Maandag 30/03/2020

Expo

Guerrilla-artiesten houden clandestien virtuele expo in MoMA

Als je via die app naar de abstract-expressionistische werken van Jackson Pollock in het MOMA kijkt, dan worden die weggevaagd en krijg je in de plaats digitale kunstwerken te zien.Beeld Momar

Het is niet omdat het MoMA je niet vraagt, dat je er niet kunt tentoonstellen. Een kunstenaarscollectief heeft het bekende museum gekaapt door er een eigen digitale tentoonstelling te organiseren. En een graffiti-artiest heeft een augmented reality-werk van Jeff Koons gevandaliseerd. "Dit is de nieuwe realiteit."

De arme suppoost van Jackson Pollock-zaal in het New Yorkse MoMA wist niet wat hem overkwam. Op een doodgewone vrijdagavond, de eerste van maart, stroomde de zaal plots vol mensen die hun smartphone bovenhaalden en via het schermpje naar de schilderijen aan de muur tuurden. Zonder het te weten stond de arme man middenin de guerrilla-opening van de tentoonstelling Hello, We're From the Internet

Een groep internetartiesten heeft namelijk een van 's werelds bekendste musea virtueel gekaapt. Een paar maanden geleden gingen ze in de Jackson Pollock-zaal stiekem foto's nemen van alle schilderijen die daar hangen, en in alle stilte ontwikkelden ze daarmee de augmented reality-app MoMAR. 

Als je via die app naar de abstract-expressionistische werken kijkt, dan worden die weggevaagd en krijg je in de plaats digitale kunstwerken te zien: kleurrijke, bewegende beelden met ufo's, honden of knipperende kleurvlakken die uit een of ander computerspel lijken te komen en soms zelfs geluiden maken. 

"We hielden het zo stil mogelijk, zodat niemand iets zou ontdekken tot de opening", vertelt Damjanski, een van de artiesten aan het het magazine Co.design. Voor de openingsavond nodigden ze vrienden en familie uit, en het duurde niet lang of de gewone MoMA-bezoekers hadden door dat er iets aan de hand was. Algauw gingen ze zelf ook op zoek naar de app.

Experimenteren

De digitale revolutie is al een tijdje de musea binnengedrongen: overal wordt er geëxperimenteerd met virtual en augmented reality, waarbij aan een bestaand object een extra laag in 3D wordt toegevoegd. Over pakweg een historische foto kan zo makkelijk een hedendaags beeld worden gelegd.

Een paar maanden geleden maakte kunstenaar Jeff Koons zo'n digitaal uitstapje, in samenwerking met Snapchat. Het resultaat: op iconische plekken als Central Park in New York kon je via augmented reality een kunstwerk van Koons zien. Denk aan het konijn van Koons dat staat te blinken naast de Eiffeltoren, als je met je smartphone naar die toeristische trekpleister kijkt. 

Die primeur lokte een andere artistieke guerrilla-actie uit, dat nu al virtual vandalism wordt genoemd. Graffitikunstenaar Sebastian Errazuriz heeft op exact dezelfde geolocatie als het Snapchat-project een bekladde versie van de 'Koons-hond' gezet. Zo staat er in het midden van Central Park nu een grote gouden hond vol slordige graffiti. Althans, virtueel.

Ook dat is een primeur, en de vraag die 
Errazuriz wil stellen is: van wie is augmented reality eigenlijk? "De sculptuur van Koons en Snapchat is de eerste van vele", legt hij uit op Instagram. "We evolueren razendsnel naar een leven vol augmented reality. Ons dagelijks leven zal volgepropt zijn met entertainment, informatie en reclame. Dat zal overal verschijnen alsof het echt is."  

Als bedrijven zomaar de vrijheid krijgen om daarvoor geolocaties te claimen, zo vindt Errazuriz, dan is dat een "enorme luxe die we toch niet zomaar mogen weggeven. De virtuele publieke ruimte is van ons en we moeten die bedrijven huur vragen." 

Ook het kunstenaarscollectief achter MoMAR voert met de digitale inbraak een strijd: het is niet omdat je nooit gevraagd wordt door het MoMA, dat je er niet kunt tentoonstellen. Musea zijn elitaire instellingen, zo vinden ze, en ze reduceren het publiek tot passieve kijkers.

"Door de ruimte te kapen en er zonder toestemming een digitale tentoonstelling te organiseren willen we musea en galeries democratiseren, net als het kiezen van kunst zelf", zo schrijven ze op hun site. Ook haar apptechnologie stelt MoMAR vrij ter beschikking voor wie zelf aan de slag wil. "Van hieruit kunnen we niet meer terug. Dit wordt de nieuwe realiteit", zegt Damjanski.

De kans is groot dat hij gelijk krijgt. "Er wordt radicaal nagedacht over manieren om met augmented reality de barrières van tijd en ruimte open te breken", weet Frederik Truyen, professor culturele studies aan de KU Leuven.

In deze guerrilla-acties ziet hij een voortzetting van discussies die ook in de echte (culturele) wereld leven: van wie is kunst eigenlijk, het publiek of de erfgenamen van de kunstenaars? Herinner u bijvoorbeeld het gedoe over het Atomium, waar je niet zomaar een foto van mocht posten (die wet is ondertussen aangepast) omdat er auteursrecht op zat? Truyen: "Ik zie veel discussies over de betekenis en het eigenaarschap van publieke ruimte. De nieuwe technologieën wakkeren die verder aan."

Hello, We're From the Internet loopt nog tot 3 mei. Het MoMA zelf heeft nog niet gereageerd. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234