Woensdag 11/12/2019

Fake nieuws

"Het leek niet onwaarschijnlijk": zo makkelijk gaat nepnieuws viraal

Facebook-ceo Mark Zuckerberg heeft ondertussen aangekondigd dat het bedrijf iets tegen de verspreiding van fake nieuws gaat doen. Gebruikers zullen in de toekomst berichten als nep kunnen markeren. Beeld REUTERS

Columniste en schrijfster Mia Doornaert heeft op Twitter naar een videoclip verwezen met daarin volgens haar een "bende moslims" die een kerstboom vernielt. De video is een hoax, zo blijkt. En toont nogmaals hoe snel fake nieuws voor echt wordt aanzien. 

Doornaert heeft zich ondertussen verontschuldigd, maar enkel "indien" het om een hoax zou gaan. De clip waarnaar ze verwijst circuleert echter al langer op het internet en zou niet in Zweden opgenomen zijn, maar in Caïro. De moslims die de Kerstboom bestormen zouden eigenlijk feestvierders zijn die er pakjes uithalen. Op YouTube is een zo'n filmpje op een week tijd wel al bijna 1.900 keer bekeken. Dat er geen autochtone Zweden op te zien zijn komt volgens het account Come to Jesus, dat het filmpje heeft gepost, waarschijnlijk omdat het opgenomen is tijdens de werkuren, wanneer "Zweden" werken en immigranten niet. "Door de gulle uitkeringen die illegale immigranten van de belastingsbetalers krijgen, is werken in Zweden niet noodzakelijk, zolang je maar genoeg kinderen hebt", staat er.  

De tweet van Mia Doornaert toont aan hoe makkelijk socialemediagebruikers in de val van fake nieuws tuimelen. Facebook heeft al aangekondigd dat het zal optreden tegen fakeberichten: binnenkort zullen gebruikers met een tool berichten kunnen markeren die afkomstig zijn van een twijfelachtige bron.  Zuckerbergs aankondiging van vorige week komt nadat zijn bedrijf in de nasleep van de Amerikaanse verkiezingen onder vuur kwam te liggen voor het verspreiden van nepberichten. Dat 67 procent van de Amerikanen vooral gebruik maakt van Facebook voor zijn nieuwsgaring, betekent dat die berichten erg gevaarlijk kunnen zijn. Zo zouden ze de Amerikaanse verkiezingen beïnvloed hebben: negatieve nepberichten over Hillary Clinton kregen op Facebook meer clicks en views dan die over Donald Trump. Zuckerberg zegt echter zelf in een Facebookpost dat hij enige beïnvloeding betwist. 

Satire

Bij ons kunnen satirische websites als De Raaskalderij en De Rechtzetting mogelijk ook ten prooi vallen aan de nieuwe Facebooktool, al lijken daar nu nog niet veel zorgen over te bestaan. "Nog niet over nagedacht", zegt Stijn Van Der Stockt van De Raaskalderij eerlijk. Maar af en toe worden berichten van De Raaskalderij nog steeds misbegrepen. 

Op een artikel van vorige zaterdag kreeg De Raaskalderij volgens Van der Stockt reacties, waaruit blijkt dat bepaalde lezers het stuk echt geloven. Maar van expliciete vermeldingen om aan te duiden dat hun berichten niet echt zijn wil Van der Stockt niet weten. "Dat is gewoon niet onze verantwoordelijkheid en dat sommigen ons geloven maakt deel uit van het spel".

Grimmig werd het wel toen Dyab Abou Jahjah doodsbedreigingen kreeg na een stuk van De Raaskalderij, waarin stond dat hij de Antwerpse Sinksenfoor weg wilde. "Dat artikel is gretig gedeeld op sociale media", vertelt Van der Stockt. "Het leek alsof mensen het wilden geloven, omdat het een bevestiging was van hun wereldbeeld. En ook kreeg onze Facebookpagina toen een pak meer likes. We hebben dan wel een artikel geschreven om dat bericht te relativeren."

Goedbedoeld

Dat nepberichten niet enkel door fakenieuwswebsites geproduceerd worden, maar ook door goedbedoelende burgers die zich gewoon vergissen, blijkt uit een verhaal, waarover The New York Times dit weekend berichtte. Eric Tucker, een drukke zakenman uit Texas zag de dag na de verkiezingen in Austin een aantal bussen die bezoekers naar een conferentie van een softwarebedrijf brachten en tweette erover. Maar omdat de bussen zich dicht bij een betoging bevonden, trok hij zijn eigen conclusie. Voor hem leken de betogers betaald om tegen Trump te protesteren en dat stuurde hij dan ook de wereld rond. 

Tucker lichtte zijn tweet in een interview toe. “Ik dacht ergens wel dat er nog andere verklaringen konden zijn, maar dat leek toen niet waarschijnlijk." Op 11 november, twee dagen na de verkiezingen schreef hij op Twitter dat zijn ophefmakende tweet vals was, maar toen was het onheil al geschied. Hoewel Tucker toen zelf maar een goede 40 Twittervolgers had, werd zijn bericht bijna 17.000 keer gedeeld op Twitter en maar liefst 350.000 keer op Facebook. Zijn tweet werd ook snel opgepikt door blogs en nieuwsmedia. Zijn rechtzetting kreeg veel minder aandacht.  

Aan The New York Times bevestigt Tucker nu dat hij dat hij zijn les geleerd heeft. "Als er in de toekomst weer bij iets een groot publiek aan te pas komt, kan ik u verzekeren dat ik mijn best zal doen om gebalanceerder met de feiten om te springen", zegt hij. "Ik zal erg duidelijk zijn over wat de feiten zijn en wat mijn mening is." 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234