Vrijdag 05/06/2020

Class of 2000

Het drama van Roskilde, of hoe festivals nooit meer hetzelfde zouden zijn

Beeld BELGAIMAGE

Achttien jaar geleden stierven negen mensen tijdens een optreden van Pearl Jam in het Deense Roskilde en werden festivals flink wakker geschud. Crowdsurfen mag sindsdien niet meer. Maar zonder Roskilde wellicht ook geen slimme dranghekken en polsbandjes die meten waar het te druk is. "Elke band is alerter dan ooit." 

Op 30 juni 2000 ging Per Johansen op zijn plek staan, in de smalle strook tussen het hoofdpodium en het publiek. Het was kwart na tien 's avonds en 50.000 man stond te wachten op Pearl Jam, dat bijna aan hun set zou beginnen. Het was al de tiende keer dat Johansen als vrijwilliger mee instond voor de veiligheid op Deense Roskilde en hij merkte dat het best druk was voor het podium, maar ook niet uitzonderlijk.

Een dik uur later werden acht jonge mannen dood teruggevonden, vlak voor het podium. Een negende slachtoffer overleed een paar dagen later. Allemaal waren ze gestikt.

Kwestie van leven of dood

Zoals bij elk optreden had Johansen mensen over de hekken getrokken die om de een of andere reden uit de massa weg wilden. "Er waren een paar meisjes die we er echt moeilijk uit getrokken kregen. Normaal lukt dat vlot met één man, nu moesten we met twee trekken", zo vertelde hij achteraf aan het muziekblad Rolling Stone. Pas toen besefte hij dat er iets mis was.

Een andere ooggetuige, die op een viertal meter van het podium stond, zei aan
Rolling Stone: "Ik zag mensen vallen. Een jongen voor me riep: 'Duw de andere kant uit!' We hebben dat geprobeerd, maar het hielp helemaal niet."

Ene Tomas zei: "Na een halfuur wist ik dat het een kwestie van leven of dood was. Ik kon mijn armen niet meer bewegen en het was moeilijk om te ademen." Nog iemand vertelde dat ze zag hoe toeschouwers op de gevallen mensen stonden, maar geen plaats vonden om hun voeten elders te zetten.

Heizeldrama

Nog altijd wordt in de festivalsector over die fatale avond in Denemarken gepraat. Het drama geldt, net als die fatale Love Parade in Duisburg (2010), als een zwarte dag in de festivalwereld. Maar het was ook, net als veel rampen, een wake-upcall. Roskilde stond te boek als een goed georganiseerd festival, dus waarom liep het daar zo gruwelijk mis?

"Roskilde is een casus die vaak bestudeerd wordt tijdens opleidingen over veiligheid", vertelt Stef Picarelle, die instaat voor de veiligheid op festivals als Couleur Café. Het komt erop neer dat bepaalde hekken voor het hoofdpodium, die het publiek moesten opsplitsen, er eigenlijk voor zorgden dat de mensen niet meer konden bewegen en de druk in de massa te groot werd.

Pearl Jam stond dat weekend ook op de affiche van Rock Werchter, maar de groep was zo aangeslagen dat ze afbelden. Rock Werchter kreeg toen toch een hoop ongeruste ouders over zich heen, maar: "Wij hadden in 1985 al het Heizeldrama gehad. Dat was de ramp die hier enorm veel in beweging heeft gezet. Op het vlak van veiligheid bij grote evenementen stonden we jaren voor op de rest van Europa", weet Picarelle.

Beeld BELGAIMAGE

Evelien De Pauw, die aan UGent de veiligheid bij dit soort evenementen onderzoekt, ziet toch dat festivals na Roskilde nog een tandje bijstaken. "Zeker kleine festivals als Lokerse Feesten, die toen sowieso enorm aan het groeien waren, hadden nood aan een meer professionele aanpak."

Picarelle: "Ik denk niet dat festivals in die tijd laks omgingen met de veiligheid van hun publiek, wel was er te weinig ervaring en kennis. Roskilde deed hen beseffen dat ook zij risico's liepen. Op dat vlak staan we vandaag toch een stuk verder."

De Pauw herinnert zich nog dat ze als kind bijna vertrappeld is tijdens de Gentse Feesten, en dat ze als puber op het Leuvense Marktrock op een overvolle Grote Markt belandde waardoor ze met haar voeten nauwelijks nog de grond raakte. "Dat zijn dingen die vandaag niet meer zouden gebeuren."

Crowdsurfen

Maar ook het legendarische Glastonbury besloot in 2001 een jaartje over te slaan omdat ze de controle over toeschouwers verloren was. De Britten maakten er in die tijd een sport van om massaal over de omheining van het festival te kruipen, zodat veel meer volk dan de officiële 100.000 man rondliep.

In Nederland legden festivals een verbod op crowdsurfen op en ook hier mag het inmiddels al lang niet meer. "Crowdsurfen is heel gevaarlijk, elk jaar gebeuren er ongelukken omdat mensen vallen", zegt Picarelle. "Ook in elkaars nek kruipen om beter te kunnen zien, is een risico. Je mag echt niet vallen in een massa volk. Voor je het weet, raak je moeilijk recht en krijg  je geen lucht."

Ook wetenschappers hebben de jongste jaren veel onderzoek verricht naar dynamieken in grote massa's, bijvoorbeeld door mensen met een gechipte pet te volgen op een evenement. "Ik heb zelf ook jarenlang simulaties gemaakt, op zoek naar de sterktes en zwaktes in onze veiligheidsplannen", zegt Rik Liekens, al achttien jaar veiligheidscoördinator bij Live Nation. "We hebben altijd heel open gecommuniceerd over die bevindingen. Op vlak van veiligheid heerst geen competitie."

Beeld BELGAIMAGE

De infrastructuur is daarbij ook razendsnel geëvolueerd: er bestaan tegenwoordig dranghekken die de druk in een tent of voor een podium meten, Rock Werchter laat het publiek met groene en rode lichten weten of er voor het podium nog plaats is, Tomorrowland weet dankzij de chip in de toegangsbandjes waar de mensen zich bevinden en welk podium moet worden afgesloten omdat het te druk wordt. Ondertussen houden camera's en stewards alles nauwlettend in de gaten. "De festivalganger is zich daar niet echt bewust van", merkt Liekens op.

Alerte bands

Pearl Jam had die bewuste avond niet in de gaten dat het misliep, tot hun tourmanager vroeg om de muziek stil te leggen. Pas dan konden de veiligheidsdiensten over de barrières springen om de gewonde slachtoffers te helpen, en werden de lichamen ontdekt.

Vandaag zijn muziekbands veel alerter voor wat er in het publiek gebeurt. Ook dat is een erfenis van Roskilde. "Elke ervaren groep kent ondertussen de 'stop show procedure', wat betekent dat de stagemanager een optreden kan stilleggen als er een probleem is", vertelt Picarelle. "Groepen die een actief publiek hebben of die de toeschouwers al eens graag van links naar rechts laten springen, overleggen op voorhand even met ons." 

"De bands zijn uiteindelijk ook het best geschikt om te communiceren met het publiek", zegt Liekens.  Als de stagemanager een gele kaart in de lucht houdt, betekent dat bijvoorbeeld dat ze hun nummer mogen afronden en dat er dan een korte briefing volgt. Een rode kaart duidt op acuter gevaar. Liekens: "Twintig jaar geleden waren bands daar niet zo mee bezig, vandaag voelen zij ook die verantwoordelijkheid." 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234