Woensdag 30/11/2022

AchtergrondTelevisie

Het doek valt over ‘Better Call Saul’: wat maakte deze spin-off zo legendarisch?

Bob Odenkirk in 'Better Call Saul'. Beeld Netflix
Bob Odenkirk in 'Better Call Saul'.Beeld Netflix

Nu het allerlaatste seizoen van Better Call Saul is aangevat op Netflix wordt het afscheid voor veel kijkers even bitterzoet als de toon van het misdaaddrama zelf. Hoe wist Bob Odenkirks praatjesmaker zoveel kijkersharten te veroveren dat deze spin-off vandaag gewoon in dezelfde ademteug wordt genoemd als oerserie Breaking Bad?

Ronald Meeus

Alles draait om Saul Goodman. Of beter: Jimmy McGill, want pas aan het slot van het vierde seizoen van Better Call Saul maakte de kijker die ascensie van het hoofdpersonage mee, van de eeuwige loser tot de onscrupuleuze schoft van een advocaat die hij sinds de tweede jaargang van Breaking Bad al was. Better Call Saul is een prequel op die reeks (ze eindigde in 2013, twee jaar later zag deze serie het levenslicht), maar resoneert flink anders bij de kijker dan de voorganger. “Breaking Bad voelde epischer aan, meer op wereldschaal”, vertelde David Porter, de componist van de bekende, uit eclectische gitaarplukjes bestaande soundtrack van beide series, ooit tegen De Morgen. “Het verhaal dat Better Call Saul vertelt is lichter van toon, maar ook persoonlijker, intiemer.”

Doorheen de seizoenen van Breaking Bad kwam Goodman alsmaar duidelijker en scherper in beeld, als de gewiekste advocaat die de dieper en dieper in de drugspenoze wegzakkende chemicus Walter White (Bryan Cranston) en diens assistent Jesse Pinkman (Aaron Paul) met lepe trucs uit de armen van het gerecht hield, en tegelijkertijd ook het financiële brein achter de witwasoperatie van hun drugsmiljoenen was. Het was het soort minzame nevenpersonage dat je eigenlijk liever níét in een hoofdrol ziet. Van de vier laatste seizoenen van Happy Days (1980-1984) met ineens fanfavoriet Fonzie (Henry Winkler) in de hoofdrol tot de mislukte Friends-spin-off Joey (2004-2006): zo’n nevenpersonage dat langzaamaan de sympathie van de kijker veroverde ineens centraal zetten is zelden een goed idee gebleken. Behalve dus in Better Call Saul.

De sympathieke loser (hier in seizoen 3) verandert stilaan in een criminele zwendelaar. Beeld Netflix
De sympathieke loser (hier in seizoen 3) verandert stilaan in een criminele zwendelaar.Beeld Netflix

Overleven vs. schitteren

Net als bij die andere breakout characters die naar het voorplan werden getrokken verdwijnt in Better Call Saul een flink stuk van het mysterie rond het personage. Maar het verschil dat de scenaristen van deze reeks maken is dat de kijker daar iets wezenlijks voor in de plaats krijgt: een geduldig verteld ontstaansverhaal dat de kijker een diep inzicht geeft in de complexe psyche van de figuur. In een briljante zet doen ze McGill, zoals hij in de eerste seizoenen van Better Call Saul nog heet, zijn uiterste best doen om een respectabel raadsman te worden, maar houden ze hem daarbij in de schaduw van zijn broer Chuck (Michael McKean), een briljant rechtsgeleerde. Dat geeft hem de perceptie van de eeuwige loser mee, iemand die niet voor vol wordt aangezien door de heavy hitters in de advocatuur van de Amerikaanse stad Albuquerque (New Mexico), zoals de kleffe Howard Hamlin (Patrick Fabian).

Het resulteert in een personage dat de meest vergezochte zwendelarijen verzint om te overleven: zich voordoen als een tech-ondernemer om effectenmakelaars af te zuipen in een fancy horecatent, bijvoorbeeld. Of een stel oudjes tot een groepsvordering proberen te overtuigen door bingonamiddagen te organiseren in hun woon-zorgcentrum. Maar hij zwalpt voortdurend tussen dat gesjacher en oprechte maar constant mislukkende pogingen om een weledelgestreng lid van de gemeenschap te worden. Tot hij knapt onder de druk, zijn snaakse kwaliteiten volledig omarmt, en zichzelf laat herrijzen tot de zich liefst in de donkergrijze zones van de wet ophoudende advocaat met de valse Joodse naam en de klandizie van druggebruikers en -dealers, sekswerkers en beroepscriminelen.

“Je verliest nooit je sympathie voor hem, ook al rijdt hij de kantjes er behoorlijk af”, zegt Wouter Van Haver, scenarist van de recente Vlaamse bioscoopfilm Zeppos: Het Mercatorspoor, tv-seriefreak én fan van Better Call Saul. “Hij is een eeuwige underdog, je ziet hoe hij voortdurend wordt opzijgeschoven en gekleineerd, dus je wilt hem gewoon eens zien winnen. Ook al besef je goed genoeg dat hij dat op een heel vertrapte manier probeert te doen.”

Kim Wexler (Rhea Seehorn), de beloftevolle advocate die zich laat meesleuren in Jimmy's spelletjes. Beeld Netflix
Kim Wexler (Rhea Seehorn), de beloftevolle advocate die zich laat meesleuren in Jimmy's spelletjes.Beeld Netflix

Geen woord te veel

Het verschil tussen de temerige Jimmy McGill en de van een slijmerige zelfzekerheid overlopende Saul Goodman is zo groot dat ze wel twee verschillende personages lijken. Maar dat zijn ze in geen geval, zegt Bob Odenkirk, de 60-jarige acteur die al sinds 2010 het personage vertolkt. In 2018 vatte hij het zo samen tijdens een panelgesprek voor fans van de reeks op de jaarlijkse Comic-Con-conferentie in San Diego: “Je ziet altijd maar één dimensie van Saul op het scherm, maar zijn persoonlijkheid gaat veel dieper dan dat. Jimmy en Saul zijn één en dezelfde persoon.”

Maar het is geen schizofrene persoonlijkheid: wat we al vijf seizoenen lang hebben meegemaakt in Better Call Saul, en wat nu in de zesde en laatste jaargang naar een orgelpunt komt, is een totale transformatie. Dat heeft ook zijn weerslag op de toon van de reeks: onder de lichte schelmenkomedie van het eerste seizoen is gaandeweg een duistere tragedie beginnen te broeien. “Ik vind Saul Goodman niet leuk, ik hou van Jimmy McGill”, zei Odenkirk vorig jaar tegen het Britse filmmagazine Empire. “Saul Goodman is het soort persoon die ik vrijwel ten koste van alles zou vermijden, om een miljoen redenen. Niet in de laatste plaats zijn gevoel voor mode.”

Jimmy’s gedaanteverandering in Saul brengt het verhaal van Better Call Saul meteen veel dichter bij dat van Breaking Bad. Een goed oplettende kijker die beide series heeft gezien zal in de loop van de seizoenen ook meer en meer volk uit die voorganger hebben zien opduiken: het is een parade die begint met de tot een crimineel manusje-van-alles gepromoveerde ex-flik Mike Ehrmantraut (Jonathan Banks) en geschifte drugscrimineel Tuco Salamanca (Raymond Cruz), en in latere seizoenen wordt verdergezet met verschijningen van Salamanca’s vader Hector (Mark Margolis) en fastfoodtentmanager/kartelluitenant Gus Fring (Giancarlo Esposito).

Beide series delen zo een consistent universum waarin, door het feit dat Better Call Saul een prequel is, personages die in Breaking Bad het loodje legden toch weer kunnen opduiken in deze reeks. “De overlap tussen de twee series wordt groter en groter”, zei seriebedenker Vince Giligan tijdens datzelfde Comic-Con-panel. “Je zult meer en meer scènes in de reeks zien die je ook in Breaking Bad had kunnen verwachten.”

Een andere treffende gelijkenis met Breaking Bad zit in de beeldvoering van Better Call Saul. Die baadt in dezelfde overgesatureerde woestijntinten, houdt hetzelfde geduldige tempo aan in zijn camerawerk, en blijft even afgetraind in zijn montage: de ene scène eindigt met een abrupte cut naar de volgende terwijl de andere bijna tergend lang op het lijdend voorwerp blijft hangen, maar elk op zijn eigen manier duurt geen enkele sequentie uit Better Call Saul een seconde te lang. “Er valt ook geen woord te veel”, zegt Van Haver. “Soms wordt er minutenlang gewoon getoond. Je ziet Saul of de andere personages iets doen, zonder echt hun plan te kennen, en vaak pas veel later vallen de puzzelstukjes voor je in elkaar. Show, don’t tell is iets wat je vaak hoort in de scenariobusiness, en de makers van Better Call Saul doen dat uitstekend.”

Nog iets waarin Better Call Saul en Breaking Bad gelijk oplopen zijn de onverwachte wendingen in het verhaal. Letterlijk álles kan gebeuren, inclusief het vroegtijdige overlijden van een cruciaal personage. “We gebruiken daar een simpele truc voor”, zei medebedenker Peter Gould op dat Comic-Con-panel: “we maken een hoop solide plannen, maar houden ons ook klaar om die weg te kieperen wanneer er zich een beter idee aandient.”

Andere stumperds

De kracht van Better Call Saul schuilt echter niet alléén in de protagonist, of alléén in de visuele en narratieve erfenis die de reeks meedraagt van Breaking Bad. Giligan en Gould introduceerden er ook een rooster van hoogst interessante nieuwe nevenpersonages in, bijna even grote stumperds als Jimmy McGill, die evengoed als de langzaam moreel afbrokkelende advocaat in de lelijke kostuums gebukt lopen onder het leven. Zoals de bedreven en intelligente, maar aan een gitzwarte weltschmerz lijdende carrièremisdadiger Nacho Varga, volgens niet weinig kijkers het krachtigste en origineelste personage uit de reeks. “Nacho absorbeert alle energie rondom hem, alsof het in zijn organen kruipt”, zei acteur Michael Mando enkele maanden geleden in een interview met De Morgen. “Hij is zo stil, zo introvert, zo implosief. Hij probeert altijd het morele kompas te vinden in alles wat hij doet, en is nooit vrij omdat hij constant op zoek is naar dat betere leven. Dat niet helemaal van hemzelf afhankelijk is, maar van de veiligheid van zijn oude en zieke vader.”

Maar de belangrijkste nieuwe aanwinst in de dramatis personae van Better Call Saul is het personage van Kim Wexler (Rhea Seehorn), een veelbelovende advocate met de tragische malchance dat ze Jimmy’s geliefde is. En dus zonder het goed te beseffen wordt meegesleurd in diens zwendelarijen. “Je ziet haar meer en meer meegaan in die spiraal van grenzen verleggen en flirten met het illegale”, zegt Van Haver. “Haar morele kompas werkt beter dan dat van Jimmy, maar ze laat zich desondanks toch verleiden om meer en meer zijn kant op te gaan.”

Binnen vier maanden (de dertien afleveringen van de reeks worden in de zomer in tweeën gedeeld met een korte pauze) is het afgelopen met Better Call Saul, een reeks die kijkers en critici tijdens het eerste seizoen hovaardig afschreven (“Het mist de emotionele kern van Breaking Bad”, schreef filmvakblad Variety bijvoorbeeld in 2015), maar inmiddels niets minder is geworden dan een brok tv-geschiedenis. “Met komedie probeer je het publiek te bespelen, met drama vertrouw je erop dat het meegaat met je vertelling”, zei Odenkirk op Comic-Con 2018. “Better Call Saul is een combinatie van beide, en ze werkt. Vince (Giligan) en Peter (Gould) hebben de tv-industrie een publiek laten zien waarvan niemand leek te weten dat het bestond.”

Het zesde seizoen van Better Call Saul start op 19 april op Netflix.

‘Breaking Bad’-sterren keren terug

Op Paleyfest L.A., een jaarlijkse conferentie van de Amerikaanse culturele instelling Paley Center for Media, bevestigde Better Call Saul-showrunner Peter Gould wat heel wat fans al durfden te voorspellen: Walter White (Bryan Cranston) en Jesse Pinkman (Aaron Paul), de protagonisten van Breaking Bad, zullen op een of andere manier hun opwachting maken in het finale seizoen van de prequel. “In plaats van de vraag te ontwijken, ga ik gewoon ja zeggen”, opperde Gould. “Hoe, of onder welke omstandigheden: dat zal je zelf moeten ontdekken. Maar het zal een van de dingen zijn die je dit seizoen mag verwachten.”

Nu de gebeurtenissen in de reeks stilaan de perikelen uit de vroege seizoenen van Breaking Bad beginnen te raken, klinkt het ook perfect logisch dat de hoofdpersonages uit beide reeksen voor elkaars voeten beginnen te lopen. Ook opent en sluit ieder seizoen van Better Call Saul met een raamvertelling, in een monochroom beeld dat de uitzichtloosheid van het personage zijn situatie reflecteert, waarin de gebeurtenissen ná het slot van Breaking Bad verder worden getoond. Jimmy heeft zich nu met valse identiteitspapieren het nieuwe alter ego Gene Takavic laten aanmeten, en komt aan de kost als manager van een Cinnabon-bakkerij in een troosteloos winkelcentrum in Omaha, Nebraska. Ook dat verhaal ging, doorheen de vijf voorgaande seizoenen, mysterieuze richtingen uit, waardoor een nieuwe ontmoeting met Jesse Pinkman, de enige overlevende van het Breaking Bad-tweetal, niet onwaarschijnlijk is.

Seizoen zes van Better Call Saul sluit de reeks af, maar er staan de kijker niettemin nog heel wat verrassingen te wachten. “Deze laatste dertien episodes zullen de antwoorden onthullen op vragen waarvan je niet wist dat je ze had”, schreef het Amerikaanse blad Entertainment Weekly in een vroege recensie van die finale jaargang. Hoe het ook eindigt: er komt geen vervolg, of toch niet meteen. Giligan en Gould vertelden tegen Amerikaanse media al dat ze klaar zijn met het Breaking Bad-universum, en aan een nieuw project werken dat daar compleet buiten staat.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234