen twee secundaire personages. Beeld AP

De aanwezigheid van een homoseksueel personage in de remake van Beauty and the Beast zorgde de afgelopen weken voor heel wat opschudding. Maar het is lang niet de eerste keer dat Disney een van zijn eigen klassiekers een progressieve facelift geeft. Van feminisme over diversiteit tot ecologie: de films uit uw kindertijd zijn vandaag politiek geworden.

Er was eens... een studio die plots al zijn klassieke tekenfilms begon te recycleren. Sinds 2010 maakte Disney al live-actionremakes van onder meer Alice in Wonderland, Cinderella en The Jungle Book, en in de nabije toekomst moeten ook The Lion King, Mulan, The Little Mermaid, Dumbo en Aladdin eraan geloven. Als die films genoeg dollars, euro’s en yuans blijven opleveren, zal Operatie Remake nog lang en gelukkig leven.

Een mens zou er cynisch van kunnen worden, maar dat is buiten het zakelijk vernuft van Disney gerekend: de studio heeft er duidelijk voor gekozen om zijn oude verhalen een grondige morele en politieke facelift te geven, waardoor de remakes opvallend progressief – en dus boeiend – worden. Een belangrijke trendbreuk met de brave koers die Disney traditioneel aanhield.

Neem nu het fameuze homopersonage uit Beauty and the Beast. Hoe kort en kuis zijn “exclusively gay moment” (een walsje met een andere man) ook is: voor een bedrijf als Disney, dat zich uitdrukkelijk op families richt, is het een gewaagde zet. Anderzijds is zo’n relletje natuurlijk de ideale marketing. De duizelingwekkende opbrengst van 350 miljoen dollar (325 miljoen euro) die Beauty and the Beast in zijn openingsweekend realiseerde, valt allicht minstens voor een stukje te verklaren door de extra aandacht die de hetze opleverde.

Doet Disney dat uit opportunisme of uit overtuiging? Feit is in ieder geval dat de studio een nieuw, politiek getint elan heeft gevonden. Dat was ook al te zien in recente films als The Princess and the Frog en Frozen, maar het valt des te meer op in de remakes, die je ter vergelijking eenvoudigweg naast de originele films kunt leggen. Make Disney relevant again: een overzicht.

Alice in Wonderland (2010): van dom blondje tot strijdbare vrouw

Regisseur Tim Burton vatte zijn remake van Alice in Wonderland veeleer op als een sequel op de gelijknamige Disney-film uit 1951. Nu was dat origineel misschien niet bepaald conservatief – weinig kinderfilms maken zo goed reclame voor hallucinogene drugs – maar het hoofdpersonage was wel typisch voor haar tijd: een passief blondje zonder al te veel karakter. 

Alice staat haar mannetje in Wonderland: ze ontpopt zich daar tot een geharnaste krijger die eigenhandig een monster – en het traditionele rollenpatroon – afslacht. Beeld rv

Bij Burton is dat wel even anders: zijn film krijgt een feministisch getint begin en einde. We zien hoe Alice op het punt staat om uitgehuwelijkt te worden, maar uiteindelijk beslist om – letterlijk – een andere koers te varen: ze verkiest het ruime sop boven een liefdeloos huwelijk, en neemt het zeevaartbedrijf van haar overleden vader over. Ook in Wonderland staat ze haar mannetje: Alice ontpopt zich daar tot een geharnaste krijger die eigenhandig een monster – en het traditionele rollenpatroon – afslacht.

Maleficent (2014): vrouwen regelen hun zaakjes onder elkaar

Deze nieuwe interpretatie van Sleeping Beauty zet de oorspronkelijke Disney-film volledig op zijn kop: het sprookje wordt nu verteld vanuit het standpunt van de boze heks Maleficent, en die blijkt eigenlijk lang niet zo slecht te zijn. Het cliché van de vileine vrouw dat mannelijke schrijvers zo graag in stand hielden, gaat op de schop. We ontdekken dat Maleficent als jonge vrouw het slachtoffer werd van een man die haar meelokte naar het bos, haar drogeerde met een middeleeuwse variant van rohypnol en ten slotte haar vleugels afknipte: volgens velen een metafoor voor verkrachting. 

Angelina Jolie als heks in 'Maleficent'. In die film blijkt ze zo kwaad omdat ze als jonge vrouw verkracht werd. Beeld rv

De vloek die Maleficent over Doornroosje uitspreekt, is haar wraak – het arme kind is de dochter van haar aanrander. Maar de heks slaagt erin haar haar trauma te overwinnen, krijgt haar vleugels terug en kust Doornroosje uiteindelijk zelf uit haar eeuwige slaap. De prins op het witte paard zit stilaan zonder werk.

Pete’s Dragon (2016): strijden tegen de gemene houthakker

Het origineel uit 1977 ging over de vriendschap tussen een jongen en een draak. Schattig, maar de film kon wel wat meer fond gebruiken. Regisseur David Lowery had dat goed begrepen toen hij aan zijn remake begon: hij transformeerde Pete’s Dragon tot een ecologische fabel. 

In 'Pete's Dragon' wordt gestreden tegen houthakkers die de habitat van draak Elliot willen vernielen. Beeld RV Disney

De groene kleur van de zachtaardige draak Elliot staat anno 2016 meer dan ooit symbool voor de natuur. De slechterik van dienst is niet langer een kwakzalver die Elliot wil vangen voor medicinaal gebruik, maar een houthakker die de natuurlijke habitat van de draak wil kappen. Gelukkig leert Elliots kleine vriend Pete de volwassenen om de natuur met meer ontzag te behandelen, en zelfs de magie ervan in te zien.

The Jungle Book (2016): iedereen happy in de multiculturele jungle

Rudyard Kipling, auteur van de verhalenbundel The Jungle Book (1894), staat tegenwoordig bekend als een koloniaal eerste klas, en ook de tekenfilm van Disney uit 1967 wordt vandaag als behoorlijk racistisch beschouwd. Zo lijkt de bewondering van apenkoning Louie voor mensenkind Mowgli een bedenkelijke weerspiegeling van de machtsverhoudingen tussen blank en zwart, en pleit de film uiteindelijk zelfs voor een vorm van segregatie: pas wanneer Mowgli, die in de jungle opgevoed werd door wolven, terugkeert naar zijn eigen soort, kan de rust wederkeren. 

In de update van 'The Jungle Book' mag Mowgli bij de dieren blijven, zonder dat hij zich als hen hoeft te gedragen. Beeld Disney

In de remake draait regisseur Jon Favreau die boodschap 180 graden om: Mowgli blijft bij de dieren wonen, maar mag zich onder de wolven wel als mens gedragen. Assimilatie is niet nodig, diversiteit blijkt zelfs een verrijking in deze moderne, multiculturele jungle.

Cinderella (2015): even ging het mis

Hier liep het even mis. Assepoester staat traditioneel synoniem voor 'passieve huissloof': in de oorspronkelijke Disney-film uit 1950 kon ze alleen maar wachten tot de prins haar van haar onhebbelijke stiefzussen kwam redden, en in Kenneth Branaghs remake wordt dat er nauwelijks beter op.

Met 'Cinderella' sloeg Disney de bal mis. Te weinig girl power en te veel zandlopertaille. Beeld Photo News

De nieuwe Assepoester herhaalt tot in de treure haar mantra 'Hou moed en wees lief'. Maar accurater zou zijn: 'Doe helemaal niets en laat over je heen lopen'. Heel wat feministen waren dan ook niet te spreken over de film, en hekelden bovendien de absurd smalle zandlopertaille van hoofdrolspeelster Lily James.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234