Woensdag 11/12/2019

Podium

Het 'fuck you' van DADA blijft bevrijdend

Beeld rv Kris Verdonck

Precies honderd jaar geleden zetten de dadaïsten de kunstwereld op stelten. Komende zaterdag triomfeert de nonsens opnieuw in de Antwerpse Studio op de Nacht van DADA. "Dada heeft de wind weer in de zeilen.'

Een vuist tegen de oorlog en een stamp tegen de schenen van de laffe burgerman. Het was de dadaïsten menens, toen ze op november 1916 in het fameuze Cabaret Voltaire in Zürich hun bonte beweging oprichtten. De op hol geslagen wereld een artistiek geweten schoppen, met tegendraadse nonsens én typografisch absurdisme. "Dada is ja-neen: een vogel op vier poten, een ladder zonder sporten, een kwadraat zonder hoeken", schreef Theo van Doesburg in een manifest uit 1923.

"Dada stelde na de Eerste Wereldoorlog de hele kunst en samenleving anarchistisch in vraag", zegt dichter en Vonk & Zonen-organisator Michaël Vandebril. "Eerst afbreken en dan weer opbouwen, dat was hun devies." Honderd jaar later laat hij de geest van dada weer opborrelen met een knettergek festival in De Studio. Op de Nacht van DADA mogen zowel muzikanten als Blixa Bargeld, Marcel Vanthilt en Elko Blijweert, striptekenaar-schilder Herr Seele en dichters als Andy Fierens en Peter Holvoet-Hanssen compleet loos gaan. "Dada is hyperactueel", bezweert Vandebril. "Door het ongebreidelde kapitalisme en de ruk naar rechts hebben we nood aan ontregeling. Je voelt trouwens al een aantal jaren dat kunst opnieuw geëngageerder mag zijn."

Amper zes jaar hield het zootje ongeregeld het vol maar hun artistieke output kon tellen. "Denk aan de abstracte klankgedichten van Kurt Schwitters of aan Marcel Duchamp en zijn befaamde urinoir. Ook Paul van Ostaijen is er door beïnvloed. De beweging rolde de rode loper uit naar het surrealisme en later Fluxus."

De mythe wil dat de dadaïsten een willekeurig woordenboek opensloegen en de kreet 'dada' er zomaar uitplukten. "Het succes van dada heeft alles te maken met de naam", denkt Herr Seele, die zich samen met Kamagurka de erfgenaam van de beweging durft te noemen. "Dada is zo'n prachtig kinderlijk woord, misschien wel ons eerste woord. En we nemen het nog dagelijks in de mond. Anno 2016 kun je geen humor meer brengen zonder een snuif dadaïsme en surrealisme."

De nacht van Dada. Beeld Jelle Jespers

Sex Pistols is pure dada

Volgens Herr Seele, die een vijftal geschilderde dada-odes zal tonen, kwam dada niet zomaar uit de lucht vallen: "Dada is een uitvloeisel van het symbolisme. Schrijvers als Arthur Rimbaud en Alfred Jarryn kondigen in de 19de eeuw al het dadaïsme aan. Het valt mij ook op hoe woordgericht het dadaïsme is. Niet toevallig is Zwitserland de bakermat, die cultus van het woord hoort bij het protestantisme daar. Dadaïsten als Kurt Schwitters schudden woorden door elkaar als in de zak van Sinterklaas. Dat werkte lang door. Kijk maar naar de Sex Pistols en de cover van Never Mind the Bollocks, dat is pure dada."

Televisiemaker en muzikant Marcel Vanthilt, evenmin vies van nonsensicale humor, vindt dada nog steeds waardevol. "Zeker in deze doodernstige tijden is een dadaïstische attitude weer erg relevant", verzekert hij. "Ik vond de dadamentaliteit terug bij de punk en de new wave, van Devo tot Einstürzende Neubauten en nu bij een kunstenares als Kati Heck. Dada blijft entertainen en hun fuck you-mentaliteit is geestesbevrijdend. In dit bizarre jaar waarin men pure leugens voor waarheid aanneemt, is het broodnodig iets dadaïstisch tegenover de boze droom van Trump te stellen."

Cover of the first edition of the publication Dada by Tristan Tzara; Zürich, 1917 Beeld rv

Vanthilt heeft er frisse zin in zaterdag. "Ik treed op met de piepjonge gelegenheidsjazzgroep Hamster Acces of the One Click Panther, met klankgedichten van onder meer Apollinaire. Beloofd, we gaan ook iets doen met de 'Grab Her by the Pussy'-uitspraak van Trump."

Primeur

Vanthilt plant nog een poëtische primeur: "Ik maak al een tijdje gedichten door woorden te lichten uit dagdagelijkse teksten. Uit de handleiding voor mijn printer of mijn echtscheidingsakte. Geef nu toe, het woord 'afkoopwet', dat is toch prachtig?"

Ook jazzdrummer Teun Verbruggen, die met graffitikunstenaar Bonom aantreedt, voelt de vibe van dada: "We moeten vormen van verzet cultiveren en onze middenvinger naar de politiek opsteken." Gitarist Elko Blijweert, die zijn onorthodoxe project Tip Toe Topic opblinkt, begeleidt oude filmpjes over Mr. Fantomas of een absurdistische bokswedstrijd: "Ik zie me niet meer schoppen tegen het establishment (lacht), maar dat slapstickachtige van dada blijft fascineren."

Nacht van DADAvonkenzonen.be en destudio.com, 3 december in De Studio, Antwerpen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234