Zaterdag 03/12/2022

AchtergrondFoto-expo

Helen Levitt fotografeerde het leven zoals het was op straat in New York: vitaal, kleurrijk en ontroerend

New York, 1972. Vanaf eind jaren 50 begon Helen Levitt met kleurenfotografie.  Beeld Helen Levitt
New York, 1972. Vanaf eind jaren 50 begon Helen Levitt met kleurenfotografie.Beeld Helen Levitt

Helen Levitt is een van de absolute grootheden van de straatfotografie. De expo One, Two, Three, More in A Stichting toont andermaal aan dat ze makkelijk het niveau van een Henri Cartier-Bresson haalt.

Jonas Mortier
Een zelfportret uit 1963. Beeld RV Helen Levitt
Een zelfportret uit 1963.Beeld RV Helen Levitt

Helen Levitt was een geboren en getogen New Yorkse. Opgegroeid in Brooklyn begon ze vanaf begin jaren 30 aan haar levenslange hulde aan de straten van New York. Ze werd van meet af aan aangemoedigd en gesteund door de bij het grote publiek bekendere, want mannelijke, straatfotografen Walker Evans en Henri Cartier-Bresson. Ze ging werken als assistente van Evans en maakte in ’38 de afdrukken voor zijn historische tentoonstelling American Photographs. In ’43 kreeg ze haar eerste grote solotentoonstelling in het New Yorkse MoMA.

New York, 1940. Beeld Helen Levitt
New York, 1940.Beeld Helen Levitt

Van meet af aan waren straatscènes en de mensen van haar geboortestad New York haar onderwerp. Ze verstond de kunst van door een stad te sluipen en dromen te vangen met haar Leica. In de woorden van journalist en schrijver James Agee: “Ze wist waar ze de grootste kans had om een goede vangst te doen.” Haar favoriete buurten waren Spanish Harlem en de Lower East Side, waar de armere mensen woonden. Doordat de voornamelijk Spaanssprekende en gekleurde bewoners er kleiner behuisd waren, werd in die wijken nog volop op straat gespeeld en geleefd. Het volle leven, met al zijn drama, verdriet en kleur speelde zich in de buitenlucht af. Je ziet de mensen tegen deurportalen leunen, uit vensters hangen, het leven gutst naar buiten. De straat als toneel, New York herleid tot decor.

Prijs van spaghetti

Ook al is er een interessant documentair aspect aan haar foto’s – je ogen blijven makkelijk geamuseerd hangen bij de typische kledij van de forties, de kapsels van de fifties, de prijs van een spaghetti in de sixties – is het vooral de enorme lyrische en poëtische kracht van haar werk die aanspreekt. Niet toevallig was een van haar eerste grote onderwerpen de krijttekeningen die kinderen op de stoepen en gevels van New York maakten, een project dat pas veel later gebundeld zou worden onder de noemer In the Street. Chalk drawings and messages, New York City 1938-1948.

New York, rond 1940.  Beeld Helen Levitt
New York, rond 1940.Beeld Helen Levitt

Ook in haar eerste echte boek, het prachtige A Way of Seeing, waar veel van de foto’s van deze tentoonstelling uit komen, spelen kinderen de hoofdrol. Terwijl andere fotografen meer de nadruk legden op armoede en onderkomenheid, toont Levitt net speelsheid en levenslust. Deze erg vertederende reeks foto’s doet bij momenten denken aan een fantasyverhaal waarin kinderen de stad hebben overgenomen. De stad als speeltuin. Ze klimmen op gevels en bomen, vechten zich een weg door de straten met houten zwaarden, fantaseren zich een vluchtroute uit de weerbarstige werkelijkheid. Ze blazen bellen terwijl op de achtergrond de American dream uiteenspat. Je ziet hen als kleine boefjes met speelgoedwapens, cool cats in coole poses, kinderen met maskers op voor ze volwassenen met maskers op worden. De toekomst straalt hen tegemoet. Kinderen hebben de eeuwigheid, tijd heeft geen greep op hen.

Inbraak

Vanaf eind jaren 50 begint Levitt met kleurenfotografie. Ze wordt daarmee een van de pioniers van het genre. Daarvoor werd kleur enkel gebruikt in de mode- en reclamewereld. Opvallend is dat het onderwerp van haar foto’s gaandeweg verandert. Ze gaat meer de nadruk leggen op komische situaties, kleine toevalligheden, het leven van alledag dat voortdurend twijfelt tussen banaliteit en poëzie. Een voluptueuze vrouw die met haar kinderen in een smal telefoonhokje geprangd staat, een man die om god weet welke reden een boodschappentas om het bovenlichaam heeft, een kind en een hond die toevallig in dezelfde gedachten verzonken lijken. Net als Cartier-Bresson heeft ze een feilloos gevoel voor het ‘beslissende moment’ waarop alle sterren, compositie, onderwerp en kleur, samenkomen om een volstrekt uniek en toch universeel tableau te vormen. Haar kleurenfoto’s tonen een enorme rijkdom, des te schrijnender is het dat nagenoeg al haar foto’s uit de jaren 60 gestolen zijn tijdens een inbraak.

New York, rond 1942. Beeld Helen Levitt
New York, rond 1942.Beeld Helen Levitt

Of het nu in zwart-wit of kleur is, Levitt doet niet aan politiek, haar foto’s zijn geen essays, ze zijn niet bedoeld om een punt te maken. Ze toont enkel de mens: vitaal, kleurrijk, meelijwekkend, ontroerend. Van de jongste en meest stralende exemplaren, naar zij die al enkele tegenslagen zijn tegengekomen tot de ouderen bij wie de sporen van de tijd de eerste jaarringen op het gezicht hebben getekend. New York speelt een briljante bijrol, de graffiti op de achtergrond vertelt over dromen en verloren liefdes, maar ook over favoriete baseball- en footballteams. De kinderen van toen zijn intussen grootvaders of grootmoeders geworden of zijn in vele gevallen gestorven. We zien vervlogen levens uit vervlogen tijden, net zoals de onze gaandeweg verdampen.

Op het einde van haar leven, na meer dan zeventig jaar straatfotografie, drukte Levitt haar spijt uit over hoe ze het leven op straat had zien veranderen: “Ik ging altijd naar plaatsen waar er veel leven was. Vroeger speelden de kinderen de hele dag buiten. Vandaag zijn de straten leeg. De mensen zitten binnen en ze kijken naar televisie.” Mocht u de televisie eens willen afzetten en een luchtje gaan scheppen: A Stichting is een goed begin.

One, Two, Three, More, van 22/1 tot 10/4, in A Stichting in Vorst

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234