Vrijdag 05/06/2020

Het boekenvak is aan een val bezig, ondanks die jaarlijkse kermis in Antwerpen

Beeld kos

Patrick De Rynck is samen met Marc Reugebrink voorzitter van de Vlaamse Auteursvereniging (VAV). Het gaat volgens hem slecht met het Vlaamse boekenvak. "Houd daarom de charlatans weg van de jaarlijkse boekenkermis in Antwerpen", schrijft hij.

Laten we ze, mild als we zijn, op zijn minst 'ongelukkig' noemen, de connotaties die de omvallende wereldrecordboeken alias dominostenen op de Boekenbeurs bij veel auteurs hebben gewekt. Voor u dit stuk geeuwend aan de kant legt - weer een sikkeneurige zagevent die begin november komt zeuren dat het slecht gaat in het boekenvak omdat hij zijn waar niet verkocht krijgt: ik leef in het geheel niet van mijn boeken, maar bij de Vlaamse Auteursvereniging merken we de jongste tijd al te hard hóe slecht het gaat in dat boekenvak. Hier volgen wat feiten uit de onderbouw van het vak. De begrippen 'Man over Boek', 'verkleutering' en 'Van Gerrewey' zullen niet vallen.

Waar zal ik beginnen? In uw bibliotheek bijvoorbeeld, waar sinds zowat een jaar over heel Vlaanderen opvallend minder literaire activiteiten plaatsvinden, net als in scholen overigens. Besparingen, want bibliotheken, dat is een lokale bevoegdheid en dan weten we stilaan genoeg. Voor hun collectieopbouw kijken die bibliotheken hoe langer hoe meer naar top-tienen en naar zo goedkoop mogelijk aankopen bij ketens: marktgericht, heet dat.

En wij maar denken dat zo'n bibliotheek ook een tikje marktcorrigerend moet zijn. Arme lokale boekhandelaar met al zijn vakkennis. Arme lokale boekenbiotoop. Marktbedriegend zijn onze bibliotheken en overheden met het leenrecht: er heet nu wel een regeling te zijn, maar wanneer auteurs daar iets van zullen zien en hoeveel, dat blijft een grondeloos mysterie. En dan moet je hopen op transparant en eerlijk werkende rechtenmaatschappijen, nog een zeer oud zeer.

Gewillige slachtoffers
We merken het bij de uitgevers. Er bestaat sinds enige jaren zoiets als een Vlaams modelcontract, een deftig geregelde overeenkomst tussen auteurs en uitgevers, maar dat staat ferm onder druk. Eén keer raden ten koste van wie. Dan heb ik het nog niet over de echte uitgeefcowboys, die vrolijk hun gang blijven gaan en de boel belazeren. Boek.be heeft na de onverkwikkelijke Clavis-affaire dan wel een ombudsdienst in het leven geroepen - hulde aan de betrokkene, overigens - maar een ernstige interne regulering van een sector kun je dat niet noemen.

Een simpele suggestie: houd de charlatans weg van de jaarlijkse boekenkermis annex boekendomino, yogasessie en gratis manicure daar in Antwerpen. Rechtschapen uitgevers zullen er blij om zijn. Toegegeven, een aantal auteurs zijn gewillige slachtoffers: ze laten zich van alles aansmeren, uit ijdelheid en omdat ze de basics van hun vak niet kennen. Dat je met een uitgever kunt onderhandelen bijvoorbeeld. Dat je een contract eerst leest voor je het ondertekent. Dat er een belangenbehartiger is. Dat je als auteur op je strepen staat, is ook een kwestie van solidariteit met je vakbroeders, alweer zo'n begrip uit de oude doos dat het moeilijk heeft.

O ja, de letteren en hun vertegenwoordigers op aarde gaan meer de boer op, met succes: zalen vol uitgelezen mensen. Jammer dat ook dit verhaal een donkere keerzijde heeft, zoals de jonge auteur Ann De Craemer recent aanklaagde: dat je als organisator een auteur voor zo'n optreden ook enigszins deftig betaalt, zoals je technici en traiteur, dat vergeet men in Vlaanderen wel eens. De flessen wijn en boekenbonnen tieren immer welig. En de te brave auteur, hij knikte dankbaar. Kom daar bij je loodgieter mee af. Of hoe ook braafheid asolidair kan zijn.

Kruidenier Peeters
Het Vlaams Fonds voor de Letteren wordt geacht een dam op te werpen tegen de markt-tsunami en doet wat het kan. Het Fonds krijgt daarvoor in 2013 van de Vlaamse regering een dikke 4,5 miljoen euro, dat is zowat 6 procent van wat prins Henri de Croÿ-Solre in zijn eentje straffeloos verduisterde en een vijfde van wat Gent voor zijn voetbaltempel over heeft.

Kruidenier Peeters en zijn acolieten hebben voor het Fonds ook het besparingsei van Columbus gevonden: je legt zo'n Fonds meer taken op, literaire non-fictie behartigen bijvoorbeeld, maar je zet daar nul komma nul euro tegenover. Bingo!

Waar zal ik eindigen? Bij hier en daar een uitgeefconcern en zijn liefdeloos, goedverdienend Mexicaans leger dat met moeite nog weet wat het versjachert? Bij het stilaan schrikbarend aantal illegaal te downloaden boeken? Bij de media en hun fixaties? Of bij de honger die je bij zo veel mensen voelt naar leesplezier, vakmanschap, goede humor, diepgang, onvoorspelbaarheid, slow reading, etc.

Enfin, alles wat een goed boek te bieden heeft. Ja, laten we daarmee eindigen. Hoopvol.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234