Donderdag 17/10/2019

Eurosong

Het festival van de politieke boodschappen

De Israëlische Netta brengt een feministisch pamflet dat helemaal past in het #MeToo-tijdperk. Beeld EPA

Wie wint het Eurovisiesongfestival? Een #MeToo-strijdnummer, een antiterrorismesong of een ode aan een vluchtelingenbaby? Het kan. Zeker is dat de Chinezen de finale niet live zullen mogen aanschouwen. En zo is ook deze editie van de liedjeswedstrijd weer politiek gekleurd. Nochtans is dat precies wat de organisatie niet wou.

De tatoeage van de Albanese zanger, de romantische scène tussen twee jongens tijdens de Ierse act: het is geen spek voor de bek van de Chinese kijker. Dat vond toch het immens populaire webplatform Mango TV, dat de rechten heeft om de beelden van het Eurovisiesongfestival in China te streamen. De performances van beide landen werden dus gecensureerd. Ook de regenboogvlaggen in het publiek werden systematisch geblurd.

Een ingreep waar de European Broadcasting Union (EBU), die het festival organiseert, niet mee kon lachen. Ze besliste prompt om de samenwerking met Mango TV stop te zetten. De tweede halve finale was daardoor al niet meer te zien in China.

Ieder jaar zijn rel

Zo heeft ook deze editie van de liedjeswedstrijd zijn internationale relletje. Want het Eurovisiesongfestival mag dan bij een deel van de bevolking te boek staan als hoogmis van de kitsch en de wansmaak, het heeft ook een traditie van politieke geladenheid. Denk maar aan de Georgische inzending die in 2009 geweerd werd omdat de boodschap aan de Russische leider Poetin weinig subtiel was in hun nummer ‘We Don’t Wanna Put in’.

Dat was nog niets vergeleken met de vaudeville van vorig jaar. Rusland vaardigde Joelia Samojlova af, maar die mocht gastland Oekraïne niet binnen omdat ze in 2015 de Krim illegaal betreden zou hebben. Samojlova bleef thuis, probeerde het dit jaar opnieuw in Portugal, maar sneuvelde in de tweede halve finale. In 2016 vlogen Oekraïne en Rusland elkaar ook al eens in de haren omdat de Oekraïense inzending de Russische annexatie van de Krim bezong. En won.

Dieperliggende betekenissen 

In vergelijking daarmee blijft het festival dit jaar erg braaf. Best ironisch is dat, vindt professor Dean Vuletic van de Universiteit van Wenen. Geen land immers dat zo'n traditie heeft van teksten-met-een-boodschap als gastland Portugal. Vuletic kan het weten, hij is auteur van Postwar Europe and the Eurovision Song Contest en bestudeert de relatie tussen de Europese politiek en populaire muziek. "Dat uitgerekend zij nu een editie zonder grote diplomatieke rellen organiseren, is wel bijzonder."

Toch zitten er tussen de zoete liefdesliedjes ook nu weer heel wat maatschappijkritische en politieke statements in de finale. Israël, een van de topfavorieten, brengt geheel in de geest van #MeToo een feministisch pamflet. U moet tussen het kippengekakel en het visuele geweld op het podium maar eens luisteren naar de tekst van zangeres Netta Barzilai. "I'm not your toy, you stupid boy", zingt ze. En nog: "Wonder Woman don’t you ever forget, you’re divine and he’s about to regret."

Frankrijk vertelt in 'Mercy' het verhaal van een baby die geboren is op een schip tijdens een reddingsactie van vluchtelingen op de Middellandse Zee. 'Non mi avete fatto niente' van Italië, dat de avond morgen zal afsluiten, gaat dan weer over terrorisme en beschrijft de aanslagen in onder meer Nice, Barcelona en Parijs.

Ook het Deense 'Higher Ground' heeft een antioorlogsboodschap, net zoals IJsland en Zwitserland overigens, die allebei sneuvelden in de halve finale. De Deense song gaat over het vreedzaam oplossen van conflicten en is geïnspireerd op een Viking-legende. 

Opvallend ook bij de persconferenties: zelfs al spat het niet per se van de song af, zowat iedere kandidaat doet zijn uiterste best om toch een diepere betekenis achter zijn nummer te duiden. Niemand wil doorgaan voor de artiest van het oppervlakkige riedeltje of de simpele romantische ballade.

Politiek verboden

Nochtans: vorig jaar besloot de organisatie – moe van alle pro- en contra-Russische profileringsdrang – dat politieke boodschappen niet langer mogen. Wat dan precies onder die noemer valt, specificeert de EBU niet. De inzendingen van dit jaar passeerden allemaal de selectie. 

Een bijzonder domme ingreep, oordeelt Vuletic vanuit Lissabon. "Het Eurovisiesongfestival is altijd politiek geweest, vanaf het prille begin. Dat is net een van de fantastische dingen aan de wedstrijd. De liedjes die je hier hoort, die zingen ze niet in X-Factor, hoor." 

Voor hem druist de ingreep in tegen het DNA van Eurovisie. "Ja, dit is een wedstrijd voor populaire muziek. In landen als het Verenigd Koninkrijk of Zweden valt dat vaak samen met commerciële hits. Maar in het zuiden van Europa is er veel meer een traditie van protestsongs en dat is even valabel. Wat willen ze dan, alleen maar cheesy love songs? Nee, het festival heeft altijd mooi de veranderende tijdgeest weten te vatten. Al van bij de eerste jaargang in 1956. Toen zond Duitsland een nummer in dat ging over een vrouw die iedere avond een andere man had. Conservatief is het festival dus nooit geweest."

Doorgaans blijft het evenwel bij reflectie. De keren dat het songfestival ook vooropliep in de strijd en een voorbode was van een maatschappelijke ommekeer, zijn erg beperkt. Na de winst van Conchita Wurst in 2014 werd in Oostenrijk bijvoorbeeld verwacht dat het homohuwelijk er snel zou komen. Maar politiek werd het voorstel geblokkeerd, afgelopen december beval het Grondwettelijk Hof uiteindelijk de invoering. 

"In feite heeft alleen de winst van Dana International in 1998 echt iets gedaan voor wie in Israël een andere seksuele geaardheid heeft. Al kun je je afvragen of die evolutie zich niet sowieso voltrokken zou hebben",  zegt de van oorsprong Australische professor.

Wat het dit jaar wordt? "Ik ben een historicus, geen profeet", lacht Vuletic. "Frankrijk krijgt veel bijval. Maar ik geloof erg in het nummer van Duitsland. Het is een mooi eerbetoon aan een overleden vader, een zeer universeel thema."

Universeel, maar niet politiek. "Maar dat was de winnaar van vorig jaar op het eerste gezicht ook niet. Het leek gewoon een mooi liefdesliedje. Tot Salvador Sobral het na zijn overwinning uitriep tot een aanklacht tegen de commercialisering van de popmuziek. Bovendien was het in het Portugees gezongen en niet in het Engels. Ook dit jaar zijn er opmerkelijk veel landen die een andere taal kozen, in de finale geraakt. Dat is al een politiek statement op zich."

Morgenavond bekampen de kleurrijke acts elkaar in de finale van het Songfestival. Volg onze liveblog op DeMorgen.be.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234