Vrijdag 23/04/2021

Albumrecensie

Heruitgave van het Ultravox-album ‘Vienna’ als antidotum tegen de donkere dagen

Ultravox, met vanaf links: Warren Cann, Midge Ure, Chris Cross en Billy Currie. Beeld Getty
Ultravox, met vanaf links: Warren Cann, Midge Ure, Chris Cross en Billy Currie.Beeld Getty

Het is druilerig, koud en om vier uur schemert het al: voor de popfanaat hét moment om die speciale cd- en platenboxen eens uit te spitten. De heruitgave van Vienna van Ultravox bijvoorbeeld, een klein popmonument over een toen ook al ploeterend en guur Europa.

Toen de Britse band Ultravox zich aan het succesalbum Vienna zette, waren de vier mannen zelf al in een nostalgische bui. Kunt u nagaan hoe weemoedig de herdenkingsuitgave óns stemt. De kunstzinnige newwaveband voelde zich in 1979 weliswaar herboren, met de nieuw aangestelde zanger Midge Ure als opvolger van de dwarse muziekdenker John Foxx, maar ter inspiratie voor een nieuwe plaat dook de groep in de geschiedenis. En wel de duistere, romantische geschiedenis van het oude Europa.

Ultravox zag de onheilspellende Britse film The Third Man (1949) van regisseur Carol Reed, naar het boek van Graham Greene, en schreef het nummer Vienna, waarin feitelijk eenzelfde verhaal wordt verteld over vriendschap en verraad tegen het decor van een ontspruitende Koude Oorlog in de opkrabbelende cultuurhoofdstad Wenen.

In The Third Man zag Ultravox een harde, ijskoude wereld van decadentie en moreel verval die verdomd veel leek op het Verenigd Koninkrijk van rond 1980. Premier Margaret Thatcher voerde destijds een snoeihard economisch beleid, waartegen de arbeidersklasse in opstand kwam, en samen met de Amerikaanse president Ronald Reagan leek Thatcher ook nog vrolijk aan te sturen op een Derde Wereldoorlog. De spanning in Europa was om te snijden.

Ultravox in Parijs in 1982. Beeld Getty
Ultravox in Parijs in 1982.Beeld Getty

En dus schilderde Ultravox het lied Vienna in dezelfde schaduwtinten als de klassieke film, met breed uitgedragen synthesizers, drumcomputers en een treurige piano. En niet te vergeten de troosteloze teksten, eerst nog zwaar en monotoon voorgedragen door Midge Ure: “A man in the dark in a picture frame, so mystic and soulful.” Daarna schreeuwend in een smachtende machteloosheid: “The feeling has gone, only you and I, it means nothing to me. Oh, Vienna.’”

Wie veertig jaar geleden voor het eerst naar Vienna luisterde, moest een sjaal om en een muts op. Door de heruitgave waait dezelfde gure wind van het ploeterende werelddeel en de dingen die mensen elkaar aandoen. Vienna leverde een van de meest Europese muziekwerken van de jaren tachtig. En zo van het laatste decennium van het oude Europa, dat van voor de val van de Muur.

Ultravox in 1983. Beeld Getty
Ultravox in 1983.Beeld Getty

In het pompeuze titellied wordt het noodlot aanschouwd en glipt de klassieke cultuur Ultravox door de vingers. We horen een orkest in een Weense muziekzaal. “It fades to the distance”, zingt Ure. In het energiek rockende nummer New Europeans wordt het failliet van de moderne westerse cultuur geschetst, in stemmige beelden van jongeren die aan tv-schermen vastgevroren zitten. “He’s a European legacy, a culture for today’”– het zou met de smartphone nog nét een tikje erger worden.

Maar de plaat werd ook een klein popmonument vanwege de toonaarden van de muziek: de synthesizerpracht die het tijdperk van doemdenkerij en de no future-generatie inluidde. De mensheid was reddeloos verloren en Vienna bereidde het poppubliek voor op het nakende einde. Met intussen, heel geniepig, toch ook best verwarmende en op de toekomst gerichte muziek.

Want de klankenpracht maakt van Vienna een mijlpaal voor Europa, een overgangsplaat tussen tijdperken. Ultravox stamde uit de jaren zeventig en was onder leiding van zanger en beeldend kunstenaar John Foxx een onderzoekende, quasi-intellectuele newwaveband met een hang naar de deftige glamrock van Roxy Music. Dus had Ultravox een niet al te brede aanhang.

Dat werd met de nieuwe zanger Midge Ure anders. De vierde plaat was toegankelijker en werd mede dankzij de reusachtige wereldhit Vienna (en de begeleidende ‘clip noir’) een uithangbord van de ontluikende eighties. Ultravox was ineens een band van goedgeklede heren met knappe kapsels, zo’n toonaangevende stijlband van wie je er in de vroege jaren tachtig wel meer had (denk aan Duran Duran en Japan).

Maar de muziek bleef avontuurlijk. En met de vele extra’s op de herdenkingsbox kunnen we de knoop ontwarren die Ultravox veertig jaar geleden voor ons had gelegd. De band ging voor Vienna in zee met de legendarische Duitse producer Conny Plank, een van de architecten van de Europese popmuziek. Plank had aan de wieg gestaan van de krautrock en meegewerkt aan de platen van avant-gardistische bands als Kraftwerk, Cluster en Neu. En met zijn harde, rauwe productie van Vienna kon Plank de link leggen tussen de recalcitrante elektronische muziek van de jaren zeventig en de wat lossere synthpop van het decennium erna.

Ultravox in 1984. Beeld Redferns
Ultravox in 1984.Beeld Redferns

Hoe briljant hij dat deed, is te horen in het nummer Mr. X, en zeker in de door progrockproducer en songwriter Steven Wilson bewerkte versie. Een ijskoude, kale drumcomputer slaat het trage ritme van een nachtelijke trein, en daarover dwarrelen synthesizers die doen denken aan de apparaten van synthpioniers Jean-Michel Jarre en Tangerine Dream. Daarna scheuren de toetsen als vierkante rockgitaren en jammert een elektrische viool. Zo grijpt Ultravox nog verder terug in de muziekgeschiedenis en legt de band nog meer dwarsverbanden, in een zich steeds verder uitbreidend netwerk van Europese muziekcultuur.

Het album Vienna werd door veel Ultravox-fans van vóór het succesverhaal gezien als ‘te commercieel’, ook vanwege het eindeloos op MTV herhaalde titellied. De heruitgave biedt de kans de grensoverschrijdende plaat nog eens tegen een nieuw – en gelukkig nog steeds heerlijk somber – Europees licht te houden.

De heruitgave van Vienna is verschenen bij Chrysalis/ Warner.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234