Maandag 22/07/2019

Frank Zappa

Het nageslacht van Frank Zappa: ‘Het lijkt alsof papa ons vanuit het graf nog aanmoedigt’

Frank Zappa. Beeld ANP

Wijlen Frank Zappa zei over de namen van zijn kinderen Ahmet, Dweezil, Diva en Moon Unit: ‘It’ll be the last name that’ll get them into trouble, not the first.’ Maar de erven Zappa zijn niet alleen uit de problemen gebleven, sinds de dood van hun vader in 1993 doen ze ook heel hard hun best om het ontzaglijke oeuvre van Zappa in leven te houden.

‘Muziekjournalistiek,’ zo zei jouw vader ooit, ‘dat is: mensen die niet kunnen schrijven, interviewen mensen die niet kunnen denken, voor mensen die niet kunnen lezen.’

Ahmet Zappa (lacht): “Dat was één van zijn meer sarcastische uitspraken, na één interview te veel met veelal apestonede, slecht voorbereide en niet al te snuggere Amerikaanse journalisten. Het merendeel benaderde hem als die gekke aansteller die graag de goegemeente jende met provocerende stunts. Dat irriteerde mijn vader omdat hij een workaholic was die zijn werk zeer ernstig nam. Zijn productie is onovertroffen: letterlijk geen enkele andere populaire muzikant heeft in relatief korte tijd zoveel muziek afgescheiden.

“De interviews met mijn vader kun je indelen in ruwweg drie categorieën. Er waren de interviewers die de clown provocerende antwoorden probeerden te ontlokken. Er waren de rechtse, conservatieve presentatoren van grote Amerikaanse zenders die hem opbelden als ze een vertegenwoordiger zochten van wat zij als ‘die abnormale, onaangepaste, gedrogeerde hippies’ beschouwden. En er waren de interviewers die inzoomden op seks, drugs, groupies, en wat zij zagen als anarchistisch en asociaal wangedrag. Dat mijn vader heel avontuurlijke, vernieuwende, complexe muziek maakte, ging vaak verloren.”

Ik pleit ook schuldig: ik heb hem ooit voor televisie geïnterviewd toen ik nog niet de maturiteit had om zinnige vragen te stellen. Zijn houding tegenover mij was dan ook dubbel: hij was half gecharmeerd door het enthousiasme van zo’n piepjonge interviewer, maar ook ongeduldig omdat ik niet tot de essentie kwam. Maar ik was tenminste nuchter.

Zappa: “Hey, we all grow up (grinnikt). Hoezeer denk je dat ik het betreur dat ik mijn vader enkel heb gekend toen ik een onnozele puber was? Ik kon ook geen weerwerk bieden aan dat geweldige brein. Maar ik weet heel zeker dat het mijn vader irriteerde dat hij werd gezien als een hippie en een symbool van de drugcultuur. Hij was absoluut geen stoner, hij werkte heel geconcentreerd aan een complex oeuvre. Hij zei altijd: ‘Doe wat je wilt, het is jouw brein. Maar besef: je hebt er maar één. Laat het dus niet verkloten door chemische rommel. En weet dat ik een brein verkies dat puur en zuiver is en onbesmet door drugs.’ Hij vond drugs tijdverlies en dealers aasgieren. Hij dronk bier en wijn, maar ik heb hem nooit dronken gezien. Zijn enige ongezonde afwijking waren sigaretten, hij noemde tabak zijn ‘favoriete groente’. Het is ironisch dat hij werd geveld door prostaatkanker en niet longkanker.”

Ik heb in 2006 je moeder geïnterviewd. Die zei: ‘Frank pleegde overleg met wetenschappers om te weten of het mogelijk was om een reusachtig hologram te maken, dat vanuit Londen kon worden uitgestraald naar de Amerikaanse kust, zodat je een concert kon projecteren op de wolken, op de einder.’ Dat zijn visionaire woorden, in het licht van jouw huidige hologramtournee.

Zappa: “Mijn vader stierf toen ik amper 19 was, maar in de twee jaar voor zijn dood heb ik ook met hem gesprekken daarover gehad. En nog eerder, in zijn autobiografie ‘The Real Frank Zappa Book’, verwees hij naar ‘vrijstaande 3D-objecten die we moeten uitzenden via een apart zendstation’. Hij wilde coast-to-coast-hologrammen projecteren in de stratosfeer. Zo ver zijn we nog niet. Maar het illustreert wel dat mijn vader geen nostalgische, dromerige hippie was, maar een futurist. Hij was zijn tijd vooruit.

“Nu, er zat ook eigenbelang achter dat plan: mijn vader vond op het einde van zijn leven dat hij veel te vaak had getourd. Live zijn bekendste songs reproduceren was voor hem tijdverspilling, hij werkte liever als een gesjeesde professor in zijn studio obsessief aan nieuw materiaal. Ook daarom beviel het idee van een hologram hem: dan kon hij zijn alter ego op tournee sturen terwijl hij lekker thuis verder componeerde.”

Wij zien een hologram vanop enkele meters afstand vanuit het publiek. Maar hoe is het om er vlak naast te staan? Wat zie je dan? Licht, een soort mist, een pap?

Zappa: “Yeah, jelly comes close, je ziet een soort doorzichtige drilpudding. Maar het is licht, alsof ze duizend laagjes filmbeelden over elkaar projecteren. Ik kon mijn hand door mijn vader heen zwaaien. Ik wil er wel op wijzen dat het hologram niet de héle show te zien is: we gebruiken een dozijn verschillende technieken door elkaar, van geprojecteerde foto’s en dia’s tot bewerkte filmbeelden, 3D-objecten en holografische projectie. Met muzikanten van wie sommigen, zoals Mike Keneally en Steve Vai, jarenlang met Frank hebben gewerkt. Ik kende de technologie al jaren en had al lang probeersels op mijn laptop bekeken. Maar toen ik tijdens de generale repetitie voor het eerst náást het hologram van mijn vader stond, terwijl zijn muzikanten achter mij live speelden, was dat heel emotioneel. Ik kreeg letterlijk tranen in de ogen, ook al wist ik natuurlijk dat het slechts een hologram was.”

'Toen ik tijdens de generale repetitie voor het eerst naast het hologram van mijn vader stond, terwijl zijn muzikanten live achter mij speelden, kreeg ik de tranen in mijn ogen'

Beeld Belga

Geen grenzen

Hebben Franks muzikanten jou iets over hem verteld wat je nog niet wist?

Zappa: “Ja: wat een schaamteloze, gulzige hengst mijn vader was (lacht). Heel wat anekdotes gingen over vrouwen. ’t Is gek, ik heb zelf een gezond libido en ik ben geenszins naïef, maar omdat mijn ouders zo lang samen waren, gingen wij, de kinderen, ervan uit dat onze vader onze moeder trouw was. Terwijl Frank in werkelijkheid tientallen, zoniet honderden affaires heeft gehad. Dat mag geen verrassing zijn: hij was een rockster, hij was een knappe man en aids was er nog niet. Misschien waren wij zo blind omdat wij hem altijd thuis zagen, samen met zijn beste maatje, onze moeder. Of misschien waren we gewoon in denial (lacht).

“Een ander aspect waarover alle muzikanten het eens waren, was dat Frank een fenomenaal geheugen had. Voor elke tournee repeteerden zij tot honderd zeer ingewikkelde en soms onmogelijk te spelen songs. Maar mijn vader had amper repetitietijd nodig, hij speelde foutloos alsof het eind van de vorige tournee een seconde geleden was. Geloof me, Dweezil en ik wéten onderhand hoe duivels moeilijk die songs zijn om spelen, wij vervloeken pa soms dat zijn muziek zo ingewikkeld is (lacht).”

In zijn kluis bewaarde Frank meer dan vijfduizend nooit uitgebrachte tapes. Ben je nog op iets gestoten toen jullie ouderlijke huis werd verkocht en jullie die hele zooi verhuisden?

Zappa: “We wilden voor deze show naast klassiekers ook onuitgegeven songs programmeren, dus hebben we ons vaak archeologen gevoeld. Vlak voor de deadline vond ik nog een doos met een tape waarop mijn vader samen met Captain Beefheart een song speelt die ‘Born to Suck’ heet. And you know what, op een gegeven moment hoor je mijn vader zingen: ‘Do you wanna see a hologram, one, two, three?’ Ik kreeg prompt kippenvel. Ik geloof niet in spoken of een hiernamaals, maar het voelde alsof hij ons vanuit het graf aanmoedigde.”

Van de 800 Zappa-songs zijn er maar een handvol zonder gevoel voor humor. Nochtans liet jouw zus Moon zich ooit ontvallen: ‘Weet je wel hoe moeilijk het is om mijn vader te doen lachen?’

Zappa: “Het klopt dat mijn vader ook thuis, in ons absurdistische huishouden, continu grapjes maakte of monkelend sprak, maar hij lachte haast nooit luidop. Wij, de kinderen, ontwikkelden gaandeweg een soort onderlinge wedstrijd: wie slaagt er vandaag in om papa te laten lachen? Ik had meer succes dan mijn zus en broer, maar ik was dan ook de clown van het huishouden. Papa was vooral boos als mijn clownerieën hem tijd kostten. Want dat is, naast tonnen liefde en een boeiend en gevarieerd leven aan de zijde van een genie, toch onze tragiek: een workaholic wil vooral met rust gelaten worden, ook door zijn kinderen. En kinderen willen hun vader niet delen met anderen.

“Weet je wat een pogostick is?”

Zo’n stalen stok met pedalen erop en een veer erin, waarmee je kunt rondspringen.

Zappa: “Right. Wel, het grote terras was eigenlijk het plafond van Franks opnamestudio en werkkamer. Toen ik dus urenlang op die pogostick tekeerging, hoorde hij dat tok-tok-tok boven hem. It drove him nuts, vooral omdat hij dat geluid eerst niet kon thuisbrengen, hij dacht dat zijn opnameapparatuur defect was (lacht).”

Misschien heeft het ritme van jouw springen nog een song positief beïnvloed…

Zappa: “A 100 percent (lacht). Ik merkte vaak dat dingen waarover hij met ons sprak later opdoken in songteksten, alsof hij ze op ons uitteste. Bijvoorbeeld ‘Chalk Pie’. En ‘Frogs with Dirty Little Lips’. En mijn zus inspireerde ‘Valley Girls’.

»Maar mijn ouders stelden geen grenzen – ik herinner me niet dat ze ooit zeiden: ‘Dit mag niet.’”

Alle kinderpsychologen wijzen op het belang van grenzen stellen voor kinderen. Is het een klein mirakel dat Moon, Dweezil, Diva en jij zijn uitgegroeid tot evenwichtige, creatieve volwassenen, terwijl heel wat andere kinderen van rocksterren zijn ontspoord?

Zappa: “Ondanks een vaak afwezige én ontrouwe vader en ondanks alle gedoe – want wij werden natuurlijk onze hele jeugd aangesproken over onze ‘gekke’ vader – vormden wij een stabiel gezin. Hoeveel andere rocksterren ken je die veertig jaar lang samenblijven met hun vrouw? Ik wilde Neil Young noemen, maar ook hij heeft recent zijn vrouw gedumpt. Van de erven Zappa is niemand verslaafd of anderszins ontspoord. Mijn vader had een honesty policy. Hij ging geen moeilijk onderwerp uit de weg, wees ons op de voor- en nadelen van alles en liet ons dan zelf beslissen. Hij wees soms discreet nutters aan op concerten, apestonede figuren die totaal out of it waren: ‘Kijk naar die man, die heeft drugs genomen… Wil je zo zijn?’ Nee, dus. Ook mijn moeder behandelde ons al heel vroeg als volwassenen, ze noemde ons ook haar ‘personal adults’.

“Ik liet mijn eigen kinderen onlangs ‘Why Does It Hurt When I Pee?’ horen, en ze plooiden dubbel van het lachen, ook al begrepen ze niet waarover die song gaat: geslachtsziekten.”

Beeld rv

Ik heb nog nooit iets gehoord of gelezen over Frank Zappa die backstage bij andere rocksterren op tournee dag ging zeggen – wat zowat alle andere rocksterren wél continu doen.

Zappa: “Daarover heb je nooit wat gehoord omdat hij dat nooit deed. Mijn vader bezocht zelden of nooit concerten van anderen, en de zeldzame keren dat wij met hem mee mochten naar een optreden, was het steevast muziek die met rock-’n-roll geen uitstaans had. Dan gingen we naar Les Voix Bulgares luisteren, een dozijn Bulgaarse oudere vrouwen die a capella zongen. Heel mooi, maar niet iets waar je als puber op zit te wachten. Of hij nam ons mee naar de filharmonie als ze daar iets van de excentrieke modern klassieke componist Edgar Varèse speelden. That’s it. Met papa naar The Stones gaan kijken? Vergeet het.

“O, één keer zijn we samen naar Missing Persons gaan kijken. Waarom net díé band? Geen idee, ik vermoed dat Dweezil en ik daarop hadden aangedrongen, ik twijfel er niet aan dat papa er zelf geen enkele voeling mee had. Al verbijsterde het me soms wat hij wél goed vond. Zo herinner ik me dat hij hoog opliep met ‘Fly High Michelle’ van Enuff Z’Nuff, een onbenullige onehitwonder uit de eighties. Hij hield ook oprecht van de harmonieën van de Bee Gees, zijn favoriete song van hen was ‘Red Chair, Fade Away’.”

'Mijn vader vond het vreselijk dat hij werd gezien als een symbool van de drugcultuur. Hij vond drugs tijdverlies'

Boeren tegen kanker

Toen ik Sacha Baron Cohen ontmoette, was mijn eerste gedachte niet ‘wow, Borat!’, maar wel: hij zou in een biopic een perfecte Frank Zappa kunnen neerzetten.

Zappa: “Mijn moeder en ik hebben besprekingen daarover gevoerd met Sacha, maar voorlopig zijn er geen concrete plannen.”

Wanneer hoorde je het laatst een brok muziek waarvan je dacht: die vent zou ons auteursrechten moeten betalen?

Zappa: “Op de soundtrack van de serie ‘Lost’ staan een paar dingen waarbij ik sterk aan het werk van mijn vader moest denken. Maar ik ben een positief ingestelde man, dus laat ik het als een compliment en een hommage interpreteren.”

Had je vader eigenlijk vrede met z’n lot?

Zappa: “Neen, absoluut niet, ondanks zijn enorme productiviteit kon hij alleen maar denken aan de muziek die hij nog had willen afwerken. Op het einde hebben mijn ouders ook wat rare sprongen gemaakt, in de hoop zijn leven te rekken. Mijn moeder liet helers komen. Eén vrouw liet boeren waarvan ze beweerde dat die kankercellen doodden. Een andere beweerde dat ze uit kankercellen duiveltjes kon weren. Ach…”

Ik hoorde dat jullie bezwaar maakten tegen de keuze van Lou Reed als de man die een speech mocht houden toen Frank Zappa werd gehuldigd in de Rock ’n Roll Hall of Fame. Lous speech was toch heel respectvol?

Zappa (zucht): “Lang geleden heeft Lou in enkele interviews heel schamper gesproken over mijn vader. En dan ook nog net na het ongeluk waarbij mijn vader zijn nek en een arm had gebroken. Nou ja, ‘ongeluk’: een gek had mijn vader van het podium geduwd. Heel smerig vond ik dat toen van Lou – ik wilde als zoon natuurlijk mijn vader verdedigen. Ik heb jarenlang niet naar Lous muziek kunnen luisteren, zelfs nu nog kost me dat moeite. Maar wellicht zat Lou toen in z’n speedperiode of was hij nog alcoholist. Later heeft hij zich uitgebreid verontschuldigd en in de Hall zei hij inderdaad dat hij Frank erg bewonderde, maar kon hij het toch niet nalaten om daar meteen aan toe te voegen ‘and he admired me’. Ach, ze zijn allebei dood nu, misschien leggen ze het on their cosmic journey nog bij. Gek dat je daarover begint, ik had het er gisteren nog over met Franks muzikanten op de tourbus.”

Wie zou jouw vader hebben uitgekozen voor die speech?

Zappa: “Niemand. Hij vond al die prijsuitreikingen onzinnig en onbelangrijk. Grammy’s, Oscars… Ik heb hem er alleen maar sarcastische opmerkingen over horen maken. Hij hechtte enkel belang aan de mening van echte muzikanten, van wie hij wist dat ze zijn muziek begrepen, zoals Steve Vai. Mijn vader vond alle pompeuze onzin omtrent zijn dood niet ter zake doen. Hij wilde ook geen grafsteen. En als er toch één kwam, moest daarop staan: ‘Too little, too late’.”

Een brokje trivia: klopt het dat, of all people, Lady Gaga jullie voormalige familiewoning op Woodrow Wilson Drive heeft gekocht?

Zappa: “Yep. (Kurkdroog) Nothing makes me happier.”

Tot slot nog dit: heb je ooit gele sneeuw gegeten?

Zappa: “I have not eaten the yellow snow. Ik heb vele afwijkingen, maar hondenpis is er niet één van (lacht).”

© Humo

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden