Maandag 20/05/2019

De Mol

‘Het ergste wat je kan overkomen, is dat je niet meer mag meedoen’: de makers van ‘De mol’ spreken

Beeld VIER

‘De mol’, het boeiendste potje jokken van het jaar, ondergraaft weer alle kijkcijfertabellen. Het vierde seizoen sinds de herstart heeft in Vietnam een dankbare locatie gevonden om tien deelnemers te onderwerpen aan de inventieve, vaak schier sadistische breinen van een select kransje aanstokers, die achter de schermen alle touwtjes in handen hebben. Eén verrader, vijf mecenassen: wij gingen op bezoek bij de breinen achter ‘De mol’. ‘Paranoia hoort er gewoon bij.’

‘Gilles De Coster heeft de mol heus niet enkel ’s nachts moeten inlichten. Soms deed hij het ook in het bijzijn van de anderen.’

Het kernkabinet achter ‘De mol’ bestaat dit jaar uit oude getrouwen: Joren Creylman, Christoph Cuypers en Jeroen Mertens maakten samen de eerste seizoenen, terwijl Raf Berghmans eerder al aanschoof voor de tweede jaargang. Anthony Lievens beleefde vorig jaar zijn vuurdoop in Mexico. Samen bedachten ze de vreemde wending die dit seizoen kenmerkt: de mol werd pas gekozen ter plaatse, tijdens de eerste aflevering, en moet zich dus onvoorbereid schikken in zijn rol van saboteur.

Zat er na drie nieuwe seizoenen sleet op het concept?

Jeroen Mertens: “Dat niet, maar toen we vorig jaar begonnen na te denken over hoe dit seizoen eruit moest zien, waren we het er al snel over eens dat we de mol menselijker wilden maken. Als kijker moest je meer voelen dat hij of zij aanwezig is en toekijkt. De vorige keren kreeg je dat gevoel pas in de laatste aflevering, wanneer we de sabotages uitlegden. Dat element wilden we nu in álle afleveringen stoppen.”

Joren Creylman: “Je leeft nu meer mee met de mol. Want hoewel die altijd al de hoofdrolspeler was, wist je nooit wat er door zijn of haar hoofd ging. Nu wel, dankzij dat dagboekmoment waarin je af en toe hoort hoe de mol zich voelt.”

Raf Berghmans: “Bovendien bood het een unieke kans om de kandidaten beter te leren kennen. Normaal begin je al vanaf de eerste seconden te speuren naar de verrader. Nu kon je die reflex even laten rusten, en kon je iedereen eens leren kennen in onverdachte tijden.”

Het gevolg is dat jullie de mol deze keer niet uitgebreid konden voorbereiden.

Christoph Cuypers: “Ik weet nog dat we ons plan uitlegden aan Michiel Devlieger en dat hij er ook niet gerust in was: ‘Dat is wel érg gevaarlijk,’ zei hij (lacht). Maar we zijn niet over één nacht ijs gegaan.”

Creylman: “We hadden dit seizoen nog niet eerder kunnen draaien. We weten stilaan wel hoe het moet, maar om iets als dit te proberen, heb je eerst wel een pak zelfvertrouwen nodig.”

Cuypers: “Akkoord, het risico dat er iets fout liep was groot. Maar we willen elk jaar iets brengen dat enigszins nieuw is. En na drie seizoenen was het onvermijdelijk dat mensen bepaalde verwachtingen hadden als ze aan ‘De mol’ dachten – zowel kijkers als deelnemers. Gelukkig is er niets leukers dan spelen met verwachtingen.”

Beeld VIER

Is het de doodsteek voor jullie programma als mensen het gevoel hebben dat ze weten wat er te gebeuren staat?

Anthony Lievens: “Absoluut. Er zijn geen zekerheden in ‘De mol’, dat moest nog eens duidelijk worden gemaakt.”

Creylman: “Het is ook leuk om te spelen met momenten die we mettertijd als vanzelfsprekend zijn gaan zien. Een eliminatie bijvoorbeeld: je verwacht dat die volgens een bepaald stramien zal verlopen, maar als we het rode scherm dan eens uitzonderlijk niet tonen aan de afvaller, zoals aan het einde van de derde aflevering, staat alles op z’n kop.”

Zeg dat wel. De ontlading bij Eva nadat ze te horen had gekregen dat ze na haar rode scherm dan toch niet geëlimineerd was, was zichtbaar. De klap bij Ingrid was des te harder: zij moest wel vertrekken, hoewel ze dacht veilig te zijn.

Mertens: “‘De mol’ komt soms met heftige gevoelens. Maar willen de mensen die zich inschrijven niet juist verrast worden en zichzelf tegenkomen? Die emoties wil je toch gevoeld hebben als kandidaat? En uiteindelijk is het ook maar een spel, hè: het ergste wat je kan overkomen, is dat je niet meer mag meedoen.”

Cuypers: “Vandaar dat we ook niet snel een kandidaat zullen selecteren bij wie we een zekere rancune vermoeden: we weten uit ervaring dat een goede kandidaat zulke emoties weet te verteren.”

Lievens: “Daar zorgen we ook voor. Zo’n opdracht als die met de verfbom van vorige zondag, lieten we volgen door een strandfuif. Als je de groepsbanden uitrekt, moet je ze achteraf ook weer aanhalen.”

Hebben jullie nooit overwogen om ook voor de kijker geheim te houden dat er aanvankelijk geen mol was?

Mertens: “Tot tijdens de montage hebben we met het idee gespeeld om de kijker het pas samen met de deelnemers te laten ontdekken. Maar we vonden het gevoel dat je als kijker iets meer wist dan de deelnemers te waardevol: normaal is dat níét het geval als je naar ‘De mol’ kijkt, nu wel. Zo offerden we iets van de spanning op, maar je kreeg er wat humor voor in de plaats.”

Creylman: “Het voelde soms wel raar, hoor. Het had iets onbehaaglijks om zonder hoofdpersonage aan je avontuur te beginnen. Toen we vertrokken naar Vietnam kon ik me niet van het gevoel ontdoen dat we iets vergeten waren. Ah ja, we hebben nog geen mol! (lacht)”

Nachtelijke briefings

Werd de mol ook écht gekozen tijdens dat ‘rondemoment’ in die eerste aflevering? Of hadden jullie al stiekem een favoriet in gedachten?

Lievens: “We hadden drie favorieten, zoals je kon zien, maar de eigenlijke beslissing is daar pas genomen.”

Creylman: “De beslissing was unaniem, we hadden allemaal dezelfde ideale mol gezien bij die reacties. We hadden wel een favoriet, maar bij de test vonden we iemand anders nog beter liegen: die is het geworden.”

Cuypers: “Een spannend moment: we hebben nog een foto gemaakt van de ploeg om het vast te leggen.”

Creylman: “Heel flou, waarschijnlijk met bibberende handen genomen.”

Sta je op zo’n moment stil bij wat je allemaal vraagt van je mol?

Berghmans: “Dat moet wel. Stel dat onze uitverkorene zei dat hij of zij het toch niet zag zitten: daar moesten we ook een oplossing voor vinden.”

Mertens: “Gelukkig heeft de mol meteen toegehapt, zoals we hoopten.”

Creylman: “Ergens onderschatten we nog altijd wat we verlangen van de mol. Los van alle opdrachten die gesaboteerd moeten worden, zijn er ook kleine momenten waarop de andere kandidaten elkaar uithoren en uit hun tent lokken. Een spannend moment voor de mol. Normaal bereiden we de mol daar zo goed mogelijk op voor, maar deze keer hadden we die luxe niet.

“De mol zijn brengt onzekerheid en angst met zich mee, zeker als je vertrekt in de waan dat je een gewone kandidaat bent. Dus hebben we tussendoor geprobeerd om goed te luisteren naar hoe de mol zich voelde.”

Ook om drie uur ’s nachts, als het moest. Zo konden we zien hoe Gilles De Coster de mol ’s nachts ging opzoeken om hem of haar in te lichten in de hotelkamer.

Cuypers: “Dat gebeurde dit seizoen wel vaker.”

Creylman: “Terwijl het telkens riskant was: als je betrapt wordt door een andere deelnemer, is alles om zeep. Normaal gezien zouden we nooit zulke risico’s nemen, maar nu konden we niet anders. Gilles wilde het daarom ook eerst niet doen, dus hebben we een systeem bedacht waarbij elke deelnemer apart sliep, in kamers die zo ver mogelijk uit elkaar lagen, en met mensen die op de uitkijk stonden. Maar zelfs dan was het nog spannend.”

Is met zulke nachtelijke briefings de mol dan niet gewoon die ene kandidaat met wallen?

Mertens: (lacht) “We gaan ervan uit dat je als kandidaat sowieso niet al te veel slaapt, omdat je de gebeurtenissen van de voorbije dag opnieuw afspeelt in je bed. Als je echt wilt vasthouden aan acht uur slaap per nacht, is ‘De mol’ misschien niets voor jou.”

Lievens: “We hebben de mol heus niet alleen ’s nachts ingelicht. Het werd op den duur leuk om creatief om te springen met de momenten waarop we konden briefen. In de vorige aflevering zag je dat we er een spelletje van gemaakt hebben door alles net heel openlijk te maken: de mol werd letterlijk voor de ogen van de andere kandidaten ingelicht door Gilles, maar omdat iedereen één voor één bij hem langskwam wist je nog altijd niet wie het is. Zo werd het voor de anderen een bijkomende opdracht om die ene eruit te halen die anders reageert.”

Loop je met een slechter voorbereide mol niet het risico dat hij of zij aan het improviseren slaat? Gilles Van Bouwel zei hier enkele weken geleden dat niets zo gevaarlijk is voor een mol als improvisatie: “Dan riskeer je domme dingen te doen.”

Lievens: “Dat hangt vooral af van wie de mol is. In het verleden werd er ook al stevig geïmproviseerd hoor, ook door Gilles Van Bouwel.”

Creylman : “En dat willen we ook, hè. De mol mág improviseren. Je houdt als maker wel telkens je hart vast, maar het maakt het er alleen maar interessanter op. We moeten onze mollen net vaker het tegendeel bijbrengen: dat niet élke opdracht moet mislukken. Soms wil je als maker nu eenmaal dat een opdracht lukt, omdat het goed kan zijn voor de groepssfeer of omdat het mooi zal ogen voor de camera. Maar soms denkt de mol daar anders over (lacht).”

Lievens: “Bovendien kan de mol soms niet anders dan improviseren. Hoe vaak gebeurde het niet dat we hem of haar een hele proef uitlegden, inclusief gaatjes waar plaats zou zijn voor sabotage, om na enkele minuten al te zien dat er niets meer overeind bleef van onze uitleg (lacht). Ook wij moeten voortdurend voorbereid zijn op het onverwachte. Tijdens de proef met de boot twee afleveringen geleden, hadden we alles tot in de puntjes voorbereid – tot bleek dat de boot waarop de regisseur zat het liet afweten en alleen nog maar achteruit kon varen.”

Berghmans: “Je kunt er nu wel om lachen, maar op dat moment is het vooral stressen. ‘Daar gebeurt iets, filmen!’ En dan moet jij maar achterwaarts naar je kandidaten zien te laveren.”

Offer voor de goden

Nieuw dit jaar is dat de mol af en toe te horen is in korte dagboekfragmenten. Is dat niet riskant? Stel dat één of andere fanaat met technische aanleg erin slaagt de stemvervorming ongedaan te maken.

Mertens: “We hebben de grootste techfreaks bij Woestijnvis op voorhand op die fragmenten losgelaten, maar het is niemand gelukt om er iets herkenbaars van te maken. Dat is géén uitdaging om het toch eens te proberen, voor alle duidelijkheid (lacht). Er zijn wel mensen die beweerden die of die kandidaat herkend te hebben, maar zolang er verschillende namen vallen, maken we ons geen zorgen.”

Creylman: “Het is trouwens ook écht de mol die je daar hoort: naast de stemvervorming hebben we niets veranderd.”

Lievens: “Het risico op herkenning bestaat dus, maar we vonden het te waardevol om het niet te doen. Als je de mol kunt horen, helpt dat om hem of haar een stukje menselijker te maken. En dat is waar we op mikten.”

Beeld VIER

Zitten er dit jaar opnieuw hints verstopt die naar de identiteit van de mol leiden? Als jullie op voorhand niet wisten wie de mol zou zijn, lijkt me dat erg moeilijk.

Mertens: “Het zijn er een pak minder dan vorige jaren, maar er blijven er nog altijd een paar over. Het is te leuk om het niet te doen, maar we hebben een haat-liefdeverhouding met die tips.”

Berghmans: “Toen we de trailer voor dit seizoen losten, hebben we nog eens beseft hoe inventief een deel van onze kijkers is. In dat clipje hadden we op allerlei manieren de namen van de tien kandidaten verstopt. Daar zijn ze wel even zoet mee, dachten we, maar het duurde amper 40 minuten voor ze allemaal gevonden waren én op het internet stonden. Echt, de mensen die zoeken naar zulke dingen, worden beter en beter.”

Lievens: “Net zoals hoe we de reisbestemming van dit jaar verstopt hadden in een ander promofilmpje: je moest het geluid van dat filmpje in een spectrogram (een grafiek waarop tijd en energie zijn uitgezet, red.) gieten, waardoor een boodschap met de bestemming zichtbaar werd. Ingewikkeld, denk je dan. Maar een halfuur later was het al ontrafeld. Het voelt heel dubbel: tegelijk is dat de harde kern van je fanbase, en er is niemand die zo meeleeft met je programma. Maar ze maken het je wel verdomd moeilijk om nog íéts te verstoppen (lacht).”

Creylman: “Het zou ook niet fijn zijn mocht de mol gevonden worden door een tip die je niet goed verborgen hebt. De mol móét te vinden zijn, maar liefst wel door naar de afleveringen te kijken en de juiste analyse te maken.

“Gelukkig worden er ook duizend dingen onterecht als mogelijke tip uitgelicht. Toevalligheden vaak, want we stoppen er nooit misleidende tips in. Maar vaak ontstaan er hele theorieën rond dingen die ons zelf niet eens opgevallen zijn.”

Met Vietnam als reisbestemming is het de eerste keer dat de ‘De mol’ naar Azië trekt. Heeft dat voor eigenaardigheden gezorgd?

Lievens: “Het begon al bij de taalbarrière: vorig jaar in Mexico kon je nog wel iets maken van dat Spaans, maar dit jaar waren we echt volledig afhankelijk van onze vertalers. Er kroop dus wat tijd in als je iets georganiseerd wilde krijgen.

“Daarnaast is Vietnam nog altijd een communistisch land: als je iets wilt filmen, kun je niet om het regime heen. Als we ergens luchtbeelden wilden maken, konden we de vorige jaren altijd snel een drone lanceren. Dat moest je in Vietnam niet proberen zonder officiële toestemming.”

Cuypers: “En overal waar we gingen, werden we op de voet gevolgd door iemand van het regime.”

Dus ergens in Vietnam zit er nu een ambtenaar die weet wie de mol is?

Creylman: “Het zou goed kunnen. We hadden ook twee BMW’s gekregen van de sponsor, maar één daarvan werd ter plaatse al snel opgevorderd door de meereizende ambtenaren (lacht).”

Berghmans: “We kregen in Vietnam ook vaak te maken met gewoontes die grondig verschillen van de onze. Toen we voor de opnames op prospectie gingen, wilden we eens zien hoe een bepaald terras eruit zou zien vanuit de hoogte. We vroegen een winkeluitbater of we eens uit een raam mochten kijken vanop zijn eerste verdieping, maar toen we daarna weer vertrokken, was die man behoorlijk kwaad: in Vietnam leeft blijkbaar het bijgeloof dat het ongeluk brengt voor de uitbater als mensen zijn winkel verlaten zonder iets te kopen.”

“Goed weer is cruciaal als je ‘De mol’ wilt maken: voor het licht en voor ieders goed humeur”, zo klonk de verklaring achter Mexico als reisbestemming. Ik ben Frank Deboosere niet, maar kan het niet lelijk regenen in Vietnam?

Berghmans: “Dat hebben we gemerkt, ja (lacht). Bij de opnames zijn we gelukkig gespaard gebleven van al te erge regen, maar het was elke dag vechten tegen het daglicht: de avond valt erg snel in Vietnam, na zes uur moet je er geen buitenopnames meer maken.”

Cuypers: “Dat we gespaard zijn van regen, hebben we te danken aan de plaatselijke bevolking: die bracht geregeld offers om goed weer af te smeken voor ons – vaak met een schaal koekjes, of wat bloemen. Geloof het of niet, maar het heeft gewerkt: het heeft bakken geregend terwijl we daar waren, maar nooit wanneer de camera liep.”

Lievens: “Ondanks die eigenaardigheden was Vietnam een dankbare bestemming. Het land was een goede inspiratie-bron voor opdrachten: die proef in aflevering drie waarbij kandidaten de basisbeginselen van vovinam aangeleerd kregen, een Vietnamese gevechtssport, was daar een mooi voorbeeld van.”

Stuk in de kraag

Gilles Van Bouwel zei hier enkele weken geleden nog dat hij in zijn jaargang nooit nuchter naar bed is gegaan. Ook dit seizoen werd er al eens iets gedronken: zijn jullie op zulke momenten niet bang dat de mol al lispelend z’n mond voorbijpraat?

Lievens: “Dat is één van onze terugkerende nachtmerries: een mol die zich zat drinkt en er iets uitflapt (lacht). Een mol die praat in zijn slaap, is er nog zo één.”

Mertens: “Nu, zelfs als de mol met een stuk in zijn kraag ‘Ik ben de mol!’ zou staan roepen, gelooft de rest hem waarschijnlijk niet eens. Zo is de sfeer op die reis: je twijfelt als kandidaat aan alles.”

Volgens de drie vorige mollen was de eenzaamheid het zwaarst om te dragen. Houden jullie daar rekening mee?

Lievens: “Ik snap het wel: de mol hoort niet helemaal bij ons, en ook niet helemaal bij de deelnemers. Die eenzaamheid hoort bij de rol, vrees ik. Maar achteraf weegt die niet op tegen de ervaring: de mensen die elkaar in ‘De mol’ leren kennen, blijven vrienden voor het leven.”

Was de geheimhouding voor jullie niet een stukje makkelijker om te dragen dit jaar? Als de mol nog niet bekend was op voorhand, moest zijn of haar identiteit ook niet angstvallig bewaakt worden voor vertrek.

Mertens: “Op dat vlak hebben we helaas weinig verandering gevoeld (lacht). De angst om door de mand te vallen, voel je altijd. Ik heb door ‘De mol’ te maken de reflex gekweekt om alle deuren achter mij te sluiten. Telkens wanneer ik collega’s die niet aan ‘De mol’ werken hun programma zie monteren met de deur open, schrik ik altijd: ‘Straks ziet iedereen waarmee ze bezig zijn!’ Paranoia hoort er gewoon bij. Om je een idee te geven: collega’s Kelly Van den Bleeken en Sam Devriendt hebben eerst aan dit seizoen meegewerkt, maar zijn ondertussen al bezig met de voorbereiding van een volgende reeks. Zij willen zelfs tegen ons niet zeggen wat de reisbestemming is.”

Hebben jullie er al bij stilgestaan dat er na dit seizoen meer nieuwe dan oude jaargangen zullen bestaan? Het origineel wordt stilaan een vage herinnering.

Creylman: “Daar zijn we niet mee bezig. Maar ik denk dat we allemaal het gevoel hebben dat ‘De mol’ nog niet aan het einde toe is. Al is het maar omdat je met de snel evoluerende technologie altijd weer nieuwe inspiratie krijgt. We hebben voor dit seizoen opdrachten bedacht die een paar jaar geleden nog niet mogelijk waren geweest. Zolang je niet aan het DNA van ‘De mol’ raakt, is er geen reden om op te houden.”

Is er nu dan nog niet aan dat DNA geraakt door zonder mol te vertrekken?

Mertens: “Nee. Voor ons is de kern van ‘De mol’: tien mensen gaan op reis, proberen geld te verdienen met opdrachten, en worden tegengewerkt door één medekandidaat die ze moeten zien te ontmaskeren. Daaraan mag je niet raken, maar binnen dat kader kun je nog veel kanten uit.”

Berghmans: “De grootste uitdaging blijft om thuis uitgelegd te krijgen dat je maanden aan een stuk weg zult zijn (lacht).”

Volgend jaar vertrekken jullie ter compensatie dus niet met twee mollen?

Mertens: “Nee, dan zou je wél te hard morrelen aan het concept. En het zou ook minder interessant zijn: je zoektocht verandert totaal van dynamiek.”

Beeld VIER

Creylman: “Het principe achter ‘De mol’ is simpel, maar ik ben ervan overtuigd dat het programma nog wel een paar jaar mee kan. Of dat zoals nu jaarlijks moet zijn, laat ik in het midden.”

Die bedenking hebben jullie al vaker gemaakt, maar als de kijkcijfers goed blijven, zal de zender niet snel een jaartje willen overslaan: jullie schurken elke aflevering tegen het miljoen kijkers aan.

Creylman: “Ik begrijp de zender, maar kijkers moeten ook nog altijd honger hebben naar ‘De mol’. Dat merkte ik zelf door vorig seizoen eens een jaartje niet mee te werken: de honger om er daarna weer in te duiken, was des te groter.”

Zijn jullie zelf bezig met kijkcijfers?

Berghmans: “Naar de concurrentie kijken is een normale reflex als je tv maakt, denk ik.”

Creylman: “Dit jaar hebben we geen pronostiek gehouden over de kijkcijfers zoals voorgaande jaren. Niemand is erover begonnen, en ik durfde het zelf niet voor te stellen (lacht). Je blijft toch altijd met een bang hartje afwachten. De concurrentie is ook niet min, hè: we staan tegenover vaste waarden als Tom Waes en Jeroen Meus. Maar als je dan ziet dat de kijkers ons nog altijd weten te vinden: dat doet deugd.”

© Humo

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.