Zondag 20/10/2019

Analyse

Heel de wereld houdt van films over politieke figuren, behalve Vlaanderen

Toni Servillo als Silvio Berlusconin in 'Loro', een film van Paulo Sorrentino. Beeld Gianni Fiorito

Op Film Fest Gent schetst Paolo Sorrentino in Loro een onthutsend portret van Silvio Berlusconi. In de VS en in Zuid-Europa worden films over politieke figuren graag gezien, maar in onze contreien lijkt die behoefte nauwelijks te bestaan. 

“Deze film toont de verbeelding van de auteurs, en vertelt geen objectieve waarheid.”

Met die disclaimer opent Loro, de nieuwe film van La Grande Bellezza- en Youth-regisseur Paolo Sorrentino. Loro mag dan een beroep doen op de dichterlijke vrijheid, voor veel Italianen is de film toch een onthutsende karakterschets van Silvio Berlusconi, de Italiaanse mediamagnaat en ex-premier die zich zijn hele carrière lang in het oog van een controversestorm bevond. Het ene moment werd hij veroordeeld voor belastingfraude, het andere moment kwam hij in opspraak omwille van omkooppraktijken. En dan zijn er nog de beruchte bungabungafeestjes, waarbij Berlusconi orgieën met minderjarige prostituees zou hebben georganiseerd.

Dat zijn verhalen die schreeuwen om een film, natuurlijk. Sorrentino ging in Il Divo al aan de slag met de figuur van Giulio Andreotti – ook een Italiaanse oud-premier die bekendstond om zijn banden met de maffia – en lijkt de geknipte man om Berlusconi's strapatsen, met de nodige creatieve vrijheid, naar het grote scherm te vertalen. Eerder maakte overigens zijn collega Nanni Moretti een film over Berlusconi: het succes van de bijtende satire Il Caimano, in 2006, was zelfs zo groot dat Berlusconi nadien de boot inging bij de verkiezingen.

Ook buiten Italië zijn politici geliefkoosde onderwerpen voor films. Zelfs als je Tweede Wereldoorlog-films als de Churchill-biopic
The Darkest Hour en Hitler-drama Der Untergang buiten beschouwing laat, kom je aan een eindeloos lijstje. In de VS zijn er titels over de familie Kennedy – denk aan Bobby en Jackie – en over Amerikaanse presidenten als Richard Nixon (Nixon en Frost/Nixon), Lyndon B. Johnson (LBJ) en, recenter in de politieke geschiedenis, George W. Bush (W.). Bij onze zuiderburen deed vooral La Conquête, over de machtshonger van voormalig president Nicolas Sarkozy, stof opwaaien.

Geen traditie

En hier, in Vlaanderen? De premier had weinig met de politieke werkelijkheid van doen. Met enige verbeelding kun je Daens nog labelen als een film over een politiek figuur. En er was Film 1, uit 1999, een misdaadfilm binnen de context van het Agusta-schandaal. Maar geen biopics over Wilfried Martens, Jean-Luc Dehaene of Steve Stevaert. Zijn onze politici niet interessant genoeg? Of hebben filmmakers te veel schroom?

De voornaamste reden is simpelweg commercieel, denkt Willem Wallyn, regisseur van Film 1 en de politieke comedyreeks De 16. “Een politieke film? Daar vind je geen geld voor. In Vlaanderen heeft het commercieel circuit een afkeer van het woord 'politiek'." Er zijn weinig Vlaamse of Belgische politici wier namen internationaal resoneren: het buitenlandse potentieel van zo'n film zou redelijk beperkt zijn. “Berlusconi is wereldwijd bekend”, zegt politicoloog Carl Devos (UGent). “Amerikaanse presidenten zijn internationale, historische figuren. Daarmee kun je geen enkele Belgische politicus vergelijken.”

Het loopt er ook niet storm voor op het thuisfront. “Hier bestaat die traditie van politieke cinema gewoonweg niet”, stelt Wallyn. “Daarom trekt een film als The Ides of March, met George Clooney en Ryan Gosling, hier nauwelijks bezoekers. Hetzelfde geldt voor Il Divo. En als ik De 16 niet had omschreven als een reeks die zich afspeelt in de Wetstraat, maar als een nieuwe De collega's, had die twee keer meer succes gehad, denk ik.”

Bovendien gaan wij ook buiten de bioscoop anders met onze politici, merkt Devos op. “In onze politieke verslaggeving komt het privéleven van politici weinig aan bod. Dus heb je geen verhalen over drugsverslavingen of affaires met Marilyn Monroe”, verwijst de politicoloog naar John Kennedy. “Figuren als Berlusconi zijn pure showbizz. In vergelijking daarmee zijn onze politici maar saaie figuren. Gelukkig maar.”

Steve Stevaert

Te weinig saillant materiaal voor een boeiende film, dus. “Ik zou wel een film willen zien over Gaston Eyskens, of over Karel Van Miert. Maar ik ben een freak bij dat soort thema's. Ik denk niet dat het brede publiek daarop zit te wachten”, zegt Devos. En, zoals Wallyn het definieert: “Er moet voldoende drama zijn om de politiek te overstijgen. Daarom vond ik bijvoorbeeld Nixon zo sterk.”

Toch zijn die verhalen er. Denk maar aan Steve Stevaert: heel even de populairste politicus van het land, en tien jaar later tragisch aan zijn einde gekomen. “Maar als ik met mijn studenten over Stevaert spreek, zegt dat hen niets meer”, vertelt Devos. “Je moet zijn succes, een zeer korte periode, actief hebben meegemaakt.”

"Wij kennen enkel het spektakel van Stevaerts leven, niet het drama", zegt Willem Wallyn. "Bovendien ligt dat nog te dichtbij. Niemand gaat zich daaraan wagen.” Dat er nog betrokkenen in leven zijn, bemoeilijkt de zaak. In Vlaanderen wordt er niet altijd even ruimdenkend gereageerd op 'fictie binnen historische krijtlijnen: toen Wendy Van Wanten in de reeks Albert II als “hoer” werd omschreven, werd er prompt met een rechtszaak tegen de VRT gedreigd.

En toch, zegt Wallyn, zijn er drie letters waar een film in zit. “VDB”. Paul Vanden Boeynants. Tweevoudig premier, veroordeeld voor belastingontduiking, vaak vernoemd in de zaak rond de Bende van Nijvel en ontvoerd door gangster Patrick Haemers. “Wij hebben onze Nixon”, vindt Wallyn. “De politieke carrière van VDB, dat is Il Divo maal drie. Die figuur is bijna te groot om waar te zijn: enerzijds sympathiek, maar ook donker en gevaarlijk. Je kunt het zo gek niet bedenken, of hij heeft het meegemaakt. Maar ik heb nog geen film over hem gezien. En zo'n verhaal zou ook geld kosten. Dat vind je hier nooit.”

Loro speelt op 16 en 17 oktober op Film Fest Gent.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234