Zondag 17/11/2019

Review

Het lijmen van een gebjörken hart

Beeld kos

De nieuwe plaat van Björk verschijnt twee maanden te vroeg, maar ook de muziek valt onverwacht rauw op je dak. Vulnicura is de kroniek van een wegkwijnende liefde, de bittere breuk en een traag herstel. Ofwel: Björk op haar meest visceraal.

Daar lagen ze dan. De scherven van haar gebroken hart. Door een onbetrouwbare vertrouweling, of onhandige platenjongen, zomaar online gezwierd. Normaal gezien zou Vulnicura pas in maart verschijnen, maar een onverlaat lekte de negende studioplaat van Björk twee maanden voor de release. Net als Madonna zag de IJslandse artieste zich genoodzaakt om verdere schade te beperken: maandagnacht werden haar zielenroerselen integraal op iTunes voor de leeuwen gegooid.

Muzikaal drieluik

Een zegen voor de fans van Vespertine (2001) en Homogenic (1997). Door de prominente rol die strijkers en arctische soundscapes innemen, kan je deze nieuwe plaat immers beschouwen als het slot van een muzikaal drieluik. Al lijkt Vulnicura eerder het negatiefje van een smachtend, sensueel Vespertine. Die soms vrij expliciet seksuele plaat kreeg vaste vorm terwijl ze verliefd werd op filmmaker Matthew Barney. Die romance hield uiteindelijk meer dan tien jaar stand, waarin ze elkaar ook artistiek vonden in Drawing Restant 9 (2005). Die kunstfilm speelt zich af op een Japanse walvisvaarder, waarbij beiden elkaar in de slotscène ritueel te lijf gaan met messen. Bloedklodders drijven voorbij als spermavisjes: seks en geweld. Het beeld van twee beminden die elkaar verwonden op het slagveld van de liefde, is ook de synopsis van Vulnicura: een samengetrokken woord waarin je vulnerabile (kwetsbaar) en cura (zorg, genezing).

Beeld kos

Verbeelden we het ons trouwens, of alludeert de ouverture van haar nieuwste plaat op die bloederige filmfinale? "Who is open chested," vraagt de zangeres zich af in de opener 'Stonemilker'. Met opengereten borstkas staat Björk ook afgebeeld op de hoes. In 'Black Lake' neemt ze opnieuw de rol aan van slachtoffer, van gekrenkte moeder, maar uiteindelijk ook die van recht krabbelende heldin. Twee maanden na de breuk werd die song geschreven, wat zoveel rondtollende emoties ongetwijfeld verklaart. Zo vraagt ze zich eerst af of ze niet te véél van hem hield, waarna ze Barney naar het hoofd slingert dat hij hun gezin, "een heilig verbond en gezamenlijke missie", in de steek liet. Uiteindelijk vereenzelvigt ze zich met een glimmende raket die terug huiswaarts keert en alle ballast verliest: "As I enter the atmosphere I burn off layer by layer."

Ruimteveer

Opmerkelijk dat ze zichzelf met een ruimteveer vergelijkt, terwijl ze haar ex in betere tijden vergeleek met "een emotionele onderzeeër". Toch brandt ze haar voormalige geliefde niet helemaal af: "Every single fuck we had together / is in a wondrous time-lapse / with us here at this moment," zingt ze smachtend in 'History of Touches' dat een beschrijving is van drie maanden voor de breuk. Nog iets verder terug in de tijd monstert ze hun amoureuze crisis met opgehaalde schouders: "maybe he will come out of this loving me, maybe he won't / Somehow I'm not bothered either way," klinkt het in 'Lionsong'.

Moeilijk is het niet om hun afwikkelende relatie op de voet te volgen: elke song komt met een tijdsbepaling. "Ik was behoorlijk verrast over hoe grondig ik alles had gedocumenteerd," liet Björk ook al weten aan haar fans. De plaat is dan ook opgesteld "in vrijwel accurate emotionele chronologie." Naar eigen zeggen liet ze een antropoloog binnensluipen in zichzelf, die alles zorgvuldig chroniqueerde. Even vreesde de IJslandse dat haar een zelfgenoegzame egotrip aangewreven zou worden. Geen nood: daarvoor klinkt de muziek alleen al te avontuurlijk.

Beeld kos

Brokken lijmen

De plaat is geproducet door Venezuelaans wonderkind Arca, die eerder ook Kanye West en FKA twigs (sic) onder handen nam. Hij tekent voor dreigende, metalige ritmes, terwijl de grimmige ambient van The Haxan Cloak mee aan tafel schuift in 'Stonemilker' en 'Family'. Daartegenover staat een Ijslands koor en strijkersensemble dat de songs van winterse kleuren voorziet. In het lieflijke 'Atom Dance' kaapt zanger Antony Hegarty dan weer een rol. "Wie anders dan mijn liefdesgod Antony kon ik immers aanlokken om te zingen tijdens dit aanbidding-van-de-liefde-lied," verantwoordde Björk zich daarvoor, bij de aankondiging van Vulnicura.

Hoe lijm je een gebroken hart? Het antwoord op die vraag vormt het leidmotief op Vulnicura. In 'Notget', dat haar emotionele status "elf maanden later" beschrijft, geeft ze het antwoord: "Als ik spijt heb van ons, ontzeg ik mijn ziel om te groeien. Verwijder mijn pijn niet. Het is mijn kans om te genezen." Kwetsbaar, maar van etterende wondes ontdaan: zò klinkt Vulnicura dus. (One Little Indian)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234