Zaterdag 25/05/2019

Media

Helft Vlamingen ligt wakker van slechte journalistiek

Beeld EPA

Fake nieuws is maar een klein probleem in België, maar de nieuwsconsument is wel bezorgd over desinformatie en slechte journalistiek. Toch ligt het vertrouwen in de media hier stukken hoger dan in vele andere landen.

‘Fake news!’ Geen uitdrukking die de voorbije maanden vaker gebruikt, of misbruikt, werd in discussies over de actualiteit of nieuwsverslag­geving. Sinds de verkiezing van Donald Trump en de rol van fake news daarin laaide de discussie ook hier soms hoog op. Alleen blijkt slechts 13 procent van de Belgen ook echt zo’n om politieke of commerciële redenen verzonnen verhalen gezien te hebben. Dat blijkt uit het Digital News Report, een grootschalig onderzoek in 37 landen bij 74.000 mensen door het Reuters Institute for the Study of Journalism (Universiteit van Oxford). Voor België werden er 2.078 mensen ondervraagd.

“Het leeft inderdaad niet zo hard bij ons”, zegt Ike Picone, docent nieuwe media aan de VUB/SMIT. Picone schreef het Belgische luik van het rapport. “Er zijn maar een paar voorbeelden geweest, zoals lesoir.info, en niet lesoir.be, dat fout nieuws over Emmanuel Macron verspreidde. In Kazakhgate was er ook een geval van fakenieuws door Open Source Investigations.”

Maar dat het niet zo vaak voorkomt, betekent niet dat de nieuwsconsument er zich geen vragen over stelt. “48 procent geeft wel aan er bezorgd over te zijn.” Ook als je definitie van fake news opentrekt tot slechte journalistiek waarbij feiten verdraaid worden, stijgen de cijfers. 26 procent zegt daaraan blootgesteld te zijn geweest, 49 procent is er bezorgd over. “Die cijfers tonen aan dat de discussie breder gevoerd moet worden”, zegt Picone. “Als je je beperkt tot het pure fake news, ga je maar één element aanpakken in plaats van een aantal factoren die bijdragen aan het wantrouwen in de media.”

Vlaanderen in de top

Toch valt het met dat wantrouwen hier ook mee, zeker als je het vergelijkt met andere la­­­­nden. In de onderzochte landen krijgen de media een gemiddelde score van iets meer dan 6 op 10, maar in België ligt dat een stuk hoger. In Vlaanderen komt de VRT als het betrouwbaarste medium uit het onderzoek met een score van 7,65 op 10. De Morgen haalt 6,89 op 10.

“Dat moet de nieuwsmedia toch tevreden stemmen, want het is een redelijk unieke situatie”, merkt Picone op. “Zeker Vlaanderen behoort tot de absolute top. Als de media de lezers en kijkers willen overtuigen van het belang van goede journalistiek kan dat helpen: het basisvertrouwen is er.” Al kun je de cijfers ook wat cynischer interpreteren, merkt hij op. “Misschien liggen de cijfers hier zo hoog omdat ­­­we iets minder kritisch met de media omgaan.”

Want op dat vlak blijft er toch nog werk aan de winkel, blijkt uit het onderzoek. Voor het eerst peilde men ook naar nieuwsgeletterdheid: weten mensen hoe nieuws werkt? Dat blijkt aardig tegen te vallen. 46 procent weet nog dat de VRT zijn inkomsten niet voornamelijk uit advertenties haalt, maar nauwelijks 22 procent van de Vlamingen weet dat nieuwsberichten op Facebook via algoritmes geselecteerd worden. 42 procent denkt dan weer dat een persbericht door een journalist geschreven is in plaats van door een woordvoerder (15 procent). Vlamingen scoren op dat vlak veel lager dan de meeste andere landen.

Rol van overheid

Die cijfers moeten tot nadenken stemmen, zegt Ike Picone. “In veel discussies kijkt men alleen naar de mediagebruiker: als die kritischer naar nieuws kijkt, zal hij wel fake news of verdraaide feiten herkennen. Deze cijfers geven aan dat je je hoop niet volledig bij hen kunt leggen. Mensen hebben te weinig kennis over hoe de media werken. Je moet dus meer investeren in bijvoorbeeld mediawijsheid, maar je zal ook naar de rol van technologie- en mediabedrijven moeten kijken om het probleem aan te pakken.” Dat is ook wat de mediaconsument zelf verwacht. 73 procent vindt dat technologiebedrijven meer moeten doen om het onderscheid tussen echt en nepnieuws duidelijk te maken. Zeventig procent kijkt naar de overheid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.