Maandag 06/07/2020

Boeken

Hafid Bouazza schrijft vlammend pamflet over de discriminatie van vrouwen in de islam

Jongeren vallen een ongesluierde vrouw lastig in Caïro in Egypte. De man-vrouwverhouding blijft problematisch in de islamitische cultuur.Beeld © Ahmed Abd El Latif/AP

De Nederlands-Marokkaanse schrijver Hafid Bouazza wil bewijzen dat vrouwenemancipatie en de islam onverzoenbaar zijn. "Als je polarisatie wilt uitlokken, moet je vooral zoals Bouazza te werk gaan", zegt de Gentse imam Brahim Laytouss dan weer.

Hard, compromisloos, gedreven door verontwaardiging maar zeker ook door walging. Dat zouden de eerste indrukken kunnen zijn bij het lezen van De akker en de mantel, het nieuwe boek van Hafid Bouazza (°1970) waarin de schrijver het heeft over de vrouw en de islam. Bouazza's stelling laat aan duidelijkheid niets te wensen over: de islam deugt niet en is een bron van vrouwenhaat.

Als we vrouwendiscriminatie, ongelijke onderwijskansen, vrouwenbesnijdenissen, gedwongen huwelijken en huiselijk geweld binnen de moslimgemeenschap willen bestrijden, dan moeten we de islam bestrijden. 'Waarin ik helemaal niet geloof is de idee dat de islam via de islam zélf veranderd zou kunnen worden (...) Dit ontgaat velen: dat de islam de vrouw niet dient, noch een strijdgenoot van haar is.'

Hafid BouazzaBeeld rv

Met de grond gelijk

In een interview met deze krant zet Bouazza zijn oorlog tegen de islam met vuur voort. "De manier waarop vrouwen binnen de islamgemeenschap behandeld worden, maakt mij ontzettend kwaad. Mijn boek is dan ook een vorm van verbale razernij. Wat me vooral dwarszit, is de onverschilligheid bij veel Europeanen, die al dat vrouwenleed niet willen zien en doen alsof alles wel in orde komt met de islam. Ik kan er echt niet bij: al die westerlingen die door hun roze, multiculturele bril blijven kijken, terwijl zich in de realiteit een menselijk drama afspeelt. Ik ben hier ontzettend pessimistisch over. Maar ik verkies mijn realistisch pessimisme boven het wereldvreemde optimisme van de cultuurrelativisten. Ware de vrouw een ras geweest, dan was de ophef over de behandeling die haar ten deel valt oorverdovend geweest."

Om zijn stelling te staven, rijgt Bouazza in zijn nieuwe boek citaten uit de Koran, religieuze boeken, geschiedkundige werken, gedichten en literatuur aaneen. Het is niet altijd eenvoudig om als lezer daarin je weg te vinden, maar volgens de schrijver was het de eerlijkste methode om zijn punt te maken. "Wat toch wel enorm opvalt, is dat de vrouw in pre-islamitische geschriften, maar ook in de christelijke literatuur, afgeschilderd wordt als een liefdevol persoon die respect verdient. In de poëzie van Guido Gezelle bijvoorbeeld is Maria een warme persoonlijkheid die dicht bij de mensen staat en de mensen beschermt. Een sterke vrouw. In de Koran is Maria niet meer dan de moeder van Christus en daar blijft het bij. Zij krijgt helemaal geen positieve karaktertrekken toebedeeld."

Waarna Bouazza teruggrijpt naar zijn mantra. "De islam moet helemaal afgebroken worden, en dan kunnen we opnieuw beginnen bouwen. Kijk naar Tunesië, waar de drijvende krachten van het verzoeningskwartet de Nobelprijs voor de vrede kregen omdat ze een grondwet schreven die bejubeld wordt als de meest democratische en seculiere in de Arabische wereld. In die grondwet staat dat vrouwen en mannen gelijk zijn, terwijl in de sharia slechts sprake is van complementariteit."

Van binnenuit

Het moge duidelijk zijn dat Bouazza met zijn nieuw boek een bommetje wil gooien. En hij geeft ook graag toe dat De Akker en de mantel als een pamflet beschouwd kan worden, een schotschrift waarmee hij polemiek wil uitlokken.

"Dat wil ik best geloven", zegt de Gentse imam Brahim Laytouss, aan wie we vroegen het boek te lezen en te becommentariëren. Samen met enkele andere theologen is Laytouss bezig met de ontwikkeling van een Europese islam. Uitgangspunt van zijn denkoefening is de verzoenbaarheid van de islam met humanistische beginselen als de gelijkheid van man en vrouw.

"Het is natuurlijk meneer Bouazza's volste recht om een ongenuanceerd anti-islamboek te schrijven. En ik wil zijn probleemstelling ook niet volledig van tafel vegen. Er valt veel te vertellen over de man-vrouwverhouding binnen gezinnen met een islamitische traditie. Ook ik zie veel problemen.

"Maar waar het bij Bouazza fout loopt, is dat hij een ongenuanceerde en zeer selectieve keuze maakt van teksten die zijn anti-islamstandpunt bevestigen. Ook dat is zijn volste recht. Maar wat je niet kunt doen, is het gelijkheidsbeginsel tussen man en vrouw binnen de islam zomaar ontkennen. De Koran is daar duidelijk over en ernstige theologen zijn het erover eens. De Koran staat vol verzen waarin de gelijkheid van man en vrouw geprezen wordt. Zo staat er dat man en vrouw voortkomen uit dezelfde ziel: ze hebben dezelfde afkomst en zijn gelijk. Het hele vierde hoofdstuk is een ode aan de vrouw. In de teksten wordt de vrouw niet enkel hoog geprezen, maar wordt vrouwenmishandeling streng veroordeeld."

Bouazza vindt dat de islam zichzelf niet kan moderniseren en daarom het best afgebroken wordt. Wat vindt Laytouss van die stelling? "Dat is niet enkel ongenuanceerd, het is ook gevaarlijk. Als je polarisatie wilt uitlokken en de samenleving uit elkaar wilt rukken, moet je vooral zo te werk gaan. Als je de maatschappij een dienst wilt bewijzen, is het belangrijk om het spel eerlijk te spelen. Wie het eerlijk en wetenschappelijk aanpakt, zal bijvoorbeeld op de belangrijke 19de-eeuwse islamgeleerde Mohamed Abduh stoten. Je zou hem een van de voorvechters van het islamitische feminisme kunnen noemen. Vanuit de Koran gaf hij kritiek op de minderwaardige positie van de vrouw, de praktijk van het uithuwelijken en het feit dat vrouwen niet het recht hadden te scheiden. Deze exegeet was een inspiratiebron voor de Marokkaanse juristen die enkele jaren geleden de man-vrouwgelijkheid verankerden in de grondwet en het familierecht.

"Je ziet dat die traditie zich doorzet binnen de moslimgemeenschap in landen als België. Vijftig jaar na de komst van de eerste Marokkaanse migranten is er binnen die gemeenschap geen twijfel meer over het feit dat dochters voort kunnen studeren en volwaardig aan de samenleving kunnen participeren. Het islamitische feminisme is een niet meer te negeren kracht: kijk maar naar de sociologe Samira Azabar, kijk naar Karamah, een wereldwijd netwerk van vrouwelijke moslimjuristen die voor mensenrechten ijveren. Het zijn de moslimvrouwen zelf die van binnenuit voor hun rechten opkomen, en dat noem ik vooruitgang. Het is als een ei dat van binnenuit wordt gebroken: dan krijg je een geboorte en nieuw leven. Maar als je, zoals Bouazza, het ei van buitenuit wilt breken, dan sla je het ei en het nieuwe leven kapot."

Ontworteld

Wie zich ook behoorlijk verbaast over Bouazza's nieuwe boek is Jamila Channouf. De jongste jaren ontpopt Channouf zich tot een van de meest spraakmakende voorvechtsters van de superdiverse samenleving. "Laat ik beginnen met te zeggen dat ik Bouazza's eerste boeken geweldig vond. Zijn roman Paravion was gewoon de max. Maar dit nieuwe boek is een intellectuele miskleun. Ik heb het gelezen als een horrorverhaal over de islam, waarin ik mezelf helemaal niet herken. Door de islam totaal met de grond gelijk te maken, wekt hij de indruk dat alle moslims fout zijn. Hij haalt een hele cultuur naar beneden. Dat zo'n intelligent man zo weinig nuances aanbrengt, vind ik verbazingwekkend."

Channouf zegt dat ze zonder enig probleem feministische passages uit de Koran kan citeren. "Of wat dacht je van het vers waarin staat dat een man verplicht is zijn vrouw seksueel te bevredigen? Vrouwen die seksueel op hun honger blijven, kunnen dit gebruiken als een grond om te scheiden. Zo staat het letterlijk in de Koran, en het is een thema dat regelmatig door imams wordt aangehaald. Ga er asjeblief niet te snel van uit dat dit soort thema's tijdens het vrijdaggebed nog steeds taboe zijn. We leven in 2015; het zijn echt wel andere tijden."

Jamila Channouf.Beeld rv

Waar Bouazza volgens Channouf wél een punt heeft, is dat een samenleving waakzaam moet blijven voor alle vormen van seksisme en vrouwendiscriminatie. "Maar je moet wel naar de feiten blijven kijken. Als ik bijvoorbeeld naar de vorige generatie Marokkaanse vrouwen kijk en naar hoe ze hun man behandelden, dan is het voor mij heel duidelijk wie thuis de broek droeg: niet de man, maar de vrouw. Marokkaanse vrouwen stelden hoge eisen aan hun mannen, die er alles aan moesten doen opdat het gezin niets tekort zou komen. Mannen moesten goed voor hun gezin zorgen of het was boel.

"Bij mijn generatie is het helemaal anders. De Marokkaanse mannen van mijn leeftijd zijn ontworteld. Ze krijgen in deze samenleving niet echt een plek en zijn daarover zeer gefrustreerd. Daardoor werden vrouwen als ik geconfronteerd met mannen die materieel noch gevoelsmatig veel te bieden hadden. Vandaar dat steeds meer Marokkaanse vrouwen voor een gemengd huwelijk kiezen of veel later huwen. En binnen jonge Marokkaanse gezinnen heb je bijzonder veel echtscheidingen. Met als gevolg: heel veel alleenstaande vrouwen met hoge facturen. Dát is de realiteit.

"In plaats van zoals Bouazza de islam aan te vallen, is het misschien efficiënter om concrete problemen aan te pakken. Het is bijvoorbeeld de hoogste tijd om de moslimman te emanciperen. Zij hebben geen plaats in deze maatschappij en worden heel negatief gepercipieerd. Een moslimman is voor velen per definitie een gevaarlijke man, een negatieve kracht. Pas als moslimmannen een plek krijgen, zullen moslimvrouwen echt vrij kunnen zijn. Moslimmannen die hun plek veroveren in deze samenleving zijn goud waard voor moslimvrouwen."

Hafid Bouazza, De akker en de mantel, Querido, 176 p., 15 euro.

Op maandag 2 november om 14 uur interviewt Koen Vidal Hafid Bouazza op de stand van De Morgen en Confituur (442).

Beeld UNKNOWN
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234