Zondag 20/10/2019

Muziek

Het beste van 2017: de conceptplaat biedt dapper weerstand tegen Spotify

Het conceptalbum ruikt naar de klassieke vinylplaat: een verhaal, een begin, een einde en een slot. Beeld Pixabay

Je hoort het al jaren: het album als kunstvorm staat onder druk en is overbodig geworden in tijden van streaming. In 2017 sloeg de plaat terug, in beproefde incarnatie: het conceptalbum, een plaat die meer is dan een willekeurige verzameling losse liedjes.

Eerst even chargeren: is het muziekalbum dood, nu iedereen popmuziek luistert via Spotify? Want waarom zouden artiesten nog albums uitbrengen, in tijden van streaming? Het gaat tegenwoordig veel meer om losse nummers, dan om de context waarbinnen die nummers toch nog steeds verschijnen - het album. Voor een tientje in de maand hebben we dik 30 miljoen liedjes in onze broekzak - dat is meer dan 170 jaar aan muziek. Door al die overvloed dreigt het liedje een wegwerpproduct te worden: is iets niet naar onze smaak, swipen we zó naar de volgende artiest.

En toch blijven ze maar komen, die albums, en niet de minste. Wat dit jaar opviel is dat er flink wat popartiesten met hoogwaardige conceptalbums kwamen - waarbinnen die onderlinge samenhang tussen de liedjes juist het onderscheidende kenmerk is.

Allereerst: hoe Spotify werkt.

Waarom is dit eigenlijk zo opvallend? Nou, allereerst omdat het popliedje lijkt te evolueren onder de invloed van Spotify en verwante streamingplatforms als Apple Music en Deezer. Want om het goed te doen op Spotify, moet een nummer vooral geen 'irritatiefactor' hebben. Een songschrijver wil voorkomen dat de luisteraar doorklikt naar het volgende liedje. Want dán maakt het de meeste kans om op een playlist terecht te komen. Die playlists zijn er in verschillende soorten en maten, van 'Easy on Sunday' tot 'Metal Essentials' - zo komen ze terecht bij een gericht publiek. Wat dus zorgt voor inkomsten.

Die speellijstjes zijn de reden waarom het album onder druk staat. Artiesten willen dolgraag in zo'n playlist terechtkomen: dat levert geld en wie weet, een hit op: playlists kunnen als een soort vliegwiel een hit lanceren. Albums zijn daarmee vooral een vehikel geworden waarmee zoveel mogelijk liedjes kunnen meeliften op het succes van die ene hit.

Zo kon het gebeuren dat alle liedjes van Ed Sheerans album 'Divide' in maart van dit jaar prominent in de Top-40 stonden. Ook hebben digitale edities van albums tegenwoordig vaak meer nummers ('bonustracks!') dan überhaupt op het fysieke schijfje hadden gepast: zo veel mogelijk streams! Zo had Drake's 'mixtape' More Life 22 tracks. Een andere truc is om gewoon zo veel mogelijk versies van een hit online te zetten, zoals Luis Fonsi deed met zomerhit Despacito. Er staan 16 'edits', vertalingen of remixes van op Spotify. Voor elke playlist wat wils.

Het album slaat terug

En tóch blijft het album dapper weerstand bieden. Échte albums, waarbij het geheel zo veel meer is dan alleen de som der liedjes. Er prijken dit jaar opvallend veel zogeheten conceptalbums bovenaan de vele eindejaarslijstjes van muziekjournalisten. Het conceptalbum: een plaat die meer is dan een willekeurige verzameling losse liedjes. Een album met een verhaal, een begin, kern, slot. Of een album waarvan de nummers één thema of onderwerp bespiegelen. Een verzameling liedjes die het best als één geheel te consumeren is - het lijkt haast een paradox in deze tijden van streaming.

Toeval bestaat natuurlijk niet: uitgerekend dit jaar vierde Beatlesklassieker Sgt. Pepper's Lonely Heartsclub Band zijn vijftigste verjaardag - de plaat die alom wordt gezien als het eerste conceptalbum binnen de popmuziek.

Het beste voorbeeld dit jaar was Kendrick Lamar, de favoriet van veel popcritici - als ook van ondergetekende. De rapper bouwde met 'Damn.' een spiegelpaleis. Kern van zijn boodschap: keuzes hebben consequenties. Je kunt de trekker overhalen, of je kunt de confrontatie uit de weg gaan. De rapper schildert op zijn verbluffende meesterwerk dergelijke keuzes en de gevolgen ervan op zijn eigen leven, met Bijbelse verwijzingen en discussies over lotsbestemming en vrije wil.

Dat verpakt hij al in de elkaar spiegelende songtitels: Humble versus Pride, Lust versus Love. Al snel dook onder fans de theorie op dat de nummers ook in omgekeerde volgorde konden worden afgespeeld, waarbij Lamars verhaal plots een hele andere betekenis krijgt - om te onderstrepen dat één waarheid niet bestaat. En inderdaad, bij de collector's edition die hij onlangs aankondigde stond de tracklijst omgedraaid.

Een ander indringend voorbeeld was dat van de Amerikaanse singer/songwriter Mount Eerie, alias Phil Elverum. Elverum verloor zijn vrouw aan kanker, niet lang na de geboorte van hun eerste zoontje. Op 'A Crow Looked At Me' pakt hij dat verdriet bij de hoorns. Niet omfloerst, niet poëtisch, maar de verwerking is rauw en direct - het openingsnummer heet simpelweg Real Death. Zij die bij het concert waren dat Elverum in november op Le Guess Who in Utrecht gaf waar hij het in zijn geheel uitvoerde, zullen dat ongetwijfeld hun leven niet vergeten.

En zo zijn er meer (zie kader) waarbij die verzameling meer wordt dan alleen het zoveelste nummer binnen een playlist. Vergelijk het met de terugkeer van de fysieke vinylplaat, de laatste jaren. Leuk, al die losse liedjes, maar de rechtgeaarde muziekliefhebber zoekt in tijden van versnippering blijkbaar toch naar een ervaring.

Muziekjaar 2017 bood die volop. Nu zal streaming zeker niet verdwijnen of verzwakken. Maar zie deze kleine renaissance van het aloude conceptalbum als een niet-zo-stil protest tegen de verwording van popmuziek als wegwerpproduct in tijden van streaming.

Kastelen van albums

2017 was een bijzonder goed jaar voor het conceptalbum. Neem bijvoorbeeld Lorde, die op haar formidabele 'Melodrama' afrekent met haar tienerjaren. Ryan Adams, die met 'Prisoner' alle kanten van zijn echtscheiding belicht. Of Jay-Z, die volgens de overlevering wakker schrok terwijl zijn nachtlampje het tijdstip '4:44' aangaf - het moment dat hij wroeging kreeg van zijn bedrog op vrouwlief Beyoncé, waarvoor hij op dit album diep door het stof gaat.

Ook Father John Misty mag niet onvermeld blijven, met zijn veelbesproken 'Pure Comedy', waarop de cynische folkzanger met smakelijk venijn het menselijke bestaan ontleedt als één grote grap die gedoemd is te mislukken. Dit jaar verscheen ook het fenomenale 'The Navigator', van folkband Hurray for the Riff-Raff, waarin zangeres Alynda Segarra in de huid kruipt van alter-ego Navita. Bijzonder was eveneens het geslaagde debuut van de Californische singer/songwriter Moses Sumney, de man die nog nooit verliefd was, en met het overrompelende 'aRomanticism' een heel album opnam over dat onvermogen lief te hebben.

Ook binnen de jazz gooiden conceptalbums hoge ogen, zoals de requiemplaten van Trió Kontraszt, Yuri Honing en Adam Bałdych.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234