Donderdag 21/10/2021

RecensieBoeken

‘Harlem Shuffle’: misdaadroman met een verscheurd New York in de hoofdrol ★★★★☆

Auteur Colson Whitehead. Beeld NYT
Auteur Colson Whitehead.Beeld NYT

Harlem Shuffle van Colson Whitehead is opgezet als een misdaad­roman. Toch zijn niet de misdaadpraktijken van de protagonist het hoofdonderwerp, maar wel de ­raciale breuklijnen en klassenverschillen die Amerika kenmerken.

Colson Whitehead brak in 2016 door met De ondergrondse spoorweg: een indrukwekkende allegorie over racisme, een thema dat op uiteenlopende wijze in vrijwel al zijn boeken opduikt. Het werd net als het drie jaar later verschenen De jongens van Nickel bekroond met de Pulitzer Prize for Fiction. Ook dat boek was geïnspireerd op een historisch gegeven, namelijk het institutionele misbruik op een tuchtschool voor jongens. Weinig verrassend waren het veelal de zwarte jongens die de ergste wreedheden ondergingen.

Ook voor zijn nieuwe roman, Harlem Shuffle, heeft Whitehead gekozen voor een historische achtergrond en uiteraard speelt ook in deze roman racisme een hoofdrol. Harlem Shuffle is gesitueerd tussen 1959 en 1964 en als Whitehead in het laatste deel van de roman de zogeheten Harlem Riots beschrijft (aanleiding: witte politieman schiet ongewapende zwarte tiener dood), voelt dat als de culminatie van zaken die op de voorafgaande pagina’s zijn opgebouwd.

Gebukt onder geweld

Harlem Shuffle is opgezet als een misdaadroman die zich afspeelt in een dreigende, nihilistische wereld. Want dat was Harlem, eind jaren 50, begin jaren 60 van de vorige eeuw. En dat zou het daarna ook nog een tijdlang blijven. Het Harlem dat Whitehead in deze roman neerzet is een stadsdeel in verval, vergeven van corruptie, gebukt onder geweld.

Hoofdpersoon is Ray Carney. Hij is de zoon van een beruchte, door de politie tijdens een inbraak doodgeschoten beroepscrimineel. Anders dan zijn vader probeert Ray op het rechte pad te blijven en als nette burgerman op te klimmen op de maatschappelijke ladder.

Helaas brengt zijn meubelzaak alleen niet genoeg op, zodat Ray in het geheim ook optreedt als heler van goederen die ‘van een vrachtwagen zijn gevallen’. Alles heel discreet en met mate, wat hem betreft. Maar al snel wordt hij onaangenaam diep in een crimineel netwerk gezogen.

Met veel oog voor detail beschrijft Whitehead een wereld van ‘klusjesmannen’, zuiplappen, bankiers, pooiers, prostituees, advocaten, junks, accountants en ‘weggetjesweters’, de een nog corrupter en immoreler dan de andere. Via verwijzingen naar liedjes, films, televisieprogramma’s en een rage als de hoelahoep geeft Whitehead een overtuigend tijdsbeeld.

null Beeld rv
Beeld rv

Gaandeweg wordt duidelijk dat het echte onderwerp van deze roman niet de misdaad is, maar de zwart-wit-tweedeling die Harlem, New York en welbeschouwd heel Amerika kenmerkt. Naast de raciale breuklijn speelt die tussen de verschillende ‘standen’ een hoofdrol. Want ook binnen de zwarte gemeenschap is er discriminatie. Carneys schoonvader heeft een lichtere huidskleur dan Carney, dus kijkt hij op zijn schoonzoon neer. Bovendien laat hij geen gelegenheid onbenut om te laten doorschemeren dat zijn dochter zwaar onder haar stand is getrouwd.

Harlem Shuffle is een roman over een versplinterde wereld, ook belichaamd door Carney zelf. Na een verbouwing laat hij een tweede deur aanbrengen in zijn zaak, die rechtstreeks toegang geeft tot zijn kantoor: speciaal voor de activiteiten die het daglicht niet kunnen verdragen. Dr Jekyll en Mr Hyde in een verscheurd New York.

Colson Whitehead, Harlem Shuffle, Atlas Contact, 400 p., 22,99 euro. Vertaling Harm Damsma.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234