Woensdag 23/10/2019

Nobelprijs literatuur

Het grote Dylan-debat: Saskia De Coster vs. Abdelkader Benali

Bob Dylan is de eerste muzikant die de Nobelprijs voor de Literatuur wint. Beeld rv

Schrijft Bob Dylan grote literatuur of niet, en is zijn Nobelprijs dus terecht of misplaatst? Het dispuut woedt allerwegen. Auteurs Saskia De Coster en Abdelkader Benali, een uitgesproken voor- en een tegenstander, kruisen de pennen.

PRO: O ja, ik ben een fundamentalist 

Saskia De Coster is schrijver van onder andere de romans Wat alleen wij horen en Wij en ik

De hele zomer had ik het rare gevoel dat er iets ging gebeuren met Dylan. Hij kon sterven. Op zich zou dat niet eens een drama zijn, aangezien God onsterfelijk is. Mijn feilloze intuïtie vergiste zich. Deze zomer veranderde mijn eigen leven wel, maar Dylan ging onverdroten door met touren en heeft nu en passant de Nobelprijs gewonnen.

Geen Zweed haalt het in zijn hoofd om Richard Branson een economieprijs geven, of een huisarts met een ijskoude stethoscoop een Nobelprijs voor Geneeskunde voor hun simpele, gedurfde en authentieke bijdrage aan hun vakgebied. Een man met een gitaar die verhaaltjes neuzelt een Nobelprijs Literatuur geven valt niet te rechtvaardigen, behalve als een knieval voor verkleutering.

Bob Dylan, die als tiener zijn artiestennaam koos omdat hij de donkere romantiek van de dichter Dylan Thomas de zijne wou maken, die het hele songbook van Amerikaanse traditionals in zijn eentje een stroomstoot literatuur heeft toegediend, de man die lyrics, liner notes, gedichten én uitzonderlijk verfijnde autofictie (Chronicles) heeft geschreven, maar aan één song als 'Tangled up in Blue' genoeg heeft om te bewijzen hoe uitzonderlijk zijn ritmische vernuft, beeldend vermogen en vertelkracht zijn, die man heeft de Nobelprijs voor Literatuur gekregen. Hij gebruikt muziek om zijn lyrics te dragen, de nu krakende troubadour die de aardbol afschuimt in de beste orale traditie, een vluchtige schim die op podia zijn krachtige verhalen vertelt, maar tegen de ochtend al in de volgende stad is, zodat niemand hem kan zeggen wat voor genie hij is.

Saskia de Coster. Beeld BELGAIMAGE

Zoveel ouder dan nu 

Zijn woorden zijn me tot in mijn vroege kindertijd gevolgd, toen ik zoveel ouder was dan nu. Ik, Grote Kunstenaar, tekende en schreef toen eindeloos. Zijn poëzie wees me de weg naar mijn eerste teksten. Mijn eerste cassettebandjes hebben opgegeven, maar de mantra's van Dylan echoën in mij. In gesprekken met vreemden hoor ik verwijzingen naar songs en in gedachten zing ik voort tot het refrein. Door Bob Dylan ben ik Walt Whitman, Salinger, Junichi Saga aandachtig gaan lezen. Klinkt dit overdreven? Goed dan: hij heeft mij een bijbel geschreven en die blijft onuitputtelijk interpreteerbaar. Zijn woorden vertrouwen me de diepste geheimen van een zoekende mens als mezelf toe. Ik ga voor de duur van iedere Dylan-song mee met woorden die elkaar omarmen en door de taaie en lichte dagen waaien, steeds opnieuw.

O ja, ik ben een fundamentalist. Na een optreden ben ik een catfight aangegaan om een setlist te bemachtigen. Als een bedevaarder ben ik naar een van zijn woonplaatsen, in Malibu, gereisd om de oceaan te zien die zijn ogen ook zien. Maar het eerste gebod van mijn god is dat je de wereld en jezelf op gezette tijden in vraag moet stellen. Hijzelf herschrijft en schaaft aan een gigantisch oeuvre en doet dat open en bloot, avond na avond in de spotlights.

De conservatieve proteststemmen die nu opklinken uit literaire hoek, het protest van Schrijvers die Dylan het lidmaatschap van hun reservaat ontzeggen omdat hij officieel geen Schrijver is, terwijl ze voorzichtig toegeven dat hij beter schrijft dan 99,9 procent van hen? De beeldenstormer Dylan zal er zijn slaap niet voor laten. Hij wil zich niet verschuilen achter de veilige muren van een geclaimd domein. Omdat hij geen tijd te verliezen heeft. De ware rusteloze kunstenaar en literator Bob Dylan begint elke dag opnieuw, gerijpt en met de dag nederiger.

CONTRA: Hij heeft geen Nobelprijs nodig 

Abdelkader Benali is een Nederlandse schrijver en tv-presentator. 

Zit er wijsheid in het zwijgen van Bob Dylan? Een etmaal nadat het de pundits van Stockholm had behaagd hem de Nobelprijs voor de Literatuur toe te kennen betrad hij het podium van Las Vegas, speelde en ging weer af zonder een woord te wijden aan zijn literaire vergoddelijking. De bard was sprakeloos en dat zegt misschien alles.

De Prijs had hem nooit mogen worden toegekend, hoe hard de fans ook klappen en fluiten. Hem op gelijke voet plaatsen met Homeros en Sappho is homerische overdrijving. De Ilias en Odyssee behandelen het thema van oorlog en liefde, loyaliteit en dood met literaire middelen. Het gaat niet alleen om de stijl, het gaat ook om wat er wordt gesuggereerd. Homeros daagt de lezer uit om met een eigen interpretatie te komen, al meer dan 2.500 jaar lang. Goede literatuur maakt van de lezer een beschouwer.

Homeros heeft geen Nobelprijs nodig en Dylan ook niet. De teksten van Bob Dylan zijn zo mooi omdat ze doordrongen zijn van Bob Dylan. Een van mijn favoriete liedjes, 'Hurricane', lees ik nu eens als een aanklacht tegen racisme in de VS, dan weer als de kroniek van een aangekondigde dood, om uiteindelijk toch te besluiten dat het gaat om de strijd van het bestaan. Het blijft een prachtig lied, dat middels de ingebrachte akkoorden en Dylans nasaliteit steeds weer lang blijft spoken. Wat prettig dat Bob Dylan die tekst met al zijn muzikale kracht tot leven wekt, een eigen interpretatie die de tekst tot poëzie maakt. De tekst heeft de muziek nodig, de muziek de tekst. Het geschreven woord moet het zonder muziek doen, wat geen verarming is, maar wel leidt tot een andere beleving. Stockholm bekroonde de muzikaliteit van Dylan, niet de tekstualiteit.

Abdelkader Benali, schrijver. Beeld Hollandse Hoogte

Pets op de neus

Zit er dan geen politieke component aan de toekenning aan Dylan? Is zijn engagement misschien wel een ferme pets op de neus van de populistische Trump-beweging? Een dwingende oproep ook aan 'Wall Street Hillary' om de koers naar links te verleggen? Het aardige van de Stockholmse elite is dat we ze geloofwaardig vinden. Ook wanneer ze met een totaal onbekende Oezbeekse auteur op de proppen komen, besluiten we na lezing dat er toch veel wijsheid in het werk kan worden gevonden. De soms onnavolgbare keuzes van Stockholm doet de overwegend Westers-georiënteerde Republiek der Letteren in de richting van Goethes mooie utopie van Wereldliteratuur bewegen.

De keuze voor Dylan is evenwel een beweging naar binnen, en staat met de rug naar wat er aan spannends in de wereld gebeurt. De zelfgenoegzame babyboomer die verward door de chaos van het heden de krakende plaat van 'Blowin' in the Wind' nog eens opzet: puur vluchtgedrag.

Laat het dus afgelopen zijn met dit gedoe, dat doof blijft voor het verzetswerk van de Amerikaanse schrijvers. In hun werk hebben ze die Amerikaanse droom uitgediept, ten grave gedragen, weer opgegraven en tot leven gewekt. Dat doen ze in een taal die nu eens traditioneel, dan weer vernieuwend is. Literatuur ook waarin geletterde vrouwen van zich doen spreken en minderheden hun American Dream beschrijven. Ik denk aan Joyce Carol Oates, Don DeLillo, Charles Simic en Marilynne Robinson.

Door de Prijs aan Dylan toe te kennen, passeert Stockholm een kwarteeuw Amerikaanse literatuur. Ik kan niet geloven dat ik deze zin opschrijf. 'The times they are a-changin'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234