Woensdag 22/01/2020

Class of 2000

Het infotainment van Bracke & Crabbé: verkleutering of vernieuwing?

Ben Crabbé presenteerde met Siegfried Bracke het infotainmentprogramma 'Bracke & Crabbé'. Beeld De Mensen

Freya Van den Bossche zou er haar carrière aan te danken hebben en het Vlaams Belang zou er extra stemmen door gekregen hebben. Zeldzaam zijn de politieke programma’s die na achttien jaar nog zo veel reactie oproepen als Bracke & Crabbé.

Antipolitiek. Verkleutering. Populistisch gedoe. Een gevaar voor de democratie. Toen de VRT in aanloop naar de gemeenteraadsverkiezingen van 2000 uitpakte met het nieuwe programma Bracke & Crabbé werden de grote woorden niet geschuwd. Want het kon toch niet dat de openbare omroep zo’n flinterdun stukje infotainment uitzond over belangrijke verkiezingen?

Sms-rubriek

Bracke & Crabbé was anders. Geen klassieke debatten of harde interviews, wel een programma gemaakt volgens de wetten van entertaintmentprogramma’s. Er zat iedere avond een vaste gast – Guy Verhofstadt was de eerste – maar je had ook bijvoorbeeld Ann Ceurvels en Chris Dusauchoit als reporters en zelfs een sms-debat tussen een BV en de zoon/dochter/broer/zus van een bekend politicus. En er was natuurlijk de combinatie Ben Crabbé en Siegfried Bracke.

Siegfried Bracke, toen nog politiek journalist bij de VRT en presentator van 'Bracke & Crabbé'. Beeld De Mensen

Als Bracke & Crabbé nu nog af en toe opduikt, komt dat vaak door die sms-rubriek. De winnaar was de tot dan toe nobele onbekende Freya Van den Bossche, die de vijftiende plaats had op de Gentse lijst van de – toen nog – SP. Met haar 2.706 voorkeurstemmen werd ze prompt benoemd tot schepen van Onderwijs. Allemaal dankzij de tv, luidde de kritiek. Al werd die kritiek achteraf bijgesteld. “Iedereen die haar ooit heeft ontmoet, weet dat ze ook zonder de VRT een blitzcarrière zou hebben gemaakt”, schreef De Standaard dik twee jaar later.

Maar wat dan met het infotainment? Bracke & Crabbé was een drastische poging van de VRT om politiek anders op tv te brengen, alleen ging de omroep voor de critici te ver. Jan Ceuleers, ex-directeur bij de VRT, vond zelfs dat hij beter geïnformeerd werd op VTM. De kritiek was snoeihard en zou nog harder worden drie jaar later, toen Bracke & Crabbé terugkeerde voor de federale verkiezingen. 

Maar er waren ook pleitbezorgers. Het programma kreeg bijvoorbeeld de Wablieft-prijs omdat het helder toelichting gaf bij de verkiezingen en de politiek dichter bij de mensen bracht. Ook de VRT schermde met dat argument: een kwart van de kijkers keek anders niet naar nieuwsuitzendingen, maar kwam dankzij Bracke & Crabbé wel in contact met politiek. "Het was in vele opzichten totaal ongezien wat we deden", zegt Siegfried Bracke. "De nieuwsdienst begaf zich op een terrein waar hij zich nog niet eerder begeven had. Ook intern zorgde dat voor veel spanning op de nieuwsdienst, maar we wisten dat de bazen ons dekten."

Bij de VRT was er toen vooral ook het gevoel dat men iets moest doen. De openbare omroep zat toen nog in het slop en VTM was marktleider. Onder meer met de beruchte Censydiam-onderzoeken bij kijkers wilde de openbare omroep eindelijk wat meer programma's maken die kijkers haalden en relevant waren. Ook Bracke & Crabbé was zo getest. "Heel leerrijk", zegt Bracke. "De combinatie van Ben en ik bleek daar meteen aan te slaan en je leerde vooral wat mensen interessant vonden en wat niet."

Maar wat de kijkers boeide, was dus niet altijd wat de critici interessant vonden. "Als tv-zender mag je niet alleen formats brengen voor zij die al in politiek geïnteresseerd zijn, maar moet je ook programma's maken voor een breed publiek", zegt professor politicologie Dave Sinardet (VUB). "Bij Bracke & Crabbé had ik alleen vaak het gevoel dat het niet meer over politiek ging, hoewel er politici in het programma zaten. Wat is de democratische meerwaarde als het nog nauwelijks over maatschappelijke kwesties gaat?"

De toen pas begonnen academicus Dave Sinardet waarschuwde in een opiniestuk met als titel 'De televisie promoot het Blok' toen ook al voor programma's als Bracke & Crabbé. De vervlakking van het nieuwsaanbod speelt in de kaart van extreemrechts, vond hij toen. En dat vindt hij achttien jaar later nog altijd. "Natuurlijk had het succes van het Vlaams Blok te maken met veel bredere evoluties, maar de mediacultuur en formats die daarvan een uiting zijn kunnen daartoe wel bijdragen. Een deel van bevolking kan afkerig worden van politici die de plezante uithangen op televisie in plaats van met serieuze dingen bezig te zijn."

"Zo'n kritiek bewijst hoe politicologen op een zeldzame uitzondering na – om Carl Devos niet te noemen – bezijden de werkelijkheid fietsen", zegt Bracke. "Je kan toch niet zeggen dat een politieke partij 25 procent van de stemmen haalt door een tv-programma?" Het probleem was, meent Bracke, dat men toen het Vlaams Blok onder de mat schoof, ook de media. "De analyses waren juist, maar de oplossingen fout. 'We doen alsof het niet bestaat.' Ik vond dat we het Vlaams Blok moesten behandelen als een andere partij, maar ik stond toen binnen de VRT in een minderheidspositie." De aanpak van het Vlaams Belang in Bracké & Crabbé zou drie jaar later opnieuw voor controverse zorgen, onder meer omdat Crabbé aan Filip Dewinter vroeg of hij geen Marokkanenmop kende.

Zakelijker

Ondertussen is het Vlaams Belang nauwelijks nog politiek relevant en de discussie wat achterhaald. Maar ook maatschappelijke debatten over politieke programma's zijn er nog maar zelden. Misschien ook omdat het allemaal weer wat zakelijker en ernstiger is geworden in journalistieke programma's en je geen Bracke & Crabbés meer hebt? 

"De slinger is teruggekeerd", zegt Dave Sinardet. "Onder het hoofdredacteurschap van Bracke zette die entertainisering van de politiek zich door, maar na zijn vertrek vond men blijkbaar toch dat men wat te ver was gegaan." Al was het ook de tijdsgeest toen, merkt Sinardet op. Paars was aan de macht en de VLD en SP hadden toen met onder meer Guy Verhofstadt en Steve Stevaert populaire politici. "Er was een losse, vrolijke en meer gepersonaliseerde politieke cultuur. Politici werden BV's, BV's werden politici en Bracke & Crabbé speelde daar op in." 

Dat de slinger teruggekeerd is, heeft volgens Bracke vooral een andere oorzaak: men durft niet meer. "Bracke & Crabbé was compleet onvoorspelbaar, maar vandaag is er nog zo weinig vernieuwends te zien op televisie. Het is allemaal voorspelbaar geworden. Dan kijk je achteraf naar bijvoorbeeld Terzake en kan je gewoon doorspoelen omdat je weet wat er gezegd zal worden."  Daarom hoopt hij dat de gemeenteraadsverkiezingen dit najaar alvast voor wat meer controverse op televisie zullen zorgen. "Als mediamaker moet je voortdurend vernieuwen. Dat betekent niet dat je daarom moet terugkeren naar vroeger, maar het mag allemaal wat meer prikkelen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234